Για χρόνια πιστεύαμε ότι ο κόσμος κινείται προς μία κατεύθυνση: περισσότερη συνεργασία, περισσότερη ελευθερία στο εμπόριο, λιγότερα σύνορα στην οικονομία. Αυτό το μοντέλο δεν έχει τελειώσει. Όμως δεν λειτουργεί πια όπως το ξέραμε.
του Χρήστου Μυτιλινιού
Δεν ζούμε το τέλος της παγκοσμιοποίησης. Ζούμε τη μετάβασή της σε κάτι πιο σκληρό, πιο πολιτικό και πιο κατακερματισμένο. Ο κόσμος δεν ενώνεται — χωρίζεται σε μπλοκ.
Από την ενιαία αγορά στα στρατόπεδα
Η παγκόσμια οικονομία συνεχίζει να λειτουργεί, αλλά όχι με τους ίδιους κανόνες. Οι χώρες και οι επιχειρήσεις δεν αποφασίζουν πλέον μόνο με βάση το κόστος ή την αποδοτικότητα. Αποφασίζουν με βάση την ασφάλεια, τη γεωπολιτική και τις συμμαχίες.
Στην πράξη, ο πλανήτης οργανώνεται γύρω από δύο μεγάλα κέντρα ισχύος. Από τη μία οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη η Κίνα. Ανάμεσά τους, όλα τα υπόλοιπα κράτη προσπαθούν να ισορροπήσουν, να επιλέξουν πλευρά ή να αποφύγουν το ξεκάθαρο δίλημμα.
Το εμπόριο δεν σταματά. Αλλά δεν είναι πια ουδέτερο. Κάθε συμφωνία, κάθε επένδυση, κάθε αλυσίδα παραγωγής έχει πλέον πολιτικό βάρος.
Ένας κόσμος με λιγότερη εμπιστοσύνη
Ακόμη και όταν οι τόνοι πέφτουν και οι μεγάλες δυνάμεις δείχνουν διάθεση συνεννόησης, η καχυποψία παραμένει. Οι εντάσεις δεν εξαφανίζονται. Απλώς μπαίνουν σε παύση.
Αυτό δημιουργεί έναν κόσμο πιο ασταθή. Όχι απαραίτητα πιο φτωχό, αλλά πιο απρόβλεπτο. Οι κρίσεις δεν έρχονται πια μόνο από την οικονομία, αλλά από την πολιτική, την τεχνολογία, ακόμη και από τις αποφάσεις για το πού και πώς παράγονται βασικά αγαθά.
Η Ευρώπη ξέρει – αλλά δυσκολεύεται να πράξει
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα βαθύτερο πρόβλημα. Όχι έλλειψη γνώσης, ούτε έλλειψη πόρων. Το πρόβλημα είναι η αδυναμία λήψης αποφάσεων.
Εδώ και χρόνια, η χαμηλή ανάπτυξη έχει κουράσει κοινωνίες και πολιτικά συστήματα. Αυτό άνοιξε τον δρόμο σε εύκολες υποσχέσεις και απλοϊκές λύσεις, που όμως δυσκολεύουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:
στασιμότητα → πολιτική ένταση → ακόμη περισσότερη στασιμότητα.
Η Ευρώπη γνωρίζει τι πρέπει να αλλάξει. Το ερώτημα είναι αν μπορεί — και αν θέλει — να το κάνει εγκαίρως.
Η τεχνητή νοημοσύνη: ευκαιρία με αστερίσκους
Η τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζεται ως το μεγάλο χαρτί του μέλλοντος. Μπορεί να αλλάξει την παραγωγικότητα, να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη και να μεταμορφώσει ολόκληρους κλάδους.
Όμως δεν είναι μαγική λύση. Βραχυπρόθεσμα, ευνοεί περισσότερο όσους έχουν ήδη ισχυρά οικοσυστήματα και κεφάλαια. Μακροπρόθεσμα, μπορεί να αποδώσει σε όλους — αρκεί να υπάρξει σχέδιο.
Οι αγορές δείχνουν ενθουσιασμό, ίσως και υπερβολή. Αυτό δεν ακυρώνει την αξία της τεχνολογίας. Απλώς θυμίζει ότι η πραγματική οικονομία κινείται πιο αργά από τις προσδοκίες.
Η Ελλάδα μέσα σε έναν κατακερματισμένο κόσμο
Σε αυτό το ρευστό διεθνές σκηνικό, η Ελλάδα εμφανίζει μια διαφορετική εικόνα σε σχέση με το παρελθόν. Με ανάπτυξη υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, μείωση χρέους και αυξημένες επενδύσεις, δείχνει ότι η σταθερότητα και η συνέχεια μπορούν να αποδώσουν ακόμη και σε δύσκολες εποχές.
Δεν πρόκειται για θρίαμβο. Πρόκειται για σχετική ανθεκτικότητα μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει.
Το πραγματικό δίλημμα της νέας εποχής
Το δίλημμα δεν είναι παγκοσμιοποίηση ή απομόνωση.
Είναι προσαρμογή ή αδράνεια.
Ο κόσμος δεν τελειώνει. Αλλάζει. Και σε έναν κατακερματισμένο πλανήτη, όσοι καταλαβαίνουν έγκαιρα το νέο παιχνίδι έχουν πλεονέκτημα. Όσοι μένουν κολλημένοι στο χθες, απλώς ακολουθούν τις εξελίξεις — χωρίς να τις καθορίζουν.
