Η εποχή της αφέλειας και της ανοικτής πρόσβασης στα κεφάλαια της Κίνας φαίνεται να πλησιάζει στο τέλος της, και αυτό ισχύει και για τα λιμάνια της Ευρώπης.
Μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και με την αργή της προσέγγιση στα γεωπολιτικά ζητήματα, αρχίζει να κατανοεί ότι οι υποδομές δεν είναι απλώς λιθοδομή και μηχανήματα, αλλά κρίσιμα στοιχεία ισχύος.
Η στρατηγική διείσδυση της Κίνας μέσω Cosco και China Merchants
Ο Κινέζος Πρόεδρος, Σι Τζινπίνγκ, είχε εκφράσει την πεποίθησή του το 2017, επισημαίνοντας ότι «Για να αποκτήσεις πλούτο χρειάζεσαι δρόμους, αλλά για τις ακτές είναι απαραίτητα τα λιμάνια». Από τότε, η Κίνα έχει καταφέρει να εδραιώσει τη θέση της στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω των κρατικών ομίλων Cosco και China Merchants, οι οποίοι ελέγχουν πάνω από 20 τερματικούς σταθμούς μεταφοράς εμπορευμάτων σε ευρωπαϊκά λιμάνια.
Ο Πειραιάς: Κεντρικός κόμβος της κινεζικής παρουσίας
Ο Πειραιάς έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο εμβληματικά παραδείγματα της κινεζικής επιρροής και είναι ένα θέμα συζήτησης σε όλα τα ευρωπαϊκά φόρουμ. Η Cosco ελέγχει πλέον το 67% του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς (ΟΛΠ), μετατρέποντας το μεγαλύτερο λιμάνι της Ελλάδας σε έναν κρίσιμο διαμετακομιστικό κόμβο για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Αυτή η στρατηγική επένδυση είναι κάτι που το Πεκίνο δεν σκοπεύει να αποχωριστεί εύκολα, όπως φαίνεται και από τις σφοδρές αντιδράσεις της κινεζικής πρεσβείας σε δηλώσεις της πρέσβη των ΗΠΑ, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.
Ωστόσο, οι Βρυξέλλες αρχίζουν να αντιδρούν. Με την προερχόμενη νέα στρατηγική για τα λιμάνια, που αναμένεται να παρουσιαστεί στις αρχές Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να περιορίσει την κινεζική επιρροή, προτείνοντας στα κράτη-μέλη να διατηρούν τη δυνατότητα προσωρινής ανάληψης ελέγχου των υποδομών σε περιπτώσεις κρίσης.
Η νέα λιμενική στρατηγική της ΕΕ κατά της κινεζικής επιρροής
Ο επίτροπος Μεταφορών της ΕΕ, Απόστολος Τζιτζικώστας, τόνισε ήδη από την περασμένη άνοιξη την ανάγκη επανεξέτασης της ασφάλειας στα ευρωπαϊκά λιμάνια και της στενής παρακολούθησης της παρουσίας ξένων εταιρειών. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με δημοσιεύματα, καλεί τα κράτη-μέλη να παρακολουθούν πιο προσεκτικά τους επενδυτές από τρίτες χώρες, με στόχο τη διασφάλιση της εθνικής και οικονομικής ασφάλειας.
Σε περιόδους κρίσης, τα κράτη θα πρέπει να είναι σε θέση να αναλαμβάνουν προσωρινά τον έλεγχο των λιμενικών εγκαταστάσεων και υποδομών, που είναι ζωτικής σημασίας τόσο για πολιτικές όσο και για στρατηγικές χρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, οι κόμβοι του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (TEN-V), όπως είναι το Αμβούργο και το Μπρεμερχάφεν, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η Γερμανία, μάλιστα, σχεδιάζει την ίδρυση στρατιωτικού λιμανιού για το ΝΑΤΟ, γεγονός που καθιστά την κινεζική επένδυση στο λιμάνι του Αμβούργου, όπου η Cosco κατέχει ποσοστό 24,99%, ένα γεωπολιτικό «αγκάθι».
Η στρατηγική των λιμανιών και η γεωπολιτική ισχύς
Η κυριαρχία της Κίνας δεν περιορίζεται μόνο στα μερίδια αγοράς, αλλά επεκτείνεται και σε εξοπλισμό κρίσιμης σημασίας. Εκτιμάται ότι το 80% των γερανογέφυρων παγκοσμίως κατασκευάζονται από την κινεζική εταιρεία ZPMC, ενώ στη Γερμανία το ποσοστό φτάνει το 70%-75%. Όταν το 2021 το FBI ανακάλυψε τεχνολογία κατασκοπείας σε γερανούς που παραδίδονταν στο λιμάνι της Βαλτιμόρης, οι ανησυχίες για την κυβερνοασφάλεια αποκτήσαν νέα διάσταση. Η Κομισιόν προγραμματίζει να αξιοποιήσει το Νόμο για την Κυβερνοασφάλεια για να αποκλείσει προμηθευτές που θεωρούνται επικίνδυνοι.
Η προσέγγιση της ΕΕ δεν είναι ενιαία. Η Γαλλία προτείνει μια πιο επιθετική απομάκρυνση από την Κίνα, ενώ η Γερμανία, λόγω της εξαγωγικής της σχέσης, παραμένει πιο επιφυλακτική. Ωστόσο, η ρητορική αλλάζει. Ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, έχει δηλώσει ότι «η Κίνα εκμεταλλεύεται συστηματικά τις εξαρτήσεις των άλλων», προαναγγέλλοντας μια νέα, πιο σκληρή πολιτική. Ένα από τα κύρια στοιχεία αυτής της στρατηγικής είναι η αρχή «Made in EU» στις δημόσιες συμβάσεις, που στοχεύει στην προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, αλλά εγείρει ανησυχίες για πιθανή εμπορική απομόνωση.
«Η πρόκληση για την ΕΕ είναι να επιτύχει την ισορροπία μεταξύ της οικονομικής ευημερίας και της στρατηγικής αυτονομίας», επισημαίνουν οι παρατηρητές των διεργασιών στις Βρυξέλλες. Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της επιτυχίας του Πειραιά, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτών των γεωπολιτικών ανακατατάξεων, όπως αποδεικνύουν και οι αμερικανικές πρωτοβουλίες για την αναβάθμιση του λιμανιού της Ελευσίνας ως εναλλακτική λύση στον καθαρό διάδρομο μεταφοράς εμπορευμάτων.
