Υπάρχει μια περίεργη ειρωνεία στο ελληνικό ημερολόγιο: κάθε 17 Νοέμβρη, ανθρώπους που γεννήθηκαν το ’50 και το ’60 τους πιάνει συγκίνηση· κι ανθρώπους που γεννήθηκαν το 2000 τους πιάνει αμηχανία. Γιατί η Ιστορία, αυτή που ο προηγούμενος αιώνας έζησε με αίμα και φόβο, στη νέα γενιά ήρθε ως σχολικό κεφάλαιο, ως hashtag, ως φωτογραφία αρχείου που κυκλοφορεί χωρίς συμφραζόμενα.
του Γιώργου Ν. Καραμανλή
Η γενιά των 20-30 δεν έχει προσωπική μνήμη από τη Χούντα, τον Εμφύλιο, τον Ανδρέα ή το ’89. Και, για να είμαστε ειλικρινείς, δεν έχει και ιδιαίτερη διάθεση να παριστάνει ότι έχει. Ο τρόπος που μαθαίνει την Ιστορία είναι σχεδόν μεταμοντέρνος: αποσπασματικός, σπασμένος, γεμάτος memes. Ένα TikTok που λέει «τι ήταν το Πολυτεχνείο σε 45 δευτερόλεπτα». Ένα tweet που συγκρίνει τη Χούντα με το σήμερα. Ένα Instagram carousel με αποφθέγματα που δεν ξέρουμε καν αν ειπώθηκαν ποτέ.
Δεν σημαίνει πως οι νέοι αδιαφορούν, σημαίνει ότι ζουν σε μια εποχή όπου η μνήμη δεν μεταδίδεται «κάθετα» από γενιά σε γενιά, αλλά «οριζόντια», μέσα από feed, φίλτρα και αλγορίθμους.
Παλιά, η μνήμη ήταν εμπειρία. Σήμερα, είναι περιεχόμενο και η συζήτηση για το τι σημαίνει 17 Νοέμβρη μοιάζει συχνά με κακό διάλογο ανάμεσα σε δύο κόσμους:
– Ο ένας λέει: «Δεν ξέρετε τι έγινε τότε».
– Ο άλλος απαντά: «Δεν μας λέτε τι σημαίνει σήμερα».
Η νεολαία δεν συνδέεται συναισθηματικά με το Πολυτεχνείο όχι επειδή «δεν σέβεται» αλλά επειδή μεγάλωσε σε άλλη πραγματικότητα. Για έναν 25άρη, η καταπίεση δεν είναι τα τανκς, είναι ο μισθός των 800 ευρώ. Κι η λογοκρισία δεν είναι τα βιβλία που καίγονται αλλά ο αλγόριθμος που αποφασίζει τι θα δεις. Κι η δημοκρατία μοιάζει με απογοήτευση.
Και κάπως έτσι, η μνήμη γίνεται θέμα πρόσβασης: όχι πρόσβασης σε γεγονότα, αλλά πρόσβασης σε νόημα. Γιατί η νέα γενιά δεν ψάχνει να μάθει «τι έγινε τότε».
Ψάχνει να καταλάβει: «Τι σχέση έχει με μένα σήμερα;»
Όταν λοιπόν ένας νέος βλέπει το Πολυτεχνείο, το βλέπει μέσα από τον καθρέφτη του 2025:
– την ακρίβεια,
– την αστυνομική βία που επιστρέφει στα πανεπιστήμια,
– την καχυποψία προς την εξουσία,
– τις παρακολουθήσεις,
– τη δημοκρατία που τρίζει, χωρίς τανκς αλλά με notifications.
Κι ίσως αυτό να είναι η νέα μορφή μνήμης: όχι η πιστή αναπαραγωγή του παρελθόντος, αλλά η κριτική μετάφρασή του στο σήμερα.
Η μνήμη δεν είναι για να την αναπαράγουμε σαν εθνική κασέτα VHS. Είναι για να τη μετασχηματίζουμε. Αν η παλιά γενιά έλεγε «ποτέ ξανά», η νέα λέει «να μη γίνει ξανά με άλλους τρόπους». Κι αυτό δεν είναι ασέβεια, αλλά το πιο ώριμο πράγμα που μπορεί να κάνει μια γενιά που δεν έζησε το χθες αλλά παλεύει με το αύριο.
