Η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων στο Ιράν αποφάσισε να αναδείξει τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιο του εκλιπόντος Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ως τον νέο επικεφαλής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Η επιλογή συνιστά μια ιστορική καμπή: για πρώτη φορά από το 1979, η ανώτατη εξουσία περνάει από πατέρα σε γιο.
Ποιος είναι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο γιος και φερόμενος διάδοχος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν
Παρότι ο Μοτζτάμπα σπάνια εμφανίζεται δημόσια και δεν έχει καμία επίσημη πολιτική θέση, θεωρείται εδώ και χρόνια ένας από τους πιο επιδραστικούς παράγοντες του καθεστώτος. Η επιρροή του χτίστηκε μέσα από το Γραφείο του Ανώτατου Ηγέτη, όπου λειτουργούσε ως ο στενότερος συνεργάτης και διαμεσολαβητής του πατέρα του — ένας ρόλος που συχνά συγκρίνεται με εκείνον του Αχμάντ Χομεϊνί στα πρώτα χρόνια της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι ο Μοτζτάμπα έχει υφάνει ένα δίκτυο σχέσεων που εκτείνεται σε πολιτικούς θεσμούς, θρησκευτικούς κύκλους και κυρίως στους μηχανισμούς ασφαλείας. Ο Δρ. Έρικ Μαντέλ τον περιγράφει ως μια κεντρική αλλά σκοτεινή φιγούρα της εξουσίας, με στενούς δεσμούς με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), ενώ ο συγγραφέας Arash Azizi τονίζει ότι αντιμετωπίζεται με καχυποψία λόγω του ρόλου που φέρεται να είχε στην καταστολή των κινημάτων διαμαρτυρίας από το 2009 και μετά.
Η σχέση του με το IRGC έχει βαθιές ρίζες. Κατά τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ, υπηρέτησε στο Τάγμα Χαμπίμπ, μια μονάδα που συνδεόταν με τα πρώτα επαναστατικά δίκτυα. Πολλοί από τους τότε συμπολεμιστές του κατέλαβαν αργότερα κορυφαίες θέσεις στις υπηρεσίες ασφαλείας και πληροφοριών, δημιουργώντας ένα ισχυρό δίκτυο που τον στηρίζει μέχρι σήμερα.
Παρά την περιορισμένη θρησκευτική του βαθμίδα —δεν έχει τον τίτλο του αγιατολάχ— το ιρανικό σύστημα έχει αποδείξει ότι μπορεί να παρακάμψει τέτοιες απαιτήσεις όταν υπάρχει συναίνεση μεταξύ των ελίτ.
Η άνοδος του Μοτζτάμπα, ωστόσο, αναζωπυρώνει τις κατηγορίες ότι η Ισλαμική Δημοκρατία μετατρέπεται σε μια μορφή κληρονομικής διακυβέρνησης. Για έναν άνθρωπο που έδρασε επί δεκαετίες στο παρασκήνιο, βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο μιας κρίσιμης ιστορικής στιγμής.
Η δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ σε αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ το Σάββατο δημιούργησε ένα επικίνδυνο κενό εξουσίας. Υπό την πίεση του IRGC, η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων κινήθηκε γρήγορα για να εξασφαλίσει συνέχεια και έλεγχο, επιλέγοντας τον Μοτζτάμπα. Η ανακοίνωση αναμένεται μετά την ταφή του πατέρα του.
Για το IRGC, η προτεραιότητα είναι διπλή: σταθερότητα και νομιμοποίηση εντός του σκληρού πυρήνα του καθεστώτος. Ο Μοτζτάμπα προσφέρει και τα δύο. Μπορεί να παρουσιαστεί ως φυσική συνέχεια της ηγεσίας και διαθέτει βαθιές σχέσεις με τους μηχανισμούς ασφαλείας, τους οποίους γνωρίζει εκ των έσω.
Το Μπέιτ —το Γραφείο του Ανώτατου Ηγέτη— όπου ο Μοτζτάμπα έχει ουσιαστικά ασκήσει διοίκηση για δύο δεκαετίες, αποτελεί τον πραγματικό πυρήνα της εξουσίας στο Ιράν. Η εκλεγμένη κυβέρνηση λειτουργεί συχνά ως βιτρίνα, ενώ οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται εκεί. Αυτός ο μηχανισμός δεν επιθυμεί έναν εξωτερικό διάδοχο.
Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται τώρα μπροστά σε δύο δρόμους: συνέχιση της σύγκρουσης με ακόμη μεγαλύτερη εσωτερική καταστολή και ασύμμετρη δράση, ή αποδοχή σημαντικών παραχωρήσεων για να σταματήσει ο πόλεμος. Ο Μοτζτάμπα μπορεί να υποστηρίξει και τις δύο επιλογές, παρουσιάζοντάς τες είτε ως συνέχεια της αντίστασης είτε ως αναγκαία απόφαση της οικογένειας του Χαμενεΐ.
Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ: θα τον στοχοποιήσουν άμεσα ή θα περιμένουν να δουν ποια κατεύθυνση θα επιλέξει. Μια άμεση επίθεση θα ερμηνευτεί ως προσπάθεια αλλαγής καθεστώτος. Αν όχι, όλα θα εξαρτηθούν από το αν ο νέος ηγέτης θα επιλέξει κλιμάκωση ή αποκλιμάκωση.
Η σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Για τον Αλί Χαμενεΐ, οποιαδήποτε συμφωνία ήταν ήδη δύσκολη. Για τον Μοτζτάμπα, που μπορεί να επικαλεστεί το αίμα του πατέρα του, είναι ακόμη δυσκολότερη.
Ωστόσο, η θέση του μέσα στο σύστημα του δίνει ένα μοναδικό πλεονέκτημα: μπορεί να παρουσιάσει οποιαδήποτε απόφαση —σκληρή ή συμβιβαστική— ως επιλογή της οικογένειας και της συνέχειας, όχι ως υποχώρηση υπό πίεση.
Τι θα σήμαινε στην πράξη μια υποχώρηση
Αν ο Μοτζτάμπα επιλέξει να δώσει προτεραιότητα στη διάσωση του καθεστώτος αντί στη συνέχιση της σύγκρουσης, το κόστος θα είναι τεράστιο. Μια πραγματική αποκλιμάκωση θα απαιτούσε να αποδεχθεί βασικές απαιτήσεις του Τραμπ, όπως:
– Τερματισμό του πυρηνικού εμπλουτισμού ως εθνικού προγράμματος, όχι απλώς προσωρινή παύση
– Δέσμευση σε μακροχρόνιους και δεσμευτικούς περιορισμούς στην εμβέλεια των πυραύλων
– Σημαντική συρρίκνωση ή εγκατάλειψη του δικτύου πληρεξουσίων, όχι απλή αναδιαμόρφωση
– Οριστικό τέλος στη στρατηγική αντιπαράθεση με το Ισραήλ
Για τον Μοτζτάμπα, η αποδοχή αυτών των όρων δεν θα ήταν μια απλή αλλαγή πορείας. Θα ισοδυναμούσε με την αποδόμηση σχεδόν τεσσάρων δεκαετιών πολιτικής που οικοδόμησε ο πατέρας του — μέσα σε μία μόνο ημέρα.
Και χωρίς σαφείς, μετρήσιμες και επαληθεύσιμες αλλαγές σε αυτούς τους τομείς, ΗΠΑ και Ισραήλ δεν θα είχαν κανένα κίνητρο να σταματήσουν τις επιχειρήσεις τους.
Ακόμη κι αν επιτευχθεί συμφωνία, το βαθύτερο πρόβλημα του καθεστώτος παραμένει: η εσωτερική νομιμοποίηση έχει καταρρεύσει. Μετά τα γεγονότα του Ιανουαρίου, μεγάλο μέρος της κοινωνίας βλέπει το κράτος ως διεφθαρμένο, αναποτελεσματικό και βίαιο. Μια εκεχειρία μπορεί να σταματήσει τις επιθέσεις, αλλά δεν μπορεί να αναστρέψει την πολιτική φθορά.
Πού αφήνει αυτό την Ισλαμική Δημοκρατία
Αν ο Μοτζτάμπα επιμείνει στη σκληρή γραμμή ενώ δέχεται ταυτόχρονα πίεση από τον ισχυρότερο στρατό του κόσμου και τον πιο αποτελεσματικό της περιοχής, ο χρόνος για να εδραιώσει την εξουσία του θα είναι εξαιρετικά περιορισμένος — ίσως μετρημένος σε ημέρες.
Αν, αντίθετα, επιλέξει την υποχώρηση, ο πόλεμος μπορεί να σταματήσει, αλλά η κληρονομιά που θα αναλάβει είναι ζοφερή. Θα χρεωθεί τις παραχωρήσεις που αναιρούν το έργο του πατέρα του, ενώ θα κληρονομήσει ένα κράτος σε βαθιά αποσύνθεση. Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται κοντά στα χαρακτηριστικά ενός αποτυχημένου κράτους: οικονομία σε κατάρρευση, θεσμούς αποδυναμωμένους και μια κοινωνία τόσο εχθρική που η κανονική διακυβέρνηση είναι σχεδόν αδύνατη. Η παύση των επιθέσεων δεν θα αποκαταστήσει την ικανότητα, την εμπιστοσύνη ή το κύρος του συστήματος.
Λονδίνο: Αποκαλύψεις για τη χλιδάτη ζωή του γιου του Χαμενεΐ – Το διαμέρισμα δίπλα στο Παλάτι και την Πρεσβεία του Ισραήλ
Σημαντικά ερωτήματα ασφάλειας προκαλούν οι αποκαλύψεις της Daily Mail ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ, διαθέτει πολυτελή ακίνητα στο δυτικό Λονδίνο με άμεση οπτική προς την πρεσβεία του Ισραήλ. Η δημοσιογραφική έρευνα φέρνει στο φως μια υπόθεση που υπερβαίνει τα όρια της απλής επένδυσης, καθώς ο 56χρονος, ένας από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους στο Ιράν, φέρεται να κατέχει δύο διαμερίσματα μεγάλης αξίας στην περιοχή του Κένσινγκτον, σε απόσταση μικρότερη των 50 μέτρων από το κτίριο της ισραηλινής διπλωματικής αποστολής.
