Στην Ελλάδα, η ψυχική υγεία δοκιμάζεται έντονα στον χώρο της εργασίας
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας βρίσκει τον πλανήτη αντιμέτωπο με μια αθόρυβη αλλά βαθιά κρίση. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με κάποια ψυχική διαταραχή. Το 71% από αυτούς δεν λαμβάνει καμία υπηρεσία ψυχικής υγείας, ενώ μόλις το 2% των συνολικών δαπανών υγείας κατευθύνεται στη φροντίδα της ψυχικής υγείας.
Η ψυχική ευαλωτότητα έχει αυξηθεί ανησυχητικά μέσα στην τελευταία δεκαετία. Μεταξύ 2011 και 2021, ο αριθμός των ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές αυξήθηκε ταχύτερα από τον παγκόσμιο πληθυσμό, με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση να εντοπίζεται στους νέους ηλικίας 20–29 ετών. Οι κρίσεις – από πολέμους και φυσικές καταστροφές μέχρι πανδημίες – επιτείνουν το συλλογικό άγχος και οδηγούν σε εκτεταμένη ψυχολογική δυσφορία.
Όπως επισημαίνει η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία, περίπου 30% των ανθρώπων που βιώνουν τέτοιες συνθήκες αναπτύσσουν σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία: μετατραυματικό στρες, διαταραχή οξέος στρες, κατάθλιψη, αγχώδεις ή εξαρτητικές διαταραχές.
Burnout και άγχος στην ελληνική εργασία
Στην Ελλάδα, η ψυχική υγεία δοκιμάζεται έντονα στον χώρο της εργασίας. Η τρίτη πανελλαδική έρευνα της ΕΥ Ελλάδος, της Hellas EAP και του Εργαστηρίου Πειραματικής Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ δείχνει μια σαφή επιδείνωση των ψυχολογικών δεικτών από το 2021 έως σήμερα.
-
44% των εργαζομένων δηλώνουν μελαγχολία (από 35% το 2021)
-
47% αισθάνονται απαισιοδοξία για το μέλλον
-
55% βιώνουν επαγγελματική εξουθένωση (burnout)
-
80% αναφέρουν νευρικότητα ή εσωτερική ταραχή
-
13% έχουν βιώσει κρίσεις πανικού
Τα συναισθήματα θυμού και εκνευρισμού εντείνονται, με οκτώ στους δέκα να δηλώνουν συχνό εκνευρισμό και 14% να αναφέρουν επιθετικές σκέψεις. Παράλληλα, αυξάνονται τα σωματικά συμπτώματα: ζαλάδες, κόπωση και στομαχικές διαταραχές αναφέρονται από σχεδόν τους μισούς.
Ένα σημείο βελτίωσης παρατηρείται στο αίσθημα μοναξιάς, που μειώθηκε στο 35% (από 46% το 2023), πιθανώς λόγω της επιστροφής στη δια ζώσης εργασία. Παρόλα αυτά, ένας στους τέσσερις δηλώνει ότι του λείπει η συντροφιά και ένας στους πέντε αισθάνεται απομονωμένος. Η καθημερινή πίεση όμως παραμένει: 66% θεωρούν ότι το εργασιακό στρες επηρεάζει άμεσα την προσωπική τους ζωή, ενώ 55% ανησυχούν για το μέλλον εξαιτίας οικονομικών και γεωπολιτικών εξελίξεων.
Όπως και στις προηγούμενες μετρήσεις, οι γυναίκες και οι νεότεροι εργαζόμενοι πλήττονται περισσότερο. Η αστάθεια της αγοράς, οι πολλαπλοί ρόλοι και η απουσία υποστηρικτικών δομών επιβαρύνουν δυσανάλογα αυτές τις ομάδες. Αντίθετα, οι ελεύθεροι επαγγελματίες και όσοι εργάζονται σε μεγάλες εταιρείες δηλώνουν πιο ανθεκτικοί ψυχολογικά, πιθανώς λόγω μεγαλύτερης αυτονομίας ή καλύτερων συνθηκών.
Το στρες εισβάλλει στην καθημερινότητα
Η εργασιακή πίεση «ξεχειλίζει» στην προσωπική ζωή. Πάνω από τους μισούς εργαζόμενους δηλώνουν ότι αισθάνονται κόπωση από το ξεκίνημα της ημέρας, ενώ μόνο 3 στους 10 νιώθουν χαρούμενοι και κινητοποιημένοι στη δουλειά. Η παραγωγικότητα και η διάθεση για δημιουργία υποχωρούν, επηρεάζοντας το ομαδικό πνεύμα και την αποδοτικότητα.
Παρά τη ραγδαία αύξηση της ευαισθητοποίησης γύρω από την ψυχική υγεία, οι οργανισμοί φαίνεται να μην ανταποκρίνονται επαρκώς:
- μόλις 21% θεωρούν ότι ο εργοδότης τους φροντίζει ουσιαστικά για την ψυχική τους ευεξία,
- μόνο 33% γνωρίζουν πού να απευθυνθούν για υποστήριξη,
- και μόλις 29% αισθάνονται άνετα να μιλήσουν στον προϊστάμενό τους για προσωπικές δυσκολίες.
Η απομακρυσμένη εργασία λειτουργεί ως βαλβίδα αποσυμπίεσης για πολλούς εργαζόμενους, προστατεύοντάς τους από τοξικές συμπεριφορές και εντάσεις. Ωστόσο, ταυτόχρονα ενισχύει την αποστασιοποίηση και περιορίζει την αίσθηση επαγγελματικής εξέλιξης.
- Το 88% θεωρεί σημαντική τη δυνατότητα τηλεργασίας,
- το 60% αισθάνεται πιο αποτελεσματικό δουλεύοντας εξ αποστάσεως,
- αλλά μόλις 45% πιστεύει ότι μπορεί να εξελιχθεί επαγγελματικά έτσι.
Η ψυχική υγεία δεν θεωρείται πλέον ατομική αδυναμία, αλλά παράγοντας βιωσιμότητας για τις επιχειρήσεις. Οι ερευνητές Ευτυχία Κασελάκη (ΕΥ Ελλάδος), Τατιάνα Τούντα (Hellas EAP) και Καθηγητής Πέτρος Ρούσσος (ΕΚΠΑ) επισημαίνουν ότι η ψυχική ευεξία πρέπει να ενταχθεί στον πυρήνα της εταιρικής στρατηγικής, καθώς αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και δείκτη εμπιστοσύνης. Οι εργαζόμενοι, από την πλευρά τους, ζητούν: καλύτερη εκπαίδευση στελεχών, παρουσία ψυχολόγου στους χώρους εργασίας, σεβασμό στον προσωπικό χρόνο και κουλτούρα φροντίδας.
