Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην κοινωνική αγανάκτηση και στην πολιτική εξαπάτηση. Η Μαρία Καρυστιανού, με το ισχυρό συμβολικό φορτίο που κουβαλά από την υπόθεση των Τεμπών και τη δημόσια παρουσία της, επιχείρησε να ντύσει την πολιτική της κίνηση με τις λέξεις «νέο», «κάθαρση», «αξιοπρέπεια». Η ίδια η ανακοίνωση της πρωτοβουλίας της -με το ερώτημα ακόμη ανοιχτό για τον τρόπο ηγεσίας και συγκρότησης- προκάλεσε ήδη αναταράξεις στο κομματικό σύστημα.
Μόνο που τα αφηγήματα δεν κρίνονται από τα συνθήματα. Κρίνονται από τα πρόσωπα που τα υπηρετούν.
Ο… γεφυροποιός
Εδώ ακριβώς μπαίνει στη σκηνή ο Νικόλας Φαραντούρης: ένας άνθρωπος που παρουσιάζεται σήμερα ως «θεσμικός», ως «σοβαρός», ως «γέφυρα» σε ένα νέο πολιτικό εγχείρημα. Μόνο που, αν υπάρχει κάτι που δεν είναι ο Φαραντούρης, όπως αναφέρεται σε ρεπορτάζ της εφημερίδας Political, είναι «λευκή σελίδα». Κι αν υπάρχει κάτι που δεν αντέχει το υποτιθέμενο «άφθαρτο», είναι οι γκρίζες ζώνες.
Το ερώτημα δεν είναι αν ο καθένας έχει δικαίωμα στην πολιτική. Προφανώς και έχει. Το ερώτημα είναι αν μπορείς να σηκώνεις σημαία «ηθικής υπεροχής» και να κουβαλάς στις αποσκευές σου ιστορίες που δεν έκλεισαν ποτέ θεσμικά, χρονικές συμπτώσεις που δεν εξηγήθηκαν, καταγγελίες που έμειναν στον αέρα.
Η «θεσμικότητα»
απαιτεί βιογραφικό
Η πολιτική συγκυρία είναι ξεκάθαρη: η προαναγγελία κόμματος/κινήματος από την Καρυστιανού άνοιξε νέο πεδίο ανταγωνισμού, ενώ οι δηλώσεις του Νικόλα Φαραντούρη για το εγχείρημα προκάλεσαν σύγκρουση με τον ΣΥΡΙΖΑ, οδηγώντας στη διαγραφή του από την ευρωομάδα και σε δημόσια αντιπαράθεση για την έδρα και τη σχέση του με την Κουμουνδούρου.
Αυτό όμως είναι το «σήμερα». Το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα βρίσκεται στο «χθες» -εκεί όπου η έννοια της θεσμικότητας δοκιμάστηκε και άφησε πίσω της μια σκιά που δεν σβήνει με μια τηλεοπτική φράση ή ένα πολιτικό χαμόγελο.
Ο Νικόλας Φαραντούρης είχε βρεθεί σε κομβικό θεσμικό ρόλο: μέλος της Επιτροπής Επαγγελματικού Αθλητισμού (ΕΕΑ), σε μια περίοδο που το ελληνικό ποδόσφαιρο και η δημόσια ζωή είχαν γίνει ένα εκρηκτικό μείγμα επιχειρηματικών συμφερόντων, πολιτικών παρεμβάσεων και θεσμικών αποφάσεων με τεράστιο κοινωνικό αντίκτυπο. Και ακριβώς εκεί, στο πιο ευαίσθητο σημείο, καταγράφηκαν τα πρώτα μεγάλα ερωτήματα: πώς επιλέγονται πρόσωπα, πότε, με ποια κριτήρια και τι ανεξαρτησία έχουν όταν έρχεται η ώρα της κρίσης.
Δεν είναι λεπτομέρεια ότι δημοσιεύματα περιγράφουν πως ο διορισμός του στην ΕΕΑ έγινε σε χρονική συγκυρία που συνδέθηκε με την υπόθεση ΠΑΟΚ-Ξάνθη, προκαλώντας αντιδράσεις και καταγγελίες περί «σκιών» στον τρόπο συγκρότησης της Επιτροπής.
Η υπόθεση ΠΑΟΚ-Ξάνθη
Σε εκείνη την ιστορία, ο Φαραντούρης δεν ήταν παρατηρητής. Υπήρξε πρόσωπο που συνδέθηκε δημοσίως με τον θεσμικό μηχανισμό που έκρινε μια υπόθεση-βόμβα. Και όταν, στη συνέχεια, διατυπώθηκαν καταγγελίες και αιτήματα διερεύνησης για επαφές και συναντήσεις πριν από κρίσιμες αποφάσεις, το ζήτημα δεν ήταν ο «οπαδισμός». Ήταν η θεσμική ακεραιότητα.
Γιατί, σε μια δημοκρατία, ακόμη και όταν δεν αποδεικνύεται κάτι ποινικά, η δημόσια ζωή δεν λειτουργεί με το ελάχιστο «δεν καταδικάστηκα». Λειτουργεί με το μέγιστο «είμαι υπεράνω υποψίας». Και όταν το «υπεράνω υποψίας» δεν τεκμηριώνεται, τότε οι πολίτες βλέπουν θόρυβο, οι θεσμοί βλέπουν κλονισμό και το σύστημα βλέπει ευκαιρία να κρυφτεί πίσω από τη σύγχυση.
Αυτό είναι το πρώτο σημείο όπου το αφήγημα του «άφθαρτου» σκοντάφτει: δεν μπορείς να εμφανίζεσαι ως προπομπός κάθαρσης, όταν το παρελθόν σου έχει αφήσει πίσω του αναπάντητες απορίες. Όχι επειδή «το λέει ο ένας ή ο άλλος», αλλά επειδή το ίδιο το δημόσιο αποτύπωμα της υπόθεσης απαιτεί θεσμική απάντηση.
Η αποχώρηση του νυν ευρωβουλευτή από την Επιτροπή Επαγγελματικού Αθλητισμού δεν απάντησε… τα αναπάντητα ερωτήματα, ενώ η εμπλοκή του με τουριστική επένδυση υψηλών προδιαγραφών στην Κεφαλονιά δεν συνάδει με το αντισυστημικό προφίλ του «κόμματος Καρυστιανού»
Σημείο αιχμής είναι η ίδια η παραίτηση του Φαραντούρη από την ΕΕΑ, η οποία καταγράφηκε δημοσιογραφικά το 2021. Μια παραίτηση από έναν τέτοιο ρόλο δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Δεν είναι «μια αλλαγή σελίδας» που γίνεται με μια πρόταση. Είναι πράξη που, σε σοβαρά συστήματα, συνοδεύεται από καθαρή δημόσια λογοδοσία: γιατί αποχωρείς, τι αφήνεις πίσω, πώς απαντάς σε όσα έχουν ειπωθεί.
Αντί για αυτό, το δημόσιο πεδίο έμεινε με ένα κενό. Και όταν υπάρχει κενό, το γεμίζει η καχυποψία. Όχι επειδή το θέλει κάποιος «κακόπιστος», αλλά επειδή η πολιτική λειτουργεί με κανόνες: όσο πιο βαριά η θέση, τόσο πιο καθαρή η έξοδος.
Και εδώ έρχεται το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα: πώς γίνεται ένα νέο εγχείρημα -που φιλοδοξεί να μιλήσει στο όνομα της δικαιοσύνης και της κάθαρσης- να εμφανίζει ως «κεφάλαιο» ένα πρόσωπο του οποίου η θεσμική διαδρομή έχει σημεία που δεν «κλείδωσαν» ποτέ στη συνείδηση της κοινής γνώμης;
Από την «πολυτέλεια» στο «αντισύστημα»
Υπάρχει και ένα τρίτο επίπεδο, εξίσου πολιτικό: το ζήτημα της εικόνας. Δημοσιεύματα έχουν συνδέσει το όνομα του Φαραντούρη με τουριστική επένδυση υψηλών προδιαγραφών (βίλες/πολυτελές συγκρότημα στην Κεφαλονιά), ενώ υπήρξαν αναφορές για δημόσια προβολή της δραστηριότητας αυτής σε τηλεοπτικό περιβάλλον.
Ας είμαστε προσεκτικοί: η επιχειρηματική δραστηριότητα, από μόνη της, δεν συνιστά αδίκημα. Το πολιτικό ζήτημα όμως δεν είναι νομικό. Είναι αφηγηματικό και ηθικό: μπορεί ένα κίνημα να χτίζει προφίλ «αντισυστημικής κάθαρσης» και, ταυτόχρονα, να έχει δίπλα του πρόσωπα που συμβολίζουν -δικαίως ή αδίκως- την άνεση του συστήματος, την οικειότητα με μηχανισμούς εξουσίας, την ευκολία μετακίνησης από θεσμικές καρέκλες σε δημόσια προβολή;
Η κοινωνία που βράζει δεν ζητά «βιογραφικά». Ζητά καθαρότητα ρόλων. Ζητά να ξέρει ότι όποιος μιλά για κάθαρση δεν κουβαλάει στις τσέπες του το «αύριο βλέπουμε» του χθες.
«Νέο» με αυστηρά κριτήρια ή μόνο «περιτύλιγμα»
Η είσοδος της Καρυστιανού στην πολιτική σκηνή -με όλες τις ιδιαιτερότητές της- έχει προκαλέσει πραγματική κινητικότητα. Αυτό καταγράφεται και από αναλύσεις και από την αντίδραση των κομμάτων. Όμως το στοίχημά της είναι απλό: ή θα αποδείξει ότι το «νέο» της έχει σκληρά κριτήρια ή θα αποκαλυφθεί ότι πρόκειται για περιτύλιγμα.
Και ο Νικόλας Φαραντούρης είναι το πρώτο μεγάλο τεστ. Διότι πάνω του συμπυκνώνονται όλα όσα κάνουν έναν πολίτη να δυσπιστεί: χρονικές συμπτώσεις, θεσμικοί ρόλοι με θόρυβο, παραιτήσεις χωρίς καθαρή δημόσια αποτίμηση, αφηγήματα που δεν κουμπώνουν μεταξύ τους.
Το «κρέμασμα στα μανταλάκια», λοιπόν, δεν χρειάζεται κραυγή. Χρειάζεται μόνο το αυτονόητο: να ειπωθούν τα πράγματα με τις ημερομηνίες τους και τις σιωπές τους. Να τεθεί το ερώτημα που κανείς δεν θέλει να απαντήσει: Αν αυτό είναι το «άφθαρτο», τότε τι ακριβώς θεωρούμε «παλιό»; Και εδώ είναι η καταληκτική αλήθεια: ένα κίνημα που ζητά κάθαρση δεν επιτρέπεται να διαλέγει πρόσωπα με το κριτήριο της «χρησιμότητας». Γιατί τότε δεν είναι κίνημα. Είναι μηχανισμός.
Αν η Καρυστιανού θέλει να πείσει ότι δεν χτίζει έναν ακόμη μηχανισμό, η απάντηση είναι μία: ή κόβει τις γκρίζες ζώνες από την αρχή ή θα τις πληρώσει πολιτικά μέχρι τέλους. Και ο Φαραντούρης είναι ακριβώς αυτή η γκρίζα ζώνη -το πρόσωπο που κάνει το «νέο» να μοιάζει επικίνδυνα με το παλιό.
