Γράφει ο Κωνσταντίνος Δαυλός
Την Τρίτη 9 Δεκεμβρίου ψηφίζεται στη Βουλή το νομοσχέδιο που αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο το Δημόσιο διαχειρίζεται τις κοινωφελείς περιουσίες και τις σχολάζουσες κληρονομιές, ανοίγοντας τον δρόμο της αξιοποίησης ενός τεράστιου όγκου ακινήτων που για δεκαετίες παρέμενε αναξιοποίητος. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Κωνσταντίνου Δαυλού για την Politica, το νέο πλαίσιο αφορά περίπου 2.000 ανενεργά ιδρύματα και 7.000 σχολάζουσες κληρονομιές, με την κυβέρνηση να προβάλλει ως κεντρικό στόχο -πέρα από την αξιοποίηση- τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Η μεταρρύθμιση επιδιώκει να εξορθολογήσει έναν χώρο που επί χρόνια χαρακτηριζόταν από κατακερματισμό, έλλειψη ελέγχου και διοικητική αδράνεια. Το ισχύον πλαίσιο (ο νόμος 4182/2013) άφηνε σημαντικά κενά και επέτρεπε σε ιδρύματα να μην υποβάλλουν οικονομικές καταστάσεις, διατηρούσε επτά διαφορετικά μητρώα, με αποτέλεσμα ακίνητα να ρημάζουν και να καθυστερούν να περιέλθουν στο Δημόσιο, εξαιτίας χρονοβόρων δικαστικών διαδικασιών.
Τι αλλάζει
Με το νέο νομοσχέδιο δημιουργείται το Ηλεκτρονικό Μητρώο Κοινωφελών Περιουσιών (ΗΜΚΟΙΠ), ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα στο οποίο θα καταχωρίζεται κάθε πράξη διαχείρισης -από συμβάσεις και επενδύσεις έως οικονομικές καταστάσεις. Καμία πράξη δεν θα έχει έννομα αποτελέσματα, αν δεν αναρτηθεί στο μητρώο, θεσπίζοντας έναν μηχανισμό διαφάνειας με ελεύθερη πρόσβαση στους πολίτες.
Αντίστοιχα, η πλατφόρμα e-diadoxi δημιουργείται για την πλήρη ψηφιοποίηση των σχολαζουσών κληρονομιών. Θα εντοπίζει αυτόματα κληρονομιές και θα καταργεί την ανάγκη δικαστικών αποφάσεων για την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος του Δημοσίου, αντικαθιστώντας τες με μια ταχύτερη διοικητική διαδικασία.
Κριτήρια λειτουργίας ιδρυμάτων
Σημαντική τομή αποτελεί και η σύσταση του Ιδρύματος Διαχείρισης & Εκκαθάρισης Κληρονομιών και Αδρανών Περιουσιών (ΙΔΕΚΑΚΠ), ενός ΝΠΙΔ που θα αναλαμβάνει προσωρινά ή οριστικά τη διοίκηση αδρανών ιδρυμάτων, καθώς και την εκκαθάριση των κληρονομιών υπέρ του Δημοσίου.
Σε αυτό το σημείο για πρώτη φορά καθορίζονται σαφή κριτήρια για τη συνέχιση λειτουργίας ενός ιδρύματος. Δεν θα μπορεί να ξεπεράσει τα τρία χρόνια χωρίς ανάρτηση οικονομικών καταστάσεων, ενώ οι δαπάνες του για τον κοινωφελή σκοπό που ιδρύθηκε θα πρέπει να ξεπερνούν το 15% των εσόδων του. Εφόσον δεν υπάρξει Σχέδιο Επαναδραστηριοποίησης, τότε το ΙΔΕΚΑΚΠ θα αναλαμβάνει τη διοίκηση.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο εισάγει υποχρεωτικό διαχειριστικό έλεγχο ανά τριετία, μέσω Μητρώου Πιστοποιημένων Ελεγκτών, ενώ απλοποιεί τη σύσταση νέων ιδρυμάτων και ψηφιοποιεί πλήρως τις δωρεές προς το Δημόσιο μέσω της πλατφόρμας e-Δωρεές.
Φορολογικά κίνητρα
Τέλος, δίνεται έμφαση και στα φορολογικά κίνητρα: απαλλαγή από φόρο εισοδήματος για ενεργά ιδρύματα που καταχωρίζονται στο μητρώο, ξεκάθαρη απαλλαγή από φόρο κληρονομιάς και δωρεών, καθώς και ρυθμίσεις για την ορθή φορολογική μεταχείριση αλλοδαπών κοινωφελών φορέων.
Το Ζάππειο σε νέα εποχή
Μέσα από το νομοσχέδιο οδηγείται σε πλήρη αναμόρφωση και το Ζάππειο, καθώς ο φορέας διαχείρισης του ιστορικού Κληροδοτήματος μετατρέπεται από ΝΠΔΔ σε ΝΠΙΔ με την επωνυμία «Επιτροπή Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος». Η αλλαγή δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στη διοίκηση και στη διαχείριση της περιουσίας, σεβόμενη τη βούληση του Ευαγγέλη Ζάππα: την προαγωγή των τεχνών, της βιομηχανίας, της αγροτικής ανάπτυξης και τη διοργάνωση εκθέσεων.
Το νέο σχήμα μειώνει το ΔΣ από εννέα σε πέντε μέλη, ενώ ο πρόεδρος αποκτά ρόλο CEO με διευρυμένες αρμοδιότητες. Παράλληλα θεσμοθετείται γενικός διευθυντής, ο οποίος θα έχει την ευθύνη όλων των υπηρεσιών και του προσωπικού.
Τι αλλάζει μέχρι το 2026
Τον επόμενο Νοέμβριο -προκειμένου να είναι έτοιμο για να φιλοξενήσει την Ελληνική Προεδρία της ΕΕ το 2027- προγραμματίζεται πλήρης ενεργειακή και τεχνική αναβάθμιση του κτιρίου με νέα συστήματα κλιματισμού, LED φωτισμός, απομάκρυνση αμιάντου από τη στέγη και ενεργειακά κουφώματα. Παράλληλα σχεδιάζεται ο εκσυγχρονισμός των χώρων και νέες υποδομές (WIFI, οπτικοακουστικά), καθώς και μελέτη για νέα οροφή στο Περιστύλιο που θα μπορεί να ανοίγει.
Το Δημόσιο αναλαμβάνει το σύνολο του κόστους των μελετών και των έργων, με δυνατότητα απευθείας ανάθεσης υλοποίησης σε φορείς όπως το Ίδρυμα Ωνάση, ώστε τα έργα να ολοκληρωθούν εγκαίρως. Προβλέπεται επίσης κρατική χρηματοδότηση για μισθοδοσία και λειτουργικά έξοδα την περίοδο που το Μέγαρο θα παραμείνει κλειστό.
