Τα τελευταία χρόνια, η σχέση των εργαζομένων με την εργασία έχει περάσει από αλλεπάλληλες
φάσεις αποστασιοποίησης: σιωπηρή παραίτηση, μεγάλη παραίτηση, εκδικητική αποχώρηση, ακόμη
και μια γενικευμένη αδιαφορία. Πίσω από αυτές τις τάσεις κρύβεται μια βαθύτερη κρίση
εμπιστοσύνης προς τα εργασιακά συστήματα, η οποία σήμερα εντείνεται από την τεχνητή
νοημοσύνη.
Η AI ως νέα πηγή άγχους
Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί περισσότερο ως απειλή παρά ως απτή πραγματικότητα για τους
περισσότερους εργαζόμενους. Οι φόβοι για απώλεια θέσεων εργασίας, εντατικοποίηση της
επιτήρησης και υποβάθμιση της ανθρώπινης εργασίας έχουν γίνει κεντρικό θέμα συζήτησης.
- Σύμφωνα με τη Gallup, 61% των εργαζομένων σκέφτεται να αλλάξει δουλειά.
- Το Pew καταγράφει ότι 64% πιστεύει πως η AI θα μειώσει τις θέσεις εργασίας μέσα στα
επόμενα 20 χρόνια.
Οι εργάτες φοβούνται ότι θα αντικατασταθούν από ρομπότ. Τα «λευκά κολάρα» ανησυχούν ότι θα
αντιμετωπίζονται όπως οι εργάτες αποθηκών, υπό συνεχή αλγοριθμική επιτήρηση. Η ανισορροπία
ισχύος γίνεται πιο ορατή από ποτέ.
Από τον φόβο στη διεκδίκηση
Κι όμως, αυτή η πίεση δεν οδηγεί μόνο σε παραίτηση. Δημιουργεί και τις προϋποθέσεις για κάτι
νέο: μια αναβίωση συλλογικής δράσης.
Όπως σημειώνει η Σαρίτα Γκούπτα του Ford Foundation, όταν ένας μηχανικός λογισμικού
συνειδητοποιεί ότι παρακολουθείται με τον ίδιο τρόπο που παρακολουθείται ένας εργάτης
αποθήκης, οι ταξικές γραμμές θολώνουν. Και εκεί γεννιούνται νέα, ευρύτερα εργατικά κινήματα.
Η πανδημία είχε ήδη ανοίξει τον δρόμο:
- συνδικαλιστικές προσπάθειες σε Amazon και Starbucks,
- ρεκόρ αποχωρήσεων στη «μεγάλη παραίτηση»,
- αυξημένες διαπραγματεύσεις για μισθούς και συνθήκες.
Η AI φαίνεται να λειτουργεί ως ο επόμενος καταλύτης.
Η τεχνολογία ως ευκαιρία
Παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις, η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει τεχνολογία σε εξέλιξη. Οι ειδικοί
προειδοποιούν ότι πολλές από τις σημερινές εκτιμήσεις είναι απλώς προβλέψεις – όχι βεβαιότητες.
Η Λίζα Κρέσγκι από το Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ τονίζει ότι η AI μπορεί να γίνει αφορμή για να
αναδειχθούν χρόνιες αδικίες στην αγορά εργασίας και να ανακτηθεί μέρος της χαμένης ισχύος των
εργαζομένων.
Η Γκούπτα το συνοψίζει εύστοχα: «Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την AI για μια οικονομία
επιτήρησης ή για μια εποχή κοινής ευημερίας.»
Το διακύβευμα
Το ερώτημα δεν είναι αν η AI θα αλλάξει την εργασία. Αυτό ήδη συμβαίνει. Το πραγματικό
διακύβευμα είναι ποιος θα καθορίσει την κατεύθυνση αυτής της αλλαγής.
Οι εργαζόμενοι, πιεσμένοι αλλά πιο συνειδητοποιημένοι, φαίνεται να αναζητούν ξανά συλλογική
φωνή. Και η τεχνητή νοημοσύνη, αντί να τους αποδυναμώνει, ίσως τελικά τους ενώσει.
