Υπάρχει μια εμπειρία που ενώνει σχεδόν όλους τους νέους στην Ελλάδα, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, τάξης ή προσδοκιών: η πρώτη ουρά σε δημόσια υπηρεσία. Και όχι ως πολίτης με δικαιώματα, αλλά ως άνθρωπος που δοκιμάζεται. Που περιμένει. Που δεν ξέρει αν είναι στο σωστό γκισέ. Που έχει μαζί του όλα τα χαρτιά και πάλι κάτι λείπει.
- του Γιώργου Ν. Καραμανλή
Για έναν νέο, η επαφή με το κράτος είναι τεστ αντοχής. Μετριέται σε βλέμματα. Σε αναστεναγμούς. Σε φράσεις τύπου «αυτό δεν γίνεται εδώ» χωρίς καμία απολύτως πληροφορία για το πού γίνεται. Σε ένα σύστημα που σε εκπαιδεύει να νιώθεις μικρός.
Η ουρά, εκτός από χρόνος χαμένος, είναι συμβολική εμπειρία. Μαθαίνεις από νωρίς ότι το κράτος δεν σε περιμένει. Σε υποδέχεται καχύποπτα. Σαν να του χρωστάς. Σαν να πρέπει πρώτα να αποδείξεις ότι αξίζεις να εξυπηρετηθείς. Και αν κάνεις λάθος, δεν υπάρχει συγγνώμη, υπάρχει επαναπρογραμματισμός.
Το πιο ειρωνικό; Η γενιά που μεγάλωσε με apps, ειδοποιήσεις και αυτοματισμούς έρχεται αντιμέτωπη με ένα σύστημα που λειτουργεί ακόμα με λογική σφραγίδας. Που ψηφιοποιείται στα λόγια, αλλά σε στέλνει να εκτυπώσεις το email για να το καταθέσεις. Που σου ζητά υπεύθυνη δήλωση για κάτι που ήδη ξέρει. Που σε κάνει να νιώθεις ότι η απλούστερη πράξη είναι χάρη.
Και κάπου εκεί γεννιέται η ταπείνωση. Ύπουλη κι όχι κραυγαλέα. Η αίσθηση ότι ενοχλείς. Ότι αν ρωτήσεις πολλά, «μπλέκεις». Ότι πρέπει να μιλήσεις χαμηλά, να είσαι ευγενικός, να μην επιμένεις. Γιατί αλλιώς το σύστημα θα σε τιμωρήσει με καθυστέρηση. Η ουρά δεν είναι ουδέτερη. Είναι παιδαγωγική: σου μαθαίνει να μη ζητάς πολλά.
Αυτό όμως πέρα από κακή εξυπηρέτηση είναι πρωτίστως πολιτικό ζήτημα. Γιατί όταν οι νέοι μαθαίνουν ότι το κράτος είναι κάτι που αποφεύγεις αντί να εμπιστεύεσαι, δεν αποξενώνονται μόνο από τις υπηρεσίες, αλλά αποξενώνονται από τη δημοκρατία. Από την ιδέα ότι το «Δημόσιο» τους ανήκει.
Κι έτσι εξηγείται κάτι που συχνά παρεξηγείται: γιατί οι νέοι δεν «μπλέκουν». Γιατί δεν διεκδικούν. Γιατί προτιμούν να βρουν άκρη μόνοι τους, με γνωστούς, με παρακάμψεις, με ιδιωτικές λύσεις. Όχι επειδή δεν πιστεύουν στο κράτος, αλλά επειδή το έμαθαν ως εμπόδιο και όχι ως σύμμαχο.
Κάθε ουρά είναι ένα μικρό μάθημα εξουσίας. Και κάθε χαμένος φάκελος, κάθε «λείπει ένα χαρτί», κάθε «ελάτε αύριο», χτίζει μια γενιά που δεν περιμένει τίποτα. Που δεν θυμώνει πια, απλώς προσαρμόζεται. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό.
Το κράτος δεν κρίνεται στα μεγάλα νομοσχέδια, αλλά στις μικρές ουρές. Αν για έναν νέο η επαφή με τη δημόσια υπηρεσία μοιάζει με ταπείνωση, τότε κάτι βαθύτερο δεν λειτουργεί. Γιατί η δημοκρατία δεν είναι μόνο δικαίωμα ψήφου. Είναι και το πώς στέκεσαι απέναντι στον πολίτη όταν απλώς ζητά να εξυπηρετηθεί, χωρίς να νιώσει ότι κάνει κάτι λάθος.
