Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι, χωρίς κρατική ενίσχυση της γονιμότητας και της
απασχόλησης, το ασφαλιστικό σύστημα θα βρεθεί σε ακόμη πιο δύσκολη θέση
Σε τροχιά νέων ανατροπών εισέρχεται το ασφαλιστικό σύστημα της Ελλάδας, με τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης να βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο.
Όπως γράφει η Αιμιλία Κάτζου στην εφημερίδα «ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ» η δημογραφική γήρανση, η μείωση του πληθυσμού και οι ευρωπαϊκές πιέσεις για βιωσιμότητα των συντάξεων φέρνουν στο τραπέζι σενάρια για περαιτέρω αύξηση των ηλικιακών ορίων, με το 2026 να αποτελεί χρονιά-ορόσημο για τις επόμενες αποφάσεις.
Η διαδρομή των αλλαγών
Η συζήτηση για τα όρια συνταξιοδότησης δεν είναι καινούργια. Από το 2010, με τον Νόμο 3863, ξεκίνησε η σταδιακή αύξηση των ορίων ηλικίας και η κατάργηση πολλών πρόωρων συντάξεων, κυρίως στον δημόσιο τομέα. Η μεγάλη τομή ήρθε το 2015, όταν με τον Νόμο 4336, στο πλαίσιο του τρίτου μνημονίου, καθιερώθηκε το γενικό όριο ηλικίας για πλήρη σύνταξη στα 67 έτη με 15 έτη ασφάλισης, ή στα 62 έτη για όσους συμπληρώνουν
40 έτη ασφάλισης. Παράλληλα, περιορίστηκαν δραστικά οι πρόωρες συνταξιοδοτήσεις.
Το 2016, ο Νόμος 4387 (γνωστός ως «νόμος Κατρούγκαλου») ενοποίησε το σύστημα υπολογισμού των συντάξεων, εισάγοντας την εθνική και την ανταποδοτική σύνταξη. Η εθνική σύνταξη χρηματοδοτείται από τη φορολογία και είναι ίδια για όλους, ενώ η ανταποδοτική εξαρτάται από τις εισφορές και τα έτη ασφάλισης.
Τα ισχύοντα όρια σήμερα
Σήμερα, το γενικό όριο ηλικίας για πλήρη σύνταξη παραμένει στα 67 έτη με 4.500 ημέρες ασφάλισης (15 έτη),
ή στα 62 έτη με 40 έτη ασφάλισης (12.000 ημέρες). Για μειωμένη σύνταξη απαιτούνται 62 έτη και 4.500 ημέρες ασφάλισης, με μείωση έως 30% στο ποσό. Τα ελληνικά όρια είναι από τα υψηλότερα στην Ευρώπη, μαζί με Ιταλία και Γαλλία, ενώ χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία κινούνται ακόμη μεταξύ 65 και 66 ετών, αν και με σταδιακές αυξήσεις.
Από το 2021, η Ελλάδα έχει ενεργοποιήσει τον μηχανισμό σύνδεσης των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής,
με αναπροσαρμογές κάθε τρία χρόνια. Η πρώτη επανεξέταση τοποθετείται στο τέλος του 2026, με τα δημογραφικά δεδομένα να προϊδεάζουν για αυξήσεις.
Δημογραφικές πιέσεις και ανησυχητικές τάσεις
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων (άνω των 65 ετών) προς τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό κινείται ταχύτατα προς το 60%, από 39% πριν λίγα χρόνια. Ο δείκτης γήρανσης δείχνει πως σε κάθε 100 νέους εργάσιμης ηλικίας αντιστοιχούν ήδη 170 άτομα άνω των 65. Το ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων είναι μόνιμα αρνητικό, ενώ ο δείκτης γονιμότητας, αν και βελτιωμένος, παραμένει στα 1,5 παιδιά ανά γυναίκα, μακριά από το 2,1 που απαιτείται για ανανέωση πληθυσμού.
Η επιμήκυνση του προσδόκιμου ζωής -84,2 έτη για τις γυναίκες και 78,8 για τους άνδρες- επιτείνει το πρόβλημα,
καθώς αυξάνει τη διάρκεια καταβολής συντάξεων, ενώ ο ενεργός πληθυσμός μειώνεται.
Ποια είναι τα σενάρια για το (κοντινό) μέλλον
Υπό το βάρος αυτών των δεδομένων, οι εκτιμήσεις οικονομολόγων και ευρωπαϊκών οργανισμών συγκλίνουν στο ότι τα όρια ηλικίας θα αυξηθούν περαιτέρω. Σύμφωνα με τα επικρατέστερα σενάρια, έως το 2030 το γενικό όριο συνταξιοδότησης θα ανέβει στα 68,5 έτη, ενώ η πλήρης σύνταξη με 40 έτη ασφάλισης θα απαιτεί ηλικία 63,5 ετών.
Το 2040 τα όρια αυτά εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 69,5 και 64,5 έτη αντίστοιχα, ενώ το 2050 θα αγγίξουν τα 70,5 και 65,5 έτη. Πρόκειται για μια σταδιακή αλλά ριζική μεταβολή του κοινωνικού συμβολαίου, που μεταθέτει τη συνταξιοδότηση όλο και πιο μακριά χρονικά. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς παράλληλες
πολιτικές ενίσχυσης της γονιμότητας και της απασχόλησης, το ασφαλιστικό σύστημα θα βρεθεί σε ακόμη πιο δύσκολη θέση. Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια μακρά περίοδο μεταβατικότητας, όπου τα όρια ηλικίας δεν θεωρούνται πλέον σταθερά, αλλά μεταβλητές που προσαρμόζονται στις δημογραφικές και οικονομικές
εξελίξεις. Η σύνταξη στα 70 έτη, που μέχρι πρόσφατα φάνταζε αδιανόητη, μοιάζει να γίνεται ο νέος κανόνας για τις επόμενες γενιές. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα αυξηθούν τα όρια, αλλά πόσο γρήγορα και με ποιες κοινωνικές συνέπειες.
