Σε μια περίοδο όπου ο δημόσιος διάλογος στην Ελλάδα συχνά κινείται μεταξύ πολιτικής αντιπαράθεσης και διαχείρισης της καθημερινότητας, οι δεξαμενές σκέψης επιχειρούν να καλύψουν ένα κρίσιμο κενό: την παραγωγή τεκμηριωμένων ιδεών και συγκεκριμένων προτάσεων πολιτικής.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και κυρίως στις Βρυξέλλες, τα think tanks αποτελούν βασικούς συνομιλητές των κυβερνήσεων και των θεσμών, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι δημόσιες πολιτικές. Στην Ελλάδα, ωστόσο, ο ρόλος τους παραμένει συχνά περιορισμένος, είτε λόγω θεσμικών αδυναμιών είτε λόγω μιας πολιτικής κουλτούρας που δεν έχει ακόμη ενσωματώσει πλήρως τη συστηματική αξιοποίηση της γνώσης και της εξειδίκευσης.
Σε αυτό το περιβάλλον επιχειρεί να παρέμβει η Synergia, μια πρωτοβουλία επιστημόνων και επαγγελματιών από την Ελλάδα και το εξωτερικό που φιλοδοξεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως χώρος διαλόγου, αλλά και ως φορέας παραγωγής εφαρμόσιμων πολιτικών προτάσεων σε κρίσιμους τομείς της δημόσιας ζωής, από την οικονομία και την ενέργεια μέχρι το δημογραφικό, τους θεσμούς και την εξωτερική πολιτική.
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο epolitical.gr και τον Χρήστο Μυτιλινιό, ο δικηγόρος και ειδικός σε θέματα ενέργειας Ορέστης Ομράν, επικεφαλής του think tank Synergia, μιλά για τον ρόλο των δεξαμενών σκέψης στη σύγχρονη δημοκρατία, εξηγεί γιατί στην Ελλάδα δεν έχουν ακόμη αποκτήσει τη θεσμική επιρροή που έχουν σε άλλες χώρες και περιγράφει τις βασικές μεταρρυθμίσεις που θεωρεί απαραίτητες για τη μελλοντική πορεία της χώρας.
1. Τι είναι στην πράξη η Synergia; Ένα think tank ιδεών ή ένας χώρος παραγωγής πολιτικής;
Η Synergia είναι think tank ως πρωτοβουλία επαγγελματιών και επιστημόνων από την Ελλάδα και το εξωτερικό με στόχο να συμβάλλει στον δημόσιο διάλογο και να παράγει συγκεκριμένες προτάσεις διακυβέρνησης σε διάφορους κρίσιμους τομείς, όπως η Οικονομία, η Ενέργεια,το Δημογραφικό, το Κοινωνικό Κράτος, οι Θεσμοί και η Εξωτερική πολιτική και πολιτική Ασφάλειας. Υπό αυτή την έννοια, η Synergia είναι think tank με φρέσκιες ιδέες και σαφές ιδεολογικοπολιτικό υπόβαθρο αλλά και χώρος παραγωγής συγκεκριμένων εφαρμόσιμων πολιτικών προτάσεων διακυβέρνησης, πράγμα που εξάλλου αποτελεί και τον σκοπό της πρωτοβουλίας μας.
2. Στην Ελλάδα οι κυβερνήσεις ακούν πραγματικά τις δεξαμενές σκέψης ή η πολιτική συνεχίζει να λειτουργεί χωρίς στρατηγικό σχεδιασμό;
Η αλήθεια είναι κάπου στη μέση. Γιατί ναι μεν κάποιες Κυβερνήσεις τα τελευταία 20 χρόνια συμβουλευτήκαν δεξαμενές σκέψεις ιδίως για συγκεκριμένα ζητήματα εξειδικεύσεώς τους, ωστόσο τα think tanks δεν έχουν αποκτήσει το θεσμικό ρόλο που έχουν σε άλλες δημοκρατίες – έναν ρόλο διαρκή, ενδοσυστημικό που να τους επιτρέπει να λειτουργούν ως ιδεολογικοπολιτικοί φορείς πολιτικών προτάσεων για την εκάστοτε εξουσία. Και εδώ η ευθύνη είναι αμφίπλευρη: αφενός του πολιτικού συστήματος που δεν αξιοποιεί τις προτάσεις και το ανθρώπινο δυναμικό δεξαμενών σκέψης για την βελτίωση και την ανανέωση της άσκησης πολιτικής και αφετέρου των ίδιων των think tanks που στην συντριπτική τους πλειοψηφία έχουν λειτουργήσει στη χώρα μας ως κλειστά clubs ψευδεπίγραφων πολιτικών ή ακαδημαϊκών ελίτ ή ως ερευνητικά κέντρα διαπίστωσης πολιτικών πραγματικοτήτων και όχι ως φορείς ουσιαστικής πολιτικής.
3. Γιατί στις Βρυξέλλες τα think tanks επηρεάζουν αποφάσεις ενώ στην Ελλάδα η επιρροή τους φαίνεται περιορισμένη;
Οι Βρυξέλλες ως κέντρο διοίκησης και λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και ως τόπος συνάντησης πολιτικής από όλη την Ευρώπη έχουν αναπτύξει μια θεσμική ωριμότητα που επιτρέπει σε think tanks να επηρεάζουν την άσκηση της ενωσιακής πολιτικής εδώ και δεκαετίες. Εξάλλου, είναι τόσοι πλέον οι πολιτικοί τομείς στους οποίους ο ρόλος της ευρωπαϊκών οργάνων είναι καθοριστικός που ακόμα και δεξαμενές σκέψεις με καθαρά εθνικό ακροατήριο στα Κράτη Μέλη αναπτύσσουν παράλληλη δραστηριότητα και στις Βρυξέλλες, ώστε να ακουστούν οι προτάσεις τους στην “πηγή”, οι επιλογές της οποίας θα καθορίσουν μετέπειτα και τις εθνικές πολιτικές.
4. Μπορεί σήμερα ένα think tank να είναι πραγματικά ανεξάρτητο ή η χρηματοδότηση καθορίζει τελικά τη σκέψη;
Φυσικά και μπορεί. Κατ’αρχήν, ένα αυτοχρηματοδοτούμενο think tank όπως το δικό μας δεν μπορεί να αφήσει ουδεμία υπόνοια για την ανεξαρτησία ή την πολιτική του αυτονομία. Ωστόσο, υπάρχουν και πολλά think tanks που χρηματοδοτούνται ανοιχτά από συγκεκριμένα άτομα, ενώσεις προσώπων και θεσμικά κέντρα χωρίς να χάνουν την ανεξαρτησία τους. Όπως και με τα πολιτικά κόμματα, έτσι και με τα think tanks, το πρόβλημα δεν είναι η χρηματοδότησή τους και από την ιδιωτική πρωτοβουλία αλλά η διαφάνεια, η οποία διασφαλίζει τον έλεγχο και την αξιολόγησή τους από τους πολίτες.
5. Αν σου ζητούσαν τρεις άμεσες μεταρρυθμίσεις για τη χώρα, ποιες θα ήταν;
Καλύτερο, μικρότερο και αποτελεσματικότερο ‘Κράτος’, συμπεριλαμβανομένου και του πλήρους εκσυγχρονισμού της Δικαιοσύνης. 2. Συγκεκριμένη και εντατική αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, συμπεριλαμβανομένης και της ενίσχυσης του ανθρώπινου δυναμικού της νέας γενιάς. 3. Δημιουργία ειδικού πλαισίου που θα άρει όλα τα διοικητικά, φορολογικά και άλλα εμπόδια για την επένδυση εθνικού και ξένου κεφαλαίου σε τομείς όπως η ενέργεια, η βιομηχανία και οι υποδομές με σκοπό τον πραγματικό και διαρκέστερο μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας.
6. Ποια είναι η μεγαλύτερη αυταπάτη της ελληνικής πολιτικής τάξης σήμερα;
Η εντύπωσή της ότι αν διατηρήσει το status quo της δεν θα απειληθεί με αντικατάσταση. Και εξηγούμαι: Η ελληνική πολιτική τάξη έχει πολλές φορές αμυντικά αντανακλαστικά στην ανανέωση. Αυτό οφείλεται στη δυσκολία εισόδου στα πολιτικά πράγματα που θρέφει ατομικούς και συλλογικούς εγωισμούς. Και είναι (και) αυτοί οι εγωισμού που απομακρύνουν τον κόσμο από την πολιτική και εμποδίζουν την πρόοδο της χώρας.
7. Η Ελλάδα κυβερνάται με μακροπρόθεσμο σχέδιο ή με διαχείριση κρίσεων;
Η Ελλάδα, όπως και κάθε σύγχρονη δημοκρατία, πρέπει να κυβερνάται με συγκεκριμένο μακροπρόθεσμο σχέδιο, μέρος του οποίου θα πρέπει να είναι και η αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων. Έχει αποδειχθεί εξάλλου πως οι κρίσεις αντιμετωπίζονται καλύτερα από κυβερνήσεις που τις έχουν εντάξει, ως αναπόφευκτες, στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό τους. Ο τελευταίος, εξάλλου, πρέπει να αποτελεί τη βάση μιας κατ’ελάχιστον συναίνεσης μεταξύ πολιτικών κομμάτων, ώστε η εναλλαγή τους στην εξουσία να μην επηρεάζει τη μεγάλη εικόνα και την κατεύθυνση της χώρας. Φοβάμαι ότι στην Ελλάδα, όπως και άλλες χώρες του δυτικού κόσμου, χρειάζεται ακόμα δουλειά για να επιτευχθεί αυτή η συνεννόηση επί τη βάσει μακροπρόθεσμου σχεδίου.
8. Αν έπρεπε να περιγράψεις την Ελλάδα του 2030 με μία φράση, ποια θα ήταν;
Η Ελλάδα του 2030 θα ήθελα να διακρίνεται για διαρκή ανάπτυξη, άνοδο βιοτικού επιπέδου με ειδική συντονισμένη φροντίδα για τους ασθενέστερους και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη των πολιτών στους Θεσμούς.
