Αν υπάρχει μια νέα επιστήμη που αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια, δεν είναι ούτε η γενετική ούτε η Τεχνητή Νοημοσύνη. Είναι η επιστήμη της δυσπιστίας. Η Gen Z είναι η πρώτη γενιά που ενηλικιώθηκε μέσα σε τρία ταυτόχρονα παράδοξα: τεράστια πρόσβαση στη γνώση, απόλυτη υπερφόρτωση πληροφορίας, σχεδόν μηδενική εμπιστοσύνη στις πηγές.
Και κάπως έτσι, δημιουργήθηκε ένας νέος, περίεργος κανόνας: «Πιστεύω την επιστήμη, αρκεί να μου την εξηγήσει κάποιος που συμπαθώ».
Η πανδημία ήταν το μεγάλο crash test. Ξαφνικά, όλοι έπρεπε να γίνουν ειδικοί σε στατιστική, ιολογία, δημόσια υγεία, επιδημιολογία. Οι νέοι είδαν πολιτικούς να μιλούν σαν επιστήμονες, επιστήμονες να μιλούν σαν πολιτικοί, ΜΜΕ να μιλούν σαν πανικός και κανέναν να μη μιλάει με ειλικρίνεια.
Τότε άρχισε να γεννιέται το χάσμα. Η δυσπιστία δεν ήταν προς την επιστήμη. Ήταν προς τους διαμεσολαβητές της.
Για αυτό και ο 20άρης που ψάχνει να μάθει για εμβόλια, 5G, ηφαίστεια, κλιματική κρίση ή ηλιοφάνεια τον Δεκέμβρη δεν ανοίγει επιστημονικές δημοσιεύσεις. Ανοίγει το YouTube. Ανοίγει TikTok. Ανοίγει Reddit threads με τίτλους τύπου «Explain like I’m 5».
Η γνώση πρέπει να είναι απλή, οπτικοποιημένη, λίγο αστεία και, κυρίως, από κάποιον που δεν τον τρομάζει.
Το αστείο είναι ότι η Gen Z δεν είναι καθόλου αμόρφωτη. Είναι απλώς κουρασμένη.
Κουρασμένη από αντιφατικές πληροφορίες, από κραυγές, από ειδικούς που μιλούν σαν στρατηγοί και πολιτικούς που μιλούν σαν γιατροί. Η δυσπιστία των νέων δεν είναι «απολιτίκ» αλλά άμυνα.
Όταν οι θεσμοί σου είπαν τρεις φορές την ίδια εβδομάδα τρία διαφορετικά πράγματα, δεν είναι παράλογο να αρχίσεις να λες: «Οκέι, κάποιος δεν ξέρει τι κάνει».
Παράλληλα, υπάρχει και κάτι άλλο: η νέα γενιά έχει μάθει να διαβάζει αλγορίθμους πολύ καλύτερα από εφημερίδες. Ξέρει πότε μια είδηση είναι clickbait. Ξέρει πότε μια μελέτη χρησιμοποιήθηκε λάθος. Ξέρει πότε οι αριθμοί «τρέχουν» ιστορία που δεν βγαίνει.
Η δυσπιστία, λοιπόν, δεν είναι χαζομάρα. Είναι ορθολογισμός που προσπαθεί να επιβιώσει σε χάος πληροφορίας.
Και μέσα σε όλα αυτά, υπάρχει και η άλλη πλευρά: η γοητεία της συνωμοσίας.
Όχι επειδή οι νέοι είναι πιο ευκολόπιστοι, αλλά επειδή οι συνωμοσίες προσφέρουν κάτι που η πραγματική ζωή δεν προσφέρει: δομή. Μια ιστορία που εξηγεί γιατί τα πράγματα πάνε τόσο στραβά. Είναι παρηγορητικό να πιστεύεις ότι μια σκοτεινή ελίτ κινεί τα νήματα. Το χάος είναι πολύ πιο τρομακτικό.
Η αλήθεια είναι ότι η Gen Z πιστεύει την επιστήμη, αλλά όχι τους θεσμούς που τη σερβίρουν. Πιστεύει τα δεδομένα, αλλά μόνο αν τα δει στο γραφικό ενός influencer που ξέρει να μιλάει στη γλώσσα της. Θέλει τεκμηρίωση, αλλά θέλει και έναν άνθρωπο να τη μεταφράσει χωρίς υπεροψία.
Δεν ζούμε εποχή άρνησης της επιστήμης. Ζούμε εποχή αναζήτησης νέων διαμεσολαβητών. Αν η κοινωνία θέλει η νεολαία να εμπιστευτεί ξανά την επιστήμη, πρέπει να σταματήσει να τη χρησιμοποιεί σαν πολιτικό σλόγκαν και να αρχίσει να τη μοιράζεται σαν γνώση.
Γιατί η δυσπιστία δεν θεραπεύεται με διαγγέλματα. Θεραπεύεται με ανθρώπους που μιλάνε καθαρά και όχι από ψηλά.
του Γιώργου Ν. Καραμανλή
