Η ταφόπλακα στη Γαλάζια Πατρίδα φαίνεται πως έχει ήδη τοποθετηθεί και ο εμπνευστής της, ο απόστρατος Τούρκος ναύαρχος Τζιχάτ Γιαϊτζί παλεύει πλέον να κρατήσει ζωντανή μια ιδέα που ψυχορραγεί. Σε άρθρο του στην εφημερίδας «Aydınlık», ο απόστρατος ναύαρχος κάνει μια προσπάθεια αναστήλωσης ενός σουρεαλιστικού δόγματος το οποίο στην πράξη έχει χάσει πλέον κάθε πρακτική και γεωπολιτική ισχύ στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Γιώργου Σ. Σκορδίλη για την εφημερίδα «Political», είναι πια ξεκάθαρη η παραδοχή, όσο και αν δεν διατυπώνεται ρητά, ότι το περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννήθηκε και προβλήθηκε η Γαλάζια Πατρίδα έχει αλλάξει εις βάρος της Τουρκίας. Οι περιφερειακές ισορροπίες δεν διαμορφώνονται πλέον μέσω μονομερών κινήσεων ισχύος ή απειλών, αλλά μέσα από πλέγματα συμμαχιών, θεσμικών συνεργασιών και ενεργειακών σχεδιασμών από τους οποίους η Άγκυρα παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, εκτός.
Απώλεια συναίνεσης στο εσωτερικό της Τουρκίας
Η εμμονή της Τουρκίας στη ρητορική της «περικύκλωσης» από Ελλάδα, Κυπριακή Δημοκρατία και Ισραήλ, με την υποστήριξη των ΗΠΑ και ευρωπαϊκών χωρών, λειτουργεί περισσότερο ως εσωτερική εξήγηση αποτυχίας παρά ως ρεαλιστική αποτίμηση της κατάστασης.
Οι κοινές ασκήσεις, οι συμφωνίες για στρατιωτικές βάσεις και η ενισχυμένη δυτική παρουσία στην περιοχή δεν αποτελούν συγκυριακά φαινόμενα, αλλά δομές με διάρκεια, οι οποίες εδραιώθηκαν χωρίς η Τουρκία να καταφέρει να τις αποτρέψει ή να τις ανατρέψει. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το ίδιο το δόγμα παρουσιάζεται ως διαρκώς αμφισβητούμενο και χρήζον υπεράσπισης. Η ανάγκη να τονιστεί ότι η Γαλάζια Πατρίδα είναι «κρατικό δόγμα» και όχι σύνθημα αποκαλύπτει εσωτερική κόπωση και απώλεια συναίνεσης.
Οι τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις, παρά τη σκληρή ρητορική, δεν έχουν μεταφραστεί σε διεθνώς αναγνωρισμένα νομικά αποτελέσματα, ενώ οι μονομερείς ερμηνείες διεθνών συνθηκών παραμένουν χωρίς ουσιαστικούς αποδέκτες εκτός Άγκυρας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η κριτική προς τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η επίκληση της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών και η αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας επαναλαμβάνουν γνωστές θέσεις, χωρίς να συνοδεύονται από νέους διπλωματικούς ή νομικούς μοχλούς πίεσης. Αντιθέτως, η αμερικανική παρουσία ενισχύθηκε και παγιώθηκε, γεγονός που υπονομεύει στην πράξη τον αποτρεπτικό χαρακτήρα που αποδίδεται στη Γαλάζια Πατρίδα.
Ακόμη και η προβολή της ισχύος του τουρκικού ναυτικού συνοδεύεται από σαφείς προϋποθέσεις. Η αναφορά στο τρίπτυχο «δόγμα, δίκαιο, πολιτική βούληση» λειτουργεί ως έμμεση παραδοχή ότι η στρατιωτική ισχύς, από μόνη της, δεν αρκεί για να επιβάλει τετελεσμένα. Χωρίς διεθνή νομιμοποίηση και χωρίς σταθερές συμμαχίες, η παρουσία στη θάλασσα παραμένει περισσότερο συμβολική παρά καθοριστική.
Οι πραγματικοί συσχετισμοί
Στην Ανατολική Μεσόγειο, οι προτάσεις για ενίσχυση της παρουσίας της τουρκοκυπριακής πλευράς, ακύρωση του Χάρτη της Σεβίλλης «στο πεδίο» και νέες συμφωνίες οριοθέτησης με χώρες της περιοχής αποτυπώνουν μια στρατηγική επιθυμιών και όχι εφαρμόσιμων επιλογών.
Πρόκειται για σενάρια που δεν λαμβάνουν υπόψη τους πραγματικούς συσχετισμούς ισχύος και το διεθνές πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται οι υπόλοιποι δρώντες.
Ο Τούρκος απόστρατος ναύαρχος δεν περιγράφει μια στρατηγική αυτοπεποίθησης, αλλά μια προσπάθεια ιδεολογικής άμυνας. Η Γαλάζια Πατρίδα δεν εμφανίζεται ως δόγμα που επεκτείνεται ή επιβάλλεται, αλλά ως αφήγημα που προσπαθεί να επιβιώσει πολιτικά και επικοινωνιακά.
Η ένταση με την οποία επαναδιατυπώνεται αποκαλύπτει ότι έχει ήδη ακυρωθεί στην πράξη και ότι η συζήτηση στην Τουρκία αφορά πλέον όχι την εφαρμογή της, αλλά το πώς η Άγκυρα θα απεγκλωβιστεί από τα αδιέξοδα που η ίδια προκάλεσε.
