Οι Ιρανοί πολίτες συνεχίζουν να διαδηλώνουν, απαιτώντας όχι μόνο λύσεις στην οικονομική δυσπραγία αλλά και πολιτική αλλαγή, ελευθερία και απαλλαγή από τον αυταρχισμό. Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης στις 28 Δεκεμβρίου και γρήγορα επεκτάθηκαν σε περισσότερες από 220 τοποθεσίες σε 26 από τις 31 επαρχίες της χώρας.
Το οικονομικό υπόβαθρο των κινητοποιήσεων
Οι έμποροι του παζαριού, ιστορικά κρίσιμη τάξη για την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, έκλεισαν τα μαγαζιά τους σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Η εκτίναξη του πληθωρισμού στο 50%, η απότομη πτώση της ισοτιμίας του ριάλ έναντι του δολαρίου και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας έχουν προκαλέσει έντονη κοινωνική οργή. Στις κινητοποιήσεις συμμετέχουν επίσης φοιτητές, εργάτες, γυναίκες και εθνοτικές μειονότητες, δημιουργώντας το μεγαλύτερο κύμα διαμαρτυρίας μετά τη δολοφονία της Μαχσά Αμινί το 2022.
Η αντίδραση του καθεστώτος
Οι δυνάμεις ασφαλείας έχουν απαντήσει με έντονη καταστολή. Μέχρι στιγμής έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 35 νεκροί, 1.200 συλλήψεις και περίπου 60 τραυματισμοί. Παράλληλα, πληροφορίες της βρετανικής εφημερίδας The Times φέρουν τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ να έχει εκπονήσει σχέδιο διαφυγής στη Μόσχα, σε περίπτωση που οι δυνάμεις ασφαλείας αποτύχουν να ελέγξουν την κατάσταση.
Οι ηγέτες των ΗΠΑ και του Ισραήλ εξέφρασαν την υποστήριξή τους στους διαδηλωτές, με τον Ντόναλντ Τραμπ να προειδοποιεί για «πολύ σκληρά πλήγματα» σε περίπτωση δολοφονιών διαδηλωτών και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να δηλώνει αλληλέγγυος στον αγώνα για «ελευθερία, ανεξαρτησία και δικαιοσύνη». Το καθεστώς, ωστόσο, χρησιμοποιεί αυτές τις δηλώσεις για να υποστηρίξει ότι οι κινητοποιήσεις είναι υποκινούμενες από το εξωτερικό.
Οι διεκδικήσεις των διαδηλωτών
Οι διαδηλωτές δεν περιορίζονται πλέον στα οικονομικά αιτήματα. Τα συνθήματα όπως «Γυναίκα, ζωή, ελευθερία» και «Θάνατος στον δικτάτορα» αντικατοπτρίζουν την επιθυμία για συνολική πολιτική αλλαγή και απαλλαγή από την καταπίεση. Ορισμένοι μάλιστα ζητούν την επιστροφή του Ρεζά Παχλεβί, γιου του τελευταίου σάχη, που ζει εξόριστος στο εξωτερικό.
Σύμφωνα με ειδικούς, η μετατροπή των κινητοποιήσεων σε εξέγερση κατά του καθεστώτος απαιτεί τη συγκρότηση μιας ευρύτερης συμμαχίας, που θα περιλαμβάνει μορφωμένους νέους, εμπόρους, λαϊκά στρώματα των αστικών προαστίων και ένα τμήμα του ιερατείου. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει ηγετική προσωπικότητα ικανή να ενώσει αυτές τις ετερόκλητες ομάδες.
Προσπάθειες κατευνασμού
Το ιρανικό καθεστώς επιχειρεί να μειώσει την ένταση. Ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζέι, δήλωσε ότι οι αρχές θα ακούσουν τις ανησυχίες των πολιτών για την κοινωνική και οικονομική τους ευημερία. Ο πρόεδρος της χώρας, Μασούντ Πεζεσκιάν, δεσμεύτηκε για διάλογο και μεταρρυθμίσεις, ειδικά όσον αφορά τη σταθεροποίηση του νομίσματος και την προστασία της αγοραστικής δύναμης. Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση ανακοίνωσε μεταρρύθμιση των επιδοτήσεων, καταργώντας τις προτιμησιακές συναλλαγματικές ισοτιμίες υπέρ των εισαγωγών.
Η εικόνα σε σχέση με το 2022
Οι διαδηλώσεις του 2022 είχαν οδηγήσει σε περισσότερους από 500 νεκρούς και χιλιάδες συλλήψεις. Οι σημερινές κινητοποιήσεις δείχνουν ότι το χάσμα ανάμεσα στην ιρανική κοινωνία και το θεοκρατικό καθεστώς παραμένει αξεπέραστο, παρά τις προσπάθειες κατευνασμού. Η κοινωνική οργή είναι έντονη και το ενδεχόμενο πολιτικών αναταράξεων παραμένει υψηλό.
