Η πρώτη φάση μιας μεταρρύθμισης που για χρόνια έμενε «παγωμένη» έκλεισε και τυπικά, βάζοντας τέλος σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ελληνικά παράδοξα της ανώτατης εκπαίδευσης. Με βάση τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025 ολοκληρώθηκαν 308.605 διαγραφές αιώνιων φοιτητών, δηλαδή μη ενεργών εγγεγραμμένων που βρίσκονταν επί χρόνια στους φοιτητικούς καταλόγους χωρίς ουσιαστική ακαδημαϊκή παρουσία.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Χρήστου Μυτιλινιού για την εφημερίδα «Political», πρόκειται κατά βάση για φοιτητές τετραετών προγραμμάτων που είχαν εισαχθεί πριν από το 2017 και δεν πληρούσαν τα κριτήρια για παράταση φοίτησης, όπως αυτά προβλέπονται από το ισχύον πλαίσιο. Το μήνυμα της κυβέρνησης είναι σαφές: οι φοιτητικοί κατάλογοι μπαίνουν σε τάξη, όχι ως τιμωρία αλλά ως προϋπόθεση λειτουργικότητας.
Άλλο οι «εγγεγραμμένοι» και άλλο οι «ενεργοί» φοιτητές
Η κυβερνητική γραμμή επιμένει σε μια κρίσιμη διάκριση: οι διαγραφές αιώνιων φοιτητών αφορούν μη ενεργούς. Δηλαδή εγγραφές που δεν συνοδεύονταν από ακαδημαϊκή δραστηριότητα (δηλώσεις μαθημάτων, συμμετοχή σε εξετάσεις, πρόοδο/ECTS) για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για φοιτητές που «κόβονται» ενώ σπουδάζουν, αλλά για καταλόγους που διογκώνονταν επί δεκαετίες δημιουργώντας μια πλασματική εικόνα μεγέθους και αναγκών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική αντιπαράθεση συχνά έφερνε στην επιφάνεια ένα επιχείρημα περί δήθεν υποχρηματοδότησης: ότι η κρατική χρηματοδότηση των ΑΕΙ δίνεται με βάση τους φοιτητές και άρα οι διαγραφές θα «κόψουν χρήματα». Το επιχείρημα αυτό όμως, όπως επισημαίνουν κυβερνητικές πηγές, μπερδεύει σκόπιμα το «πόσοι είναι γραμμένοι» με το «πόσοι είναι ενεργοί».
«Επιβεβλημένη πράξη»
Στη δήλωσή της στην «P» η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφία Ζαχαράκη τοποθετείται ευθέως μιλώντας για ένα σύγχρονο και δίκαιο πλαίσιο: «Κατανοώ απόλυτα ότι κάθε αλλαγή σε ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα γεννά ανησυχίες. Θέλω όμως να είμαι ξεκάθαρη: δεν μιλάμε για τιμωρητικές πολιτικές, ούτε για “εκκαθαρίσεις” φοιτητών, αλλά για ένα σύγχρονο, δίκαιο και λειτουργικό πλαίσιο που βάζει τάξη χωρίς να στερεί ευκαιρίες. Μια αυτονόητη και επιβεβλημένη πράξη ώστε να αποδώσουμε στο δημόσιο πανεπιστήμιο την αξία που του αρμόζει. Για δεκαετίες το καθεστώς των ανενεργών φοιτητών αδικούσε τους πάντες: τα Ιδρύματα που δεν μπορούσαν να προγραμματίσουν, τους ενεργούς φοιτητές που κοπίαζαν και κυρίως τους ίδιους τους νέους μας, που έμεναν εγκλωβισμένοι, χωρίς ουσιαστική σύνδεση με τις σπουδές τους».
«Η φοιτητική ιδιότητα δεν ισχύει εφ’ όρου ζωής»
Η υπουργός επιμένει στο βασικό δίπολο της μεταρρύθμισης: κανόνες με δικαιοσύνη, όχι οριζόντια «σκούπα». Και το στηρίζει σε μια κρίσιμη παράμετρο: τις εξαιρέσεις για εργασία, υγεία και σοβαρές οικογενειακές/κοινωνικές υποχρεώσεις, καθώς και τη «δεύτερη ευκαιρία», την οποία -όπως σημειώνει- αξιοποίησαν χιλιάδες φοιτητές, με αναλυτικά στοιχεία να αναμένονται το επόμενο διάστημα.
«Το νέο πλαίσιο δεν είναι άκαμπτο», λέει η κυρία Ζαχαράκη, «προβλέπει ρητά εξαιρέσεις και ευελιξία για όσους εργάζονται, για όσους έχουν προβλήματα υγείας ή σοβαρές οικογενειακές και κοινωνικές υποχρεώσεις. Χιλιάδες φοιτητές μας αξιοποίησαν τη “δεύτερη ευκαιρία” που θεσπίσαμε, κι αυτό λέει πολλά για το πόσο αναγκαία ήταν αυτή η παρέμβαση. Δεν αντιμετωπίζουμε όλους το ίδιο, αλλά τον καθένα δίκαια. Η φοιτητική ιδιότητα δεν ισχύει εφ’ όρου ζωής σε κανένα σύγχρονο ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο. Θέλουμε πτυχία με αξία, που αντανακλούν προσπάθεια, ικανότητες και μεράκι».
Στη συνέχεια η υπουργός αναφέρει: «Στόχος μας είναι ένα δημόσιο πανεπιστήμιο σύγχρονο, εξωστρεφές και συμπεριληπτικό. Ένα πανεπιστήμιο που στηρίζει τον φοιτητή, χτίζει το μέλλον του και δεν τον αφήνει επ’ αόριστον στο περιθώριο. Δεν κλείνουμε πόρτες, αλλά ανοίγουμε δρόμους σε σπουδές με προοπτική, αξιοπιστία και θεσμική συνέπεια. Μια θεσμική μεταρρύθμιση που με θάρρος αλλά και ευαισθησία προώθησε η κυβέρνησή μας».
Το δημόσιο πανεπιστήμιο αποκτά κανόνες
Το επόμενο βήμα είναι η πλήρης αποτύπωση όσων αξιοποίησαν τη «δεύτερη ευκαιρία» και των κατηγοριών εξαιρέσεων που ενεργοποιήθηκαν, ώστε να φανεί με ακρίβεια το κοινωνικό αποτύπωμα του μέτρου. Παράλληλα, η ουσία της συζήτησης μεταφέρεται εκεί όπου πραγματικά κρίνεται η πολιτική: όχι στην ύπαρξη «αιώνιων» καταλόγων, αλλά στο αν το δημόσιο πανεπιστήμιο αποκτά κανόνες, αξιοπιστία και ορατότητα – και αν οι ενεργοί φοιτητές, που αποτελούν την καρδιά της ακαδημαϊκής ζωής, παίρνουν πίσω τον χώρο, τον χρόνο και τους πόρους που δικαιούνται.
Γιατί αυτό είναι τελικά το διακύβευμα των διαγραφών αιώνιων φοιτητών: όχι το τέλος μιας ιδιότητας στα χαρτιά, αλλά η αρχή μιας κανονικότητας στην πράξη.
