Με μια απόφαση που προκαλεί έντονο προβληματισμό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε χθες ότι παραπέμπει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), κατηγορώντας τη χώρα μας για παραβίαση της οδηγίας (ΕΕ) 2020/262 σχετικά με το γενικό καθεστώς των ειδικών φόρων κατανάλωσης.
του Χρήστου Μυτιλινιού
Το επίδικο: τα καταστήματα αφορολόγητων ειδών στα σύνορα
Σύμφωνα με την Κομισιόν, η Ελλάδα συνεχίζει να απαλλάσσει από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης τα προϊόντα που προμηθεύουν τα καταστήματα αφορολόγητων ειδών τα οποία βρίσκονται στα χερσαία σύνορά της με Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία και Τουρκία. Πρόκειται για πρακτική που, βάσει του ενωσιακού δικαίου, επιτρεπόταν μόνο έως τον Ιανουάριο του 2017, για τα κράτη μέλη που διέθεταν τέτοια καταστήματα εκτός αερολιμένων ή λιμένων την 1η Ιουλίου 2008.
Η Ελλάδα, παρά τις διαδοχικές νομοθετικές αλλαγές από το 2016 έως το 2023, συνέχισε να εφαρμόζει αυτή την απαλλαγή για ταξιδιώτες που εξέρχονται προς τρίτες χώρες, γεγονός που η Επιτροπή θεωρεί παράβαση των ενιαίων κανόνων της εσωτερικής αγοράς.
Η επιχειρηματολογία της Επιτροπής
Στην ανακοίνωσή της, η Κομισιόν υποστηρίζει ότι οι προσπάθειες των ελληνικών αρχών για συμμόρφωση ήταν «ανεπαρκείς». Υπογραμμίζει ότι από το 2017 και έπειτα, οι παραδόσεις προϊόντων υποκείμενων σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα χερσαία σύνορα δεν μπορούν να απαλλάσσονται και θα πρέπει να καταβάλλεται ο αντίστοιχος φόρος, όπως ορίζει το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Κατά την Επιτροπή, η διατήρηση του ελληνικού καθεστώτος πλήττει την ενιαία αγορά, δημιουργώντας άνισους όρους ανταγωνισμού και δημοσιονομικές στρεβλώσεις.
Σοβαρά ερωτήματα για τη χρονική συγκυρία και τη στάση των Βρυξελλών
Ωστόσο, η απόφαση αυτή εγείρει σοβαρά ερωτήματα. Πρώτον, η ελληνική πρακτική είναι γνωστή και διαφανής εδώ και χρόνια, χωρίς να έχει προκαλέσει μείζονα ζητήματα σε επίπεδο αγοράς ή θεσμών. Δεύτερον, η παραπομπή έρχεται σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών πιέσεων στα βόρεια και ανατολικά σύνορα της χώρας, όπου τα αφορολόγητα καταστήματα έχουν και αναπτυξιακό – τοπικό αποτύπωμα, ειδικά σε απομακρυσμένες συνοριακές περιοχές.
Επιπλέον, η αυστηρή εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου χωρίς μεταβατικές ρυθμίσεις μπορεί να επιφέρει πλήγμα στις τοπικές οικονομίες, καθώς και να ενισχύσει τη διασυνοριακή παραοικονομία αντί να την περιορίσει.
Η συνέχεια στο Δικαστήριο της ΕΕ
Η παραπομπή της υπόθεσης στο Δικαστήριο της ΕΕ ανοίγει πλέον έναν νέο γύρο θεσμικής και πολιτικής αντιπαράθεσης. Η απόφαση του Δικαστηρίου μπορεί να οδηγήσει σε καταδίκη και επιβολή χρηματικών προστίμων, εάν η Ελλάδα δεν προσαρμόσει το καθεστώς της.
Πέρα από τη νομική διάσταση, το ζήτημα φέρνει στο προσκήνιο τον τρόπο με τον οποίο η Κομισιόν εφαρμόζει τις οδηγίες στα κράτη-μέλη, αλλά και τον βαθμό ευελιξίας που δείχνει σε ειδικές εθνικές περιπτώσεις. Η ελληνική κυβέρνηση αναμένεται να παρουσιάσει πλήρη νομική επιχειρηματολογία, επικαλούμενη τις ιδιαιτερότητες των συνόρων και τοπικών οικονομιών.
