Ο Ελληνοαμερικανός συνταγματάρχης και εισαγγελέας Μάθιου Μπογδάνος τιμήθηκε με το «Marica Vilcek Prize in Art History» για το 2026, μια διάκριση που απονέμεται σε προσωπικότητες με ουσιαστική συμβολή στη μελέτη, προστασία και επιστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ο Μπογδάνος είναι επικεφαλής της Μονάδας Δίωξης Παράνομης Διακίνησης Αρχαιοτήτων στην Εισαγγελία του Μανχάταν στη Νέα Υόρκη.
Το βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 100.000 δολαρίων, το οποίο ο ίδιος αρνήθηκε, ζητώντας να δοθεί σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς της επιλογής του.
Η σχέση του με την αρχαιότητα ξεκίνησε από την παιδική του ηλικία, όταν η μητέρα του – εργαζόμενη στο οικογενειακό ελληνικό εστιατόριο στο Μανχάταν – του χάρισε την Ιλιάδα, καλλιεργώντας την αγάπη του για την ελληνική κληρονομιά και τις αξίες της τιμής και του καθήκοντος.
Από το 1988 υπηρετεί ως βοηθός εισαγγελέας στη Νέα Υόρκη, έχοντας χειριστεί περισσότερες από 200 σοβαρές ποινικές υποθέσεις, ανάμεσά τους πάνω από 100 ανθρωποκτονίες. Παράλληλα υπηρέτησε στους πεζοναύτες, με έξι αποστολές σε Αφγανιστάν, Ιράκ και Κέρας της Αφρικής.
Το 2003 έγινε διεθνώς γνωστός όταν ηγήθηκε της επιχείρησης ανάκτησης των λεηλατημένων αρχαιοτήτων από το Μουσείο της Βαγδάτης, συμβάλλοντας στην επιστροφή άνω των 9.000 αντικειμένων και αποκαλύπτοντας δίκτυα που συνέδεαν την αρχαιοκαπηλία με τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων. Για το έργο του τιμήθηκε με το National Humanities Medal.
Από το 2010 βρίσκεται επικεφαλής της Μονάδας Δίωξης Παράνομης Διακίνησης Αρχαιοτήτων στο Μανχάταν, η οποία έχει ανακτήσει περισσότερα από 6.100 αρχαία αντικείμενα, συνολικής αξίας άνω των 480 εκατομμυρίων δολαρίων. Πολλά από αυτά προέρχονται από την Ελλάδα. Στις 3 Οκτωβρίου 2025 επαναπατρίστηκαν 29 αρχαιότητες στην Ελληνική Δημοκρατία, χρονολογούμενες από τη Νεολιθική έως την Ύστερη Ελληνιστική περίοδο.
Η δράση του συνδέεται και με την Ορθόδοξη κοινότητα, όπως φάνηκε στην τελετή επαναπατρισμού χειρογράφων της Μονής Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, τα οποία είχαν λεηλατηθεί στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην εκδήλωση στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου στο «Σημείο Μηδέν», ο Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος εξήρε την προσφορά του, ενώ ο Μπογδάνος υπογράμμισε:
«Η Ιστορία μάς προειδοποιεί πως τα χειρότερα έρχονται. Όταν σβήνεις την ιστορική ταυτότητα ενός λαού, το επόμενο βήμα είναι να σβήσεις τον ίδιο τον λαό».
Το βραβείο θεσπίστηκε το 2024 από το Vilcek Foundation, που ιδρύθηκε το 2000 από τους Γιαν και Μάρικα Βίλτσεκ, με στόχο την ανάδειξη της συμβολής των μεταναστών στις τέχνες και τις επιστήμες.
Πηγές: Orthodox Observer, The Vilcek Foundation.
