Η καθημερινή κατανάλωση καφέ και τσαγιού με καφεΐνη φαίνεται να συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας και ελαφρώς καλύτερη γνωστική απόδοση, σύμφωνα με ευρήματα μεγάλης μακροχρόνιας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο Journal of the American Medical Association (JAMA).
Η ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 130.000 ατόμων, τα οποία παρακολουθήθηκαν για διάστημα έως και 40 ετών. Όπως προκύπτει, όσοι κατανάλωναν συστηματικά δύο έως τρία φλιτζάνια καφέ με καφεΐνη ή ένα έως δύο φλιτζάνια τσάι με καφεΐνη ημερησίως είχαν 15% έως 20% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με άτομα που δεν κατανάλωναν καθόλου τα συγκεκριμένα ροφήματα.
Παράλληλα, οι καταναλωτές καφεϊνούχου καφέ εμφάνισαν μικρότερη μείωση της γνωστικής τους ικανότητας με την πάροδο του χρόνου και καλύτερες επιδόσεις σε ορισμένα τεστ λειτουργίας του εγκεφάλου, σε σύγκριση με όσους επέλεγαν ντεκαφεϊνέ.
Τι δείχνουν – και τι δεν αποδεικνύουν – τα ευρήματα
Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα αποτελέσματα καταδεικνύουν συσχέτιση, όχι όμως αιτιώδη σχέση. Όπως επισημαίνεται, άτομα που αποφεύγουν την καφεΐνη μπορεί να το κάνουν για λόγους υγείας, όπως κακή ποιότητα ύπνου, η οποία έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
«Η μελέτη μας δεν μπορεί από μόνη της να αποδείξει αιτιώδη σχέση, αλλά αποτελεί την ισχυρότερη έως σήμερα ένδειξη για τη σύνδεση καφέ και τσαγιού με την υγεία του εγκεφάλου και ευθυγραμμίζεται με εύλογους βιολογικούς μηχανισμούς», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Γιου Ζανγκ, ερευνητής διατροφικής επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.
Οι πιθανές προστατευτικές ιδιότητες
Ο καφές και το τσάι περιέχουν καφεΐνη και πολυφαινόλες, ουσίες που ενδέχεται να συμβάλλουν στην προστασία του εγκεφάλου, βελτιώνοντας την αγγειακή υγεία και περιορίζοντας τη φλεγμονή. Επιπλέον, η καφεΐνη έχει συσχετιστεί με χαμηλότερα ποσοστά διαβήτη τύπου 2 — έναν γνωστό παράγοντα κινδύνου για άνοια.
Η μελέτη αξιοποίησε δεδομένα από τις μεγάλες αμερικανικές έρευνες Nurses’ Health Study και Health Professionals Follow-up Study, οι οποίες περιλάμβαναν επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις διατροφής, διαγνώσεις άνοιας και αποτελέσματα αντικειμενικών τεστ γνωστικής λειτουργίας για διάστημα έως και 43 ετών.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, άνδρες και γυναίκες που κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες καφέ με καφεΐνη εμφάνισαν κατά μέσο όρο 18% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, με παρόμοια ευρήματα και για το τσάι. Η προστατευτική επίδραση φάνηκε να «κορεσθεί» στα δύο έως τρία φλιτζάνια καφέ ή στο ένα έως δύο φλιτζάνια τσάι ημερησίως.
Αντίθετα, δεν διαπιστώθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ κατανάλωσης ντεκαφεϊνέ καφέ και κινδύνου άνοιας.
Επιφυλάξεις και επόμενα βήματα
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι κλασικές τυχαιοποιημένες μελέτες, στις οποίες οι συμμετέχοντες θα κατανέμονταν για δεκαετίες σε καφεϊνούχα ή μη ροφήματα, είναι πρακτικά αδύνατες. Ωστόσο, μελλοντικές έρευνες θα μπορούσαν να εξετάσουν αν η κατανάλωση καφέ και τσαγιού προκαλεί βιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο, οι οποίες μπορούν να ανιχνευθούν μέσω απεικονιστικών εξετάσεων ή άλλων τεστ.
Ο Ναβίντ Σατάρ, καθηγητής καρδιομεταβολικής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, σημείωσε ότι η καφεΐνη μπορεί να έχει τόσο θετικές όσο και αρνητικές επιδράσεις. «Τα αντιοξειδωτικά μπορεί να είναι ωφέλιμα, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους η καφεΐνη αυξάνει την αρτηριακή πίεση, έναν σημαντικό παράγοντα κινδύνου για άνοια», τόνισε.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι έως και οι μισές περιπτώσεις άνοιας παγκοσμίως θα μπορούσαν να προληφθούν ή να καθυστερήσουν μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής, όπως η τακτική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή, ο επαρκής ύπνος και η αποφυγή καπνίσματος και υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ.
«Μην βλέπετε τον καφέ ή το τσάι ως μαγική ασπίδα», επισημαίνει ο Γιου Ζανγκ. «Ένας συνολικά υγιεινός τρόπος ζωής παραμένει το κλειδί για την υγεία του εγκεφάλου».
