Η ελληνική αγορά ακινήτων βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε μια έντονη ανοδική τροχιά τιμών. Από την Αθήνα έως τη Θεσσαλονίκη και από τα νησιά έως τα προάστια, το κόστος απόκτησης ή ενοικίασης κατοικίας έχει αυξηθεί δυσανάλογα σε σχέση με τα εισοδήματα. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι τυχαίο. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια φούσκα που τροφοδοτείται όχι από την υπερβάλλουσα ζήτηση αλλά από τη διαρκή έλλειψη νέων κατοικιών. Και αυτή η έλλειψη έχει ένα όνομα: γραφειοκρατία.
Η διαδικασία έκδοσης μιας νέας οικοδομικής άδειας στην Ελλάδα παραμένει, παρά τα βήματα ψηφιοποίησης, εξαιρετικά αργή και περίπλοκη. Από τη στιγμή που ένας μηχανικός υποβάλλει τα απαραίτητα σχέδια μέχρι να λάβει όλες τις εγκρίσεις μπορεί να περάσουν μήνες ή και πάνω από ένας χρόνος. Κάθε στάδιο -από τις πολεοδομικές υπηρεσίες και τις επιτροπές αρχιτεκτονικού ελέγχου έως τις περιβαλλοντικές εγκρίσεις- λειτουργεί με διαφορετικούς ρυθμούς χωρίς ενιαία παρακολούθηση ή λογοδοσία. Το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: καθυστέρηση στην παραγωγή νέων κατοικιών και περιορισμός της προσφοράς.
Την ίδια στιγμή, οι αλλεπάλληλες αλλαγές στη νομοθεσία, οι ασαφείς εγκύκλιοι και η έλλειψη ενιαίας ερμηνείας των κανόνων προκαλούν ανασφάλεια στους επενδυτές και αποθαρρύνουν τους ιδιώτες που θέλουν να χτίσουν. Ο μικρομεσαίος εργολάβος, ο μηχανικός ή ο πολίτης που επιθυμεί να ανεγείρει μια πολυκατοικία ή μια κατοικία συναντούν έναν λαβύρινθο διαδικασιών, εγκρίσεων και τεχνικών προϋποθέσεων που μετατρέπουν την επένδυση σε ρίσκο.
Όταν η παραγωγή νέων κατοικιών μειώνεται και η ζήτηση παραμένει σταθερή ή αυξάνεται, η αγορά λειτουργεί σαν θερμοκήπιο τιμών. Οι τιμές πώλησης ανεβαίνουν, τα ενοίκια ακολουθούν και το πρόβλημα μετατρέπεται από οικονομικό σε κοινωνικό: οι νέοι δεν μπορούν να βρουν προσιτή στέγη, τα νοικοκυριά πιέζονται και η μεσαία τάξη συρρικνώνεται.
Η λύση είναι σαφής αλλά παραμένει ανεκπλήρωτη. Απαιτούνται πλήρης απλοποίηση και ψηφιοποίηση των διαδικασιών, ενιαίο πληροφοριακό σύστημα αδειοδοτήσεων, σαφή χρονοδιαγράμματα και διοικητική ευθύνη σε περίπτωση υπέρβασης προθεσμιών. Μόνο έτσι θα μπορέσει να απελευθερωθεί η οικοδομική δραστηριότητα και να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Η φούσκα στις τιμές δεν θα «σκάσει» από μόνη της. Θα ξεφουσκώσει μόνο αν το κράτος αποφασίσει να λύσει το πρόβλημα στη ρίζα του – στην καθυστέρηση, στη γραφειοκρατία και στην ανασφάλεια που κρατούν την ελληνική αγορά εγκλωβισμένη στο παρελθόν.
του Παναγιώτη Κόνσουλα Οικονομολόγος, πολιτικός επιστήμονας
