Πολλοί άνθρωποι μπορούν να διακρίνουν πρόσωπα σε σύννεφα, κορμούς δέντρων ή αντικείμενα της καθημερινότητας μια φυσιολογική οπτική ψευδαίσθηση γνωστή ως «παρειδωλία προσώπου». Ωστόσο, νέα έρευνα δείχνει ότι σε άτομα με ΣΟΧ, το φαινόμενο αυτό είναι πολύ πιο έντονο και συχνό.
Το ΣΟΧ χαρακτηρίζεται από την αδιάκοπη παρουσία μικρών τρεμοπαίζοντων κουκίδων σε όλο το οπτικό πεδίο, σαν το «χιόνι» μιας παλιάς τηλεόρασης χωρίς σήμα. Τα συμπτώματα επιμένουν ακόμη και στο σκοτάδι και συχνά συνοδεύονται από ημικρανίες, φωτοευαισθησία, μετείκασματα ή οπτικά ίχνη μετά από κίνηση. Παρά τη σοβαρότητά του, παραμένει μια διαταραχή που δεν έχει ακόμη πλήρως κατανοηθεί ή διαγνωστεί επαρκώς, σύμφωνα με το Science Alert.
Πού οφείλεται το ΣΟΧ
Η επικρατέστερη επιστημονική θεωρία συνδέει το σύνδρομο με υπερδιεγερσιμότητα του οπτικού φλοιού, της περιοχής του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τα οπτικά σήματα. Με απλά λόγια, τα νευρικά κύτταρα ενεργοποιούνται πιο εύκολα από το φυσιολογικό, δημιουργώντας έναν συνεχή «οπτικό θόρυβο». Αυτή η υπερδραστηριότητα μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο το τι βλέπει κάποιος, αλλά και το πώς το ερμηνεύει.
Για να διερευνηθεί αν αυτή η νευρωνική υπερδιέγερση επηρεάζει την αντίληψη αμφίσημων εικόνων, πραγματοποιήθηκε μια διαδικτυακή μελέτη με περισσότερους από 250 συμμετέχοντες, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Perception. Οι εθελοντές συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο για συμπτώματα οπτικού χιονιού και στη συνέχεια αξιολόγησαν 320 εικόνες καθημερινών αντικειμένων, βαθμολογώντας από το 0 έως το 100 πόσο εύκολα διέκριναν ένα πρόσωπο σε καθεμία.
Από τους συμμετέχοντες, 132 πληρούσαν τα κριτήρια για ΣΟΧ, ενώ 104 αποτέλεσαν ομάδα ελέγχου. Καταγράφηκε επίσης η παρουσία ημικρανιών, ώστε να εξεταστούν πιθανές συσχετίσεις.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Τα άτομα με ΣΟΧ έδωσαν σταθερά υψηλότερες «βαθμολογίες προσώπου», δείχνοντας μεγαλύτερη τάση να εντοπίζουν πρόσωπα σε τυχαίες υφές. Οι υψηλότερες τιμές καταγράφηκαν σε όσους εμφάνιζαν συνδυασμό οπτικού χιονιού και ημικρανίας.
Παρότι όλες οι ομάδες συμφωνούσαν σχετικά με το ποιες εικόνες έμοιαζαν περισσότερο με πρόσωπα, η διαφορά βρισκόταν στην ένταση της ψευδαίσθησης: τα ίδια ερεθίσματα προκαλούσαν πιο ζωντανή και ισχυρή αντίληψη προσώπων στα άτομα με ΣΟΧ. Το εύρημα αυτό ενισχύει την ιδέα ότι ο εγκέφαλος, όταν βρίσκεται σε κατάσταση υπερδιέγερσης, μπορεί να ενισχύει λανθασμένα σήματα αντί να τα διορθώνει.
Η σχέση με την ημικρανία
Η σύνδεση με την ημικρανία δεν θεωρείται τυχαία. Και οι δύο καταστάσεις σχετίζονται με αυξημένη δραστηριότητα του φλοιού και υπερευαισθησία σε φως, κίνηση και αντίθεση. Όταν συνυπάρχουν, φαίνεται να ενισχύουν ακόμη περισσότερο την τάση για οπτικές ψευδαισθήσεις.
Αυτό ανοίγει τον δρόμο για νέες διαγνωστικές προσεγγίσεις, καθώς τα τεστ παρειδωλίας προσώπου είναι απλά, γρήγορα και μπορούν να εφαρμοστούν ακόμη και σε παιδιά ή σε άτομα που δυσκολεύονται να περιγράψουν τις οπτικές εμπειρίες τους.
Γιατί έχει σημασία
Η παρειδωλία προσώπου δεν αποτελεί διαταραχή, αλλά φυσιολογική λειτουργία ενός συστήματος που έχει εξελιχθεί να δίνει προτεραιότητα στα κοινωνικά σήματα. Στο ΣΟΧ, όμως, αυτό το σύστημα φαίνεται να λειτουργεί σε υπερβολικό βαθμό.
Η κατανόηση του μηχανισμού αυτού δεν βοηθά μόνο τους ασθενείς να αναγνωρίσουν και να εξηγήσουν τα συμπτώματά τους, αλλά συμβάλλει και σε ένα ευρύτερο ερώτημα της νευροεπιστήμης: πώς ο εγκέφαλος ισορροπεί ανάμεσα στην ακρίβεια και την υπερευαισθησία, χωρίς να «χάνει» ή να επινοεί την πραγματικότητα.
