Οι εξελίξεις στο Ιράν και στην ευρύτερη περιοχή ασφαλώς και μας αφορούν άμεσα. Και μας αφορούν γιατί αναδιατάσσουν τις γεωπολιτικές ισορροπίες των τελευταίων δεκαετιών και γιατί η «επόμενη ημέρα» κρύβει ίσως γεωπολιτικές και οικονομικούς εκπλήξεις. Και είναι φανερό πως όταν μια κρίση –ιδίως με επίκεντρο το Ιράν– κλιμακώνεται, οι συνέπειες δεν περιορίζονται περιφερειακά, αλλά επηρεάζουν την ενέργεια, τις θαλάσσιες οδούς, τις συμμαχίες και την αποτρεπτική ισχύ σε όλο το τόξο από τον Περσικό Κόλπο έως το Αιγαίο.
Για την Ελλάδα πάντως η νέα αυτή μεγάλη πολεμική εμπλοκή έχει πολλαπλή σημασία. Στον βαθμό που οι εξελίξεις παραπέμπουν σε μια ευρύτερη αναδιάταξη ισχύος στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο, καταδεικνύουν πως ο κόσμος πιθανόν ξαναμοιράζεται.
Η Ελλάδα σε κομβικό σταυροδρόμι
Και αν πράγματι ο κόσμος «ξαναμοιράζεται», η Ελλάδα βρίσκεται σε κομβικό σταυροδρόμι. Η επιλογή στρατοπέδου μπορεί να ενισχύει την ασφάλεια μέσω συμμαχιών, αλλά απαιτεί στρατηγική ψυχραιμία ώστε η χώρα να παραμείνει παράγοντας σταθερότητας και όχι πεδίο αντιπαράθεσης.
Το βέβαιο είναι προς στιγμήν η μεγάλη κρίση/εμπλοκή στη Μέση Ανατολή με επίκεντρο το Ιράν επηρεάζει και θα μπορούσε να επηρεάσει την Ελλάδα σε πολλαπλούς τομείς :ενέργεια, ναυσιπλοΐα, τουρισμό, μετανάστευση, οικονομία , ασφάλεια. Ήδη οι εξελίξεις, μετά τους βομβαρδισμούς και το ισχυρό πλήγμα που δέχθηκαν οι «Αγιατολάχ της Τεχεράνης» έχουν οδηγήσει σε άνοδο των τιμών του πετρελαίου, αλλά κυρίως του φυσικού αερίου διεθνώς, καθώς πολύ μεγάλο μέρος του ενεργειακού εμπορίου περνά από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία πλήττονται από επιθέσεις. Αυτό προκαλεί αυξημένα κόστη ενέργειας και πιέσεις στον πληθωρισμό στην Ευρώπη συνολικά — και επομένως στην ελληνική οικονομία.
Η ελληνόκτητη ναυτιλία – μια από τις μεγαλύτερες στον κόσμο – έχει ήδη δεχθεί οδηγίες να αποφεύγει περιοχές υψηλού κινδύνου όπως τον Περσικό Κόλπο, τα Στενά του Ορμούζ και τη νοτιοανατολική Αφρική όπου υπάρχει πιθανή επέκταση της σύγκρουσης. Αυτό αυξάνει τα λειτουργικά κόστη, τις διαδρομές και το χρόνο ταξιδιού για ελληνικά πλοία. Αλλαγές ήδη έχουν επέλθει και στις αερομεταφορές. Πτήσεις από και προς τη Μέση Ανατολή έχουν ήδη ακυρωθεί ή εκτραπεί λόγω δυσμενών συνθηκών στην περιοχή. Αυτές οι αλλαγές επηρεάζουν και τις ελληνικές αεροπορικές εταιρείες, με πιθανές επιπτώσεις στα ταξιδιωτικά δρομολόγια και στην τουριστική ροή.
Παράγοντες του κλάδου του τουρισμού εκφράζουν μάλιστα ανησυχία ότι η αβεβαιότητα μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τις κρατήσεις, ειδικά από χώρες της Μέσης Ανατολής και γενικότερα ταξιδιώτες που συνδέονται με την περιοχή.
Καθόλου απίθανος ένας Ιρανικός Εμφύλιος
Στην (όχι απίθανη) περίπτωση ενός εμφυλίου στο Ιράν ή διώξεων αντιφρονούντων από τα απομεινάρια του καθεστώτος ,είναι πολύ πιθανό να υπάρξουν νέα προσφυγικά- μεταναστευτικά ρεύματα προς την Ευρώπη μέσω της Ελλάδας.
Πρακτικά για να συμβεί αυτό θα πρέπει η Τουρκία να ανοίξει τα σύνορα της με το Ιράν. Και μπορεί τα τελευταία χρόνια ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να ανέπτυξε σχέσεις με την Τεχεράνη, παίζοντας πάντα ένα διπλό διπλωματικό παιχνίδι, αλλά είναι απίθανο να δεχθεί πρόσφυγες και μετανάστες από το Ιράν, φοβούμενος πρώτα από όλα τις ροές Κούρδων.
Σωφροσύνη και πραγματισμός
Ο όρος αβεβαιότητα πάντως δεν επαρκεί για να περιγράψει το νέο σκηνικό, που διαμορφώνεται με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν, τον νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Αναλόγως της διάρκειας και της τροπής του, τα ενδεχόμενα ανατροπής δεδομένων είναι πολλά και οι εξελίξεις μπορεί να είναι κατακλυσμιαίες. Για την Ελλάδα η νέα αυτή μεγάλη πολεμική εμπλοκή έχει πολλαπλή σημασία. Οι δύο βασικοί στρατηγικοί της εταίροι, ΗΠΑ και Ισραήλ, πρωταγωνιστούν σε μία πολεμική σύρραξη. Και την ίδια στιγμή, οι πρώτες στρατιωτικού τύπου αντιδράσεις του Ιράν, πλήττουν χώρες που συγκαταλέγονται στον κύκλο των εταίρων της Ελλάδας στη Μέση Ανατολή και ενδεχομένως συνιστούν δυνητική απειλή και για την ίδια τη χώρα.
Αυτά τα στοιχεία, σε συνδυασμό με την απουσία της Ευρώπης από κάθε επίπεδο συζήτησης ή διαμεσολάβησης σε αυτή τη σύρραξη, διαμορφώνουν ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον. Η Ελλάδα όμως έχει ένα ιδιαίτερο στάτους εξ αιτίας όλων αυτών των παραμέτρων και σύμφωνα με διπλωματικούς παράγοντες με βάση τα σημερινά δεδομένα, ο ρόλος της χώρας ως ενεργειακού κόμβου στην ΝΑ Μεσόγειο παρουσιάζεται αναβαθμισμένος, καθώς αναδεικνύεται σε «ουδέτερη ζώνη» στα δυτικά της (απρόβλεπτης διπλωματικά) Τουρκίας. Δίχως να προμηνύεται αυτή τη στιγμή κάποια ανατροπή σε αυτά, ένα ενδεχόμενο που περιγράφεται από αναλυτές, είναι οι αυξημένες απαιτήσεις ασφάλειας στην περιοχή, κάτι που θα σημάνει αυξημένες ανάγκες στρατιωτικής επαγρύπνησης. Συνέπεια αυτού και η αποστολή των δύο φρεγατών στην Κύπρο . Και κάτω από αυτές τις συνθήκες η συμμαχία της Ελλάδας με το Ισραήλ παραμένει η ισχυρότερη εγγύηση αποτρεπτικής ισχύος στην αναδιάταξη των δυνάμεων της περιοχής.
Να μην «απλωθεί» περισσότερο η κρίση
Το θέμα βέβαια είναι η κατάσταση στο Ιράν να μην “ξεφύγει” περισσότερο και “απλωθεί” η κρίση σε όλη τη Μέση Ανατολή. Και κυρίως να ξεκαθαρίσει γρήγορα το τοπίο, δηλαδή να αναδειχθεί μία “διάδοχη κατάσταση” στην Τεχεράνη, η οποία να εγγυηθεί την σταθερότητα στη χώρα και στην ευρύτερη περιοχή. Και στο εσωτερικό της δικής μας χώρας ας επικρατήσει σε αυτή την εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία σοβαρότητα και σωφροσύνη. Το γνώριμο εγχώριο ρεύμα του εύκολου πατριωτισμού , που ξαναεμφανίστηκε (κυρίως στο Διαδίκτυο) για να καταγγείλει τη μόνη πολιτική που μπορεί να κρατήσει τη χώρα σταθερή και ασφαλή σε συνθήκες γενικευμένης αστάθειας και τον Έλληνα πρωθυπουργό ως «ενδοτικό», ας αποτελέσει περιθωριακή μειοψηφία. Μέσα σ’ αυτή την επικίνδυνη κρίση ας κρατήσουμε όλοι ένα στοιχειώδες επίπεδο πραγματισμού. Στην συγκεκριμένη περίπτωση απαιτούνται προσεκτικοί χειρισμοί και στην εξωτερική εθνική πολιτική δεν χωρούν ευχολόγια , πολιτικές ίσων αποστάσεων και κορώνες ψευτο-πατριωτισμού.
