Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας στη συνέντευξή του στην εφημερίδα «Political» και τον Μάνο Πιτσιδιανάκη, καταθέτει την οπτική του πάνω στον προβληματισμό που αναπτύσσεται -κυρίως στις δημοσκοπήσεις- για τον βαθμό ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, βάζοντας στον διάλογο δύο κρίσιμες παραμέτρους: την ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητά της.
«Αυτό που συχνά καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις ως αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, στην πραγματικότητα αντανακλά την εμπειρία των πολιτών από καθυστερήσεις και δυσλειτουργίες. Η έλλειψη ταχύτητας και αποτελεσματικότητας εκλαμβάνεται λανθασμένα ως έλλειψη ανεξαρτησίας», υπογραμμίζει ο κ. Μπούγας.
Επίσης, εξηγεί τι σημαίνει για τον δικαστικό και νομικό κόσμο, αλλά και για τους πολίτες η νέα νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου με τον ηλεκτρονικό φάκελο δικογραφίας αλλά και τις αλλαγές που έχουν συμβάλει, ώστε η απονομή της δικαιοσύνης στη χώρα μας να ανεβάσει ταχύτητες.
Στις δημοσκοπήσεις αναπτύσσεται ένας προβληματισμός για τον βαθμό ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης. Πώς το σχολιάζετε;
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι η Δικαιοσύνη αξιολογείται με βάση δύο κρίσιμες παραμέτρους: την ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητά της. Στη χώρα μας, η προσωπική ανεξαρτησία των δικαστών και η λειτουργική ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης θωρακίζονται πλήρως από τις συνταγματικές και ευρωπαϊκές διατάξεις, ενώ ενισχύθηκαν περαιτέρω με την πρόβλεψη για τη συμμετοχή του δικαστικού σώματος στη διαδικασία επιλογής της ηγεσίας του. Παράλληλα, η ανεξαρτησία, όχι μόνο των δικαστών, αλλά και της άσκησης του δικηγορικού λειτουργήματος στην Ελλάδα, αναγνωρίζεται και ελέγχεται σε διεθνές επίπεδο, τόσο από εθνικές ενώσεις όσο και από υπερκείμενους ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς.
Αυτό που συχνά καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις ως αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, στην πραγματικότητα αντανακλά την εμπειρία των πολιτών από καθυστερήσεις και δυσλειτουργίες. Η έλλειψη ταχύτητας και αποτελεσματικότητας εκλαμβάνεται λανθασμένα ως έλλειψη ανεξαρτησίας. Ασφαλώς μεγάλη ευθύνη έχει και η αντιπολίτευση. Το τελευταίο χρονικό διάστημα, για δικαστικές ενέργειες ή αποφάσεις που δεν αρέσουν στα κόμματα της αντιπολίτευσης, αυτά επιτίθονταν με σφοδρότητα στη Δικαιοσύνη, αμφισβητώντας επιπόλαια και κατά τρόπο αντιθεσμικό και επικίνδυνο την ανεξαρτησία της. Η αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης είναι ένας συνεχής αγώνας, προκειμένου να εμπεδωθεί το αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης των πολιτών και να αποτελέσει καταφύγιό τους όταν απευθύνονται σε αυτήν. Σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση επικεντρώνονται οι μεταρρυθμίσεις που υλοποιούμε.
Πρόσφατα το υπουργείο Δικαιοσύνης παρουσίασε τον ηλεκτρονικό φάκελο δικογραφίας. Τι σημαίνει αυτό για τον δικαστικό και νομικό κόσμο, αλλά και για τους πολίτες;
Η λειτουργία του ηλεκτρονικού φακέλου δικογραφίας αποτελεί μια ουσιαστική τομή στον ψηφιακό μετασχηματισμό της ελληνικής Δικαιοσύνης. Δεν πρόκειται για μια απλή ψηφιοποίηση υφιστάμενων διαδικασιών, αλλά για έναν νέο θεσμό, κατοχυρωμένο στον νέο Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, που αλλάζει ριζικά τον τρόπο οργάνωσης και διαχείρισης κάθε δικαστικής υπόθεσης. Για πρώτη φορά, κάθε υπόθεση αποκτά τον δικό της ηλεκτρονικό φάκελο από την κατάθεση του εισαγωγικού δικογράφου, ο οποίος ακολουθεί τη δίκη σε όλα τα στάδια και μεταβιβάζεται ψηφιακά στα ανώτερα δικαστήρια σε περίπτωση άσκησης ενδίκων μέσων. Η εφαρμογή του συνεπάγεται ταχύτερες διαδικασίες, δραστική μείωση της γραφειοκρατίας, εξοικονόμηση χρόνου και κόστους, αλλά και ενίσχυση της διαφάνειας και της ασφάλειας δικαίου.
Αυτό διαπιστώσαμε και στην επίσκεψή μας με τον πρωθυπουργό σε δικηγορικό γραφείο, όπου παρακολουθήσαμε στην πράξη πώς ένας δικηγόρος μπορεί απευθείας από το γραφείο του να καταθέσει άμεσα αγωγή σε μια κτηματολογική διαφορά και να λάβει άμεση, σύντομη δικάσιμο, την οποία επέλεξε ο ίδιος μεταξύ περισσότερων επιλογών, που εμφανίστηκαν στην οθόνη του υπολογιστή του. Με τον ηλεκτρονικό φάκελο, οι δικαστές έχουν άμεση και πλήρη πρόσβαση στο σύνολο της δικογραφίας χωρίς τον κίνδυνο απώλειας ή καθυστερήσεων, οι δικηγόροι μπορούν να καταθέτουν και να παρακολουθούν τις υποθέσεις τους ηλεκτρονικά, ενώ οι πολίτες ωφελούνται από μια πιο γρήγορη, πιο αξιόπιστη και σαφώς πιο οικονομική Δικαιοσύνη. Πρόκειται για ένα έργο που αξιοποιεί ευρωπαϊκούς πόρους και αποδεικνύει ότι η Ελλάδα δεν ακολουθεί απλώς τις εξελίξεις, αλλά μπορεί να πρωτοπορεί.
Στόχος μας είναι η καθολική εφαρμογή του ηλεκτρονικού φακέλου σε όλες τις διαδικασίες της πολιτικής Δικαιοσύνης και σταδιακά στη διοικητική και ποινική, έως το 2027, ώστε η ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης να μην αποτελεί εξαίρεση, αλλά κανόνα.
Ένα από τα μεγάλα στοιχήματα είναι η ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης. Ποιες αλλαγές συνέβαλαν σε αυτό και τι να περιμένουμε στο άμεσο μέλλον;
Η επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης δεν είναι αποτέλεσμα μίας μόνο παρέμβασης, αλλά ενός συνεκτικού σχεδίου μεταρρυθμίσεων που υλοποιούμε με συνέπεια τα τελευταία χρόνια. Η εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη έχει επιφέρει ιδιαιτέρως εντυπωσιακά αποτελέσματα στο σύνολο των πρωτοδικείων της χώρας μας, καθώς ο μέσος χρόνος έκδοσης απόφασης μειώθηκε από 705 σε 364 ημέρες. Τα αποτελέσματα αυτά θα βελτιωθούν ακόμη περισσότερο με τον νέο Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, που εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2026. Στο άμεσο μέλλον, συνεχίζουμε τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις και την επένδυση στις κτιριακές και ψηφιακές υποδομές, αλλά και στο ανθρώπινο δυναμικό. Ειδικότερα, εντός του 2026 θα ολοκληρωθεί το Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Υποθέσεων για την Πολιτική και Ποινική Δικαιοσύνη και θα επεκταθεί η εφαρμογή, όπως προανέφερα, του ηλεκτρονικού φακέλου. Ταυτόχρονα, προχωρούν τα έργα αναβάθμισης και επισκευής των υφιστάμενων δικαστικών κτιρίων, καθώς και ο προγραμματισμός προσλήψεων για την κάλυψη κενών οργανικών θέσεων το έτος 2027.
Οι αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο χαρακτηρίζονται μεταρρύθμιση-τομή. Ποιες είναι οι βασικές κατευθύνσεις;
Η αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου συνιστά μεταρρύθμιση ιστορικής σημασίας, καθώς εκσυγχρονίζει ένα πλαίσιο που παρέμενε ουσιαστικά αμετάβλητο για δεκαετίες. Στόχος μας είναι να προσαρμοστεί το δίκαιο στις σύγχρονες κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές συνθήκες της χώρας, με ταυτόχρονη ενίσχυση της ελευθερίας του διαθέτη και διασφάλιση της πραγματικής του βούλησης. Με τις νέες ρυθμίσεις, προχωρούμε στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου, σαφούς και λειτουργικού πλαισίου, που διευρύνει την ελευθερία του διαθέτη, διασφαλίζει την πραγματική βούλησή του, ενισχύει την ασφάλεια δικαίου και των συναλλαγών, ενώ μειώνει τις συγκρούσεις. Παράλληλα, εισάγουμε καινοτόμες ρυθμίσεις και δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για ορθολογική αξιοποίηση της περιουσίας, που θα επιφέρουν πολλαπλά οφέλη και θα ενισχύσουν την κοινωνική συνοχή και την οικονομική ανάπτυξη.
Είχαμε την καταδίκη των προστατευόμενων μαρτύρων για την υπόθεση Novartis, γνωστών και ως «κουκουλοφόρων μαρτύρων». Από την εμπειρία σας ως προέδρου της Προανακριτικής Επιτροπής στη Βουλή για την υπόθεση αυτή, πόσο βοήθησε τη Δικαιοσύνη στη διαλεύκανσή της η κοινοβουλευτική διαδικασία;
Στην Προανακριτική Επιτροπή, στην οποία είχα την τιμή να διατελέσω πρόεδρος, πραγματοποιήθηκε συστηματική και σε βάθος εργασία, με αποτέλεσμα να αναδειχθούν και να τεκμηριωθούν πλήρως τόσο τα πραγματικά όσο και τα νομικά ζητήματα της υπόθεσης Novartis. Ήδη από τότε, με βάση το αποδεικτικό υλικό που είχαμε συλλέξει, είχε προσδιοριστεί η πραγματική ταυτότητα των προστατευόμενων μαρτύρων, καθώς και το γεγονός ότι η παροχή του καθεστώτος προστασίας δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις της ελληνικής νομοθεσίας. Οι συγκεκριμένοι μάρτυρες εξετάστηκαν τόσο στη Βουλή με τα πραγματικά τους στοιχεία όσο και στη ΓΑΔΑ, με όλες τις εγγυήσεις που προβλέπονται για τους προστατευόμενους μάρτυρες. Μάλιστα, στο πόρισμα υπήρξαν σαφείς ενδείξεις σε βάρος των συγκεκριμένων μαρτύρων, ενώ είχαμε διατυπώσει τη θέση ότι, σύμφωνα με την ελληνική έννομη τάξη, κακώς εξετάστηκαν ως προστατευόμενοι μάρτυρες από το FBI στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Γενικότερα, το πόρισμα της Βουλής αντιμετώπισε και αιτιολόγησε διεξοδικά όλα τα νομικά και πραγματικά ζητήματα. Οφείλω να πω ότι με τη συνδρομή και των μελών του ΠΑΣΟΚ που συμμετείχαν, η επιτροπή παρείχε στη Δικαιοσύνη τεκμηρίωση που συνέβαλε ουσιαστικά στη συνολική αποδεικτική αξιολόγηση της υπόθεσης. Με την ευκαιρία της ερώτησής σας θα ήθελα να τονίσω ότι δεν είναι ορθό να αντιμετωπίζονται ισοπεδωτικά η σύσταση και το έργο των Εξεταστικών ή των Ειδικών Κοινοβουλευτικών Επιτροπών. Όταν λειτουργούν με θεσμική σοβαρότητα, μπορεί να φωτιστούν κρίσιμες πτυχές των υποθέσεων που ερευνούν και να παραχθεί σημαντικό έργο που συνδράμει ουσιαστικά τόσο τη Βουλή όσο και τη Δικαιοσύνη.
Με αφορμή και την Εξεταστική Επιτροπή που είναι σε εξέλιξη στη Βουλή αλλά και την κυβερνητική πρόθεση για αλλαγή του άρθρου 86 του Συντάγματος, πώς βλέπετε την «επόμενη μέρα»;
H Συνταγματική Αναθεώρηση συνιστά μεγάλη πρόκληση και ευκαιρία να βελτιώσουμε τη θεσμική λειτουργία του κράτους μας και αυτό να επιτευχθεί με τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση. Οι βουλευτές της ΝΔ θα αναλάβουν την πρωτοβουλία να καταθέσουν πρόταση για αναθεώρηση, στην οποία θα περιλαμβάνεται και η διάταξη του άρθρου 86Σ, η ανάγκη αναθεώρησης της οποίας έχει επισημανθεί από όλα τα κόμματα, που αναμένουμε με ενδιαφέρον να ακούσουμε τις απόψεις και θέσεις τους. Υπενθυμίζω ότι στην αναθεώρηση του 2019 η ΝΔ κατήργησε το προνόμιο της αποσβεστικής προθεσμίας και πλέον τα ποινικά αδικήματα που τέλεσαν υπουργοί ή υφυπουργοί κατά την άσκηση των καθηκόντων τους υπόκεινται στην παραγραφή που ορίζει ο ποινικός νόμος για όλους τους πολίτες.
Άποψή μου είναι ότι πρέπει να γίνει ένα τουλάχιστον επιπλέον μεγάλο βήμα. Η κίνηση της ποινικής διαδικασίας σε βάρος υπουργών ή υφυπουργών να μην είναι απόφαση της Βουλής ή αποκλειστικά της Βουλής, αλλά της Δικαιοσύνης. Η αναθεώρηση οφείλει να διασφαλίζει αφενός ότι οι υπουργοί θα λογοδοτούν και θα διώκονται για πράξεις που εμπίπτουν στον κύκλο ευθύνης και των αρμοδιοτήτων τους, χωρίς προνόμια ή κάποιας μορφής ασυλία, και αφετέρου ότι δεν θα επιτρέπονται καταχρηστικές ή οργανωμένες επιθέσεις εναντίον τους.
