Η ΝΑ Ευρώπη δεν ψάχνει πια «συμμάχους» στο αέριο· ψάχνει τιμή. Μια τιμή που να την εμπιστεύεται η αγορά, να «γράφει» κάθε μέρα, να έχει βάθος, να μη σπάει με την πρώτη γεωπολιτική αναταραχή, να μην αλλάζει πρόσωπο ανάλογα με το ποιος κρατάει τον διακόπτη. Κάπως έτσι, όπως γράφει ο Δημήτρης Δραγώγιας στην εφημερίδα «Political», το δίλημμα «Türkiyegashub» ή «ελληνική LNG πύλη» είναι στην πραγματικότητα ένα ερώτημα οικονομικής γεωγραφίας: ποιος μπορεί να λειτουργήσει ως price reference για την ευρύτερη περιοχή της SEE (Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία, Ουγγαρία, με ουρά προς Μολδαβία, Ουκρανία) και με ποιο κόστος για τους τελικούς.
Η αγορά δεν «ψηφίζει» με συνθήματα
Στις δηλώσεις, η Τουρκία μιλά για hub. Στην υποδομή, η Ελλάδα δείχνει δύο πραγματικές πύλες LNG και διαδρομές προς Βορρά. Η αγορά, όμως, δεν «ψηφίζει» με συνθήματα. «Ψηφίζει» με spreads, με διαθέσιμη δυναμικότητα, με σταθερότητα πρόσβασης, με ρυθμιστική προβλεψιμότητα, με το πόσο εύκολα μπορεί ένας trader ή ένας μεγάλος καταναλωτής να αγοράσει/πουλήσει μόρια χωρίς να πέσει πάνω σε «κόμπους». Ό,τι δεν περνά από τους «κόμπους» δεν γίνεται τιμή. Κι ό,τι δεν γίνεται τιμή δεν γίνεται hub.
Η πρώτη αλήθεια είναι ότι και οι δύο πλευρές έχουν υλικό. Η Τουρκία διαθέτει κλίμακα εισόδων (αγωγοί και LNG), εσωτερική αγορά και μια οργανωμένη πλατφόρμα που επιχειρεί να παράγει reference τιμή. Η Ελλάδα διαθέτει πρόσδεση στην ευρωπαϊκή αγορά και στους ευρωπαϊκούς κανόνες, VTP/μηχανισμούς εξισορρόπησης, πρόσβαση σε παγκόσμιο LNG και τον Νότιο Διάδρομο μέσω TAP.
Η δεύτερη αλήθεια είναι ότι κανείς δεν γίνεται price reference επειδή το θέλει. Γίνεται επειδή οι άλλοι το χρησιμοποιούν.
Το dataspine: πύλες, ροές και ο «στενός λαιμός» προς Βορρά
Η ελληνική πλευρά ξεκινά από δύο κόμβους που είναι απλοί στην περιγραφή τους και σύνθετοι στη λειτουργία τους. Η Ρεβυθούσα, ως βασική πύλη LNG, έχει αποθήκευση 225.000 κυβικά μέτρα LNG και sustained μέγιστη παροχή 1.400 m³/h, ενώ η ημερήσια τεχνική δυναμικότητα σε όρους ενέργειας κινείται γύρω στα 224,6 GWh/ημέρα. Αυτό μεταφράζεται σε καθαρή δυνατότητα να «ρίχνει» μόρια στο σύστημα όταν το ζητάει η αγορά, με το μεγάλο «αλλά» ότι η πραγματική διαθεσιμότητα κρίνεται από τα slots, τη λειτουργική κατάσταση και -κυρίως- από το αν υπάρχει απρόσκοπτη έξοδος προς τα σύνορα.
Η δεύτερη πύλη, το FSRU Αλεξανδρούπολης, έρχεται με άλλο «story»: έχει εμπορική δυναμικότητα έως 5,5 bcm/έτος και, μετά τις αναβαθμίσεις που έγιναν μέσα στο 2025, μέγιστη δυναμικότητα αεριοποίησης 136,2 GWh/ημέρα (από 90,8 GWh/ημέρα). Είναι ακριβώς ο τύπος υποδομής που δίνει στην Ελλάδα το επιχείρημα της «πύλης προς τα Βαλκάνια». Αλλά είναι επίσης ο τύπος υποδομής που κρίνεται από δύο πράγματα που δεν φαίνονται στις κορδέλες: από την αξιοπιστία λειτουργίας και από το πόσο γρήγορα μεταφράζεται η ροή σε διασυνοριακή εμπορία.
Εκεί μπαίνει ο στενός λαιμός: οι διαδρομές προς SEE δεν είναι άπειρες. Ο IGB(InterconnectorGreece-Bulgaria), οδιασυνδετήριοςαγωγός φυσικού αερίου Ελλάδας-Βουλγαρίας, έχει δυναμικότητα 3 bcm/έτος και συζητούμενη/δρομολογούμενη επέκταση σε 5 bcm/έτος. Το νούμερο είναι κρίσιμο, γιατί ο IGB είναι για πολλά σενάρια το βασικό «σκαλοπάτι» που ανεβάζει το LNG από την Ελλάδα προς Βουλγαρία και παραπέρα. Όσο αυτό το σκαλοπάτι είναι 3, η περιοχή βλέπει την Ελλάδα ως επιλογή -αλλά όχι πάντα ως κυρίαρχη επιλογή, ειδικά σε περιόδους αυξημένης ζήτησης ή όταν τα spreads δεν δικαιολογούν το ρίσκο συμφόρησης.
Ο «ήσυχος» παίκτης
Ο TAP από την άλλη, με ονομαστική δυναμικότητα 10 bcm/έτος και διαδικασίες για incrementalexpansion (με πρώτα βήματα από το 2026), παίζει ρόλο σταθεροποιητή: το pipelinegas είναι ο «ήσυχος» παίκτης που μειώνει την εξάρτηση από spot LNG, αλλά η επίδρασή του στην SEE εξαρτάται από το πώς «μοιράζεται» η ροή, τι συμβόλαια προκύπτουν και πόσο γρήγορα ωριμάζουν οι επεκτάσεις. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα μπορεί να έχει πύλες, αλλά για να γίνει price reference στην SEE πρέπει να έχει και διάδρομο χωρίς νεύρα.
Η τουρκική πλευρά ξεκινά από το αντίστροφο: έχει κλίμακα ροών και πολλαπλές εισόδους (αγωγοί και LNG), έχει μεγάλο εσωτερικό demand και προσπαθεί να «χτίσει»hub ταυτότητα μέσω αγοράς και πλατφόρμας. Το LNG terminalMarmara Ereğlisi, για παράδειγμα, εμφανίζεται με send-out προς το σύστημα 37 εκατ. m³/ημέρα. Και η συνολική εικόνα των τουρκικών LNG δυνατοτήτων δείχνει ότι σε περιόδους αιχμής μπορεί να ανέβει πολύ, αλλά επίσης μπορεί να πλησιάσει τα όρια χρήσης, κάτι που έχει σημασία όταν μια χώρα θέλει να παίξει ρόλο «εξαγωγικού»hub: δεν αρκεί να έχεις δυναμικότητα, πρέπει να έχεις και περιθώριο.
Liquidity, πρόσβαση και «ποιος κρατά το τιμόνι»
Το να γίνει μια χώρα price reference δεν είναι γεωγραφικό προνόμιο. Είναι λειτουργία αγοράς. Η αγορά ζητάει πρώτα από όλα liquidity: αρκετές καθημερινές συναλλαγές, ώστε η τιμή να μη μοιάζει με θερμόμετρο που αλλάζει επειδή φύσηξε. Η Ελλάδα διαθέτει Virtual Trading Point στο σύστημά της και έχει αναπτύξει πλατφόρμα συναλλαγών μέσω HEnEx από το 2022, με δομή που ταιριάζει σε ευρωπαϊκές αγορές και με χρήση που, μέχρι σήμερα, συνδέεται έντονα με balancing και βραχυπρόθεσμα τυποποιημένα προϊόντα. Αυτό είναι θετικό, γιατί χτίζει «συνήθεια» αγοράς, αλλά είναι και περιοριστικό, γιατί για να γίνει benchmark μια τιμή χρειάζεται περισσότερες χρήσεις από το balancing.
Το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα
Η Τουρκία, μέσω της EPİAŞ, έχει οργανωμένη αγορά spot που παράγει reference τιμή, ένα πλαίσιο που λειτουργεί ως «εσωτερικό σημείο αναφοράς» και φιλοδοξεί να γίνει περιφερειακό. Εκεί όμως μπαίνει το μεγάλο ερώτημα εμπιστοσύνης: πόσο «ουδέτερη» θεωρείται αυτή η τιμή από τρίτους και πόσο εύκολη είναι η πρόσβαση για παίκτες που δεν είναι εντός του τουρκικού οικοσυστήματος. Για την αγορά, η λέξη «hub» δεν σημαίνει «έχω πολλά μόρια». Σημαίνει «ο καθένας μπορεί να έρθει, να αγοράσει και να φύγει» με κανόνες που δεν αλλάζουν με τον καιρό.
Σε αυτό το σημείο οι πηγές της αγοράς μιλούν συνήθως πιο ωμά από τους πολιτικούς. Ένας trader που δραστηριοποιείται στην περιοχή θα σου πει ότι «η Ελλάδα έχει advantage στη συμβατότητα με την ΕΕ και στα εργαλεία διαφάνειας», αλλά θα συμπληρώσει ότι «αν δεν υπάρχει καθαρή έξοδος προς SEE, κανείς δεν πληρώνει premium για το ελληνικό route».
Ένας βαλκανικός TSO θα σταθεί στο ίδιο: «οι πύλες είναι καλές, αλλά ο πραγματικός κίνδυνος είναι η συμφόρηση στα σύνορα και η αβεβαιότητα για το πότε θα βρεις firmcapacity όταν τη χρειάζεσαι». Αυτές οι δύο φράσεις, όσο και αν ακούγονται τεχνικές, είναι η καρδιά του πολιτικού ερωτήματος: ποιος δίνει στους γείτονες την αίσθηση ότι αύριο το πρωί θα έχουν αέριο σε προβλέψιμη τιμή.
Το routing αλλάζει ήδη και δεν είναι θεωρία. Υπάρχουν ροές που «γράφουν» τη μετάβαση: φορτία που συνδέονται με τροφοδοσία της Βουλγαρίας μέσω Αλεξανδρούπολης, ενώ από την άλλη υπάρχει και μακροχρόνια συμφωνία BOTAŞ-Bulgargaz (1,5 bcm/έτος για 13 χρόνια), που δείχνει ότι η Βουλγαρία δεν παίζει σε ένα γήπεδο, αλλά κρατά ανοιχτές πόρτες. Αυτό είναι τυπική συμπεριφορά αγοράς: dualsourcing για μείωση ρίσκου. Όταν η SEE «σπάει» τον εφοδιασμό της σε διαφορετικές πηγές, το benchmark δεν το παίρνει αυτός που φωνάζει πιο δυνατά. Το παίρνει αυτός που γίνεται καθημερινή συνήθεια.
Ποιο σενάριο δίνει σταθερότερη τιμή στους τελικούς
Για τον τελικό καταναλωτή στην SEE -βιομηχανία, ηλεκτροπαραγωγή, διανομείς- η «σταθερότητα» δεν είναι ιδεολογία. Είναι χαμηλότερη μεταβλητότητα κόστους. Αυτό επιτυγχάνεται όταν το σύστημα έχει πλεονάζουσα δυναμικότητα, πολλαπλές πηγές και μηχανισμούς που παράγουν διαφανή τιμή. Η Ελλάδα μπορεί να προσφέρει σταθερότητα μέσα από την ευρωπαϊκή ομπρέλα, τις LNG πύλες και τον Νότιο Διάδρομο, αλλά πρέπει να αποδείξει ότι ο διάδρομος προς SEE δεν «κλείνει» όταν χρειάζεται. Η Τουρκία μπορεί να προσφέρει κλίμακα και εγγύτητα σε διαφορετικές πηγές, αλλά πρέπει να αποδείξει ότι η τιμή της γίνεται αποδεκτή ως reference πέρα από τα σύνορά της.
Το πιο πιθανό ρεαλιστικό αποτέλεσμα δεν είναι ένα μονοπώλιο benchmark. Είναι μια περίοδος όπου η SEE θα κινείται σε υβριδικό περιβάλλον: TTF ως μακρινή αλλά ισχυρή «ομπρέλα», τοπικά reference points που θα διεκδικούν ρόλο ανάλογα με τη ρευστότητα και την αξιοπιστία και traders που θα κάνουν arbitrage ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία ανάλογα με τα spreads και τα bottlenecks. Η «μάχη» δεν θα κερδηθεί σε μία χρονιά. Θα κερδηθεί σε δυοτρεις χειμώνες, όταν τα νούμερα θα δείξουν ποιος έδωσε firm πρόσβαση χωρίς εκπλήξεις.
Η Ελλάδα πρέπει να αποδείξει ότι είναι gateway με έξοδο
Για την Ελλάδα δεν αρκεί να διαφημίσει ότι είναι LNG gateway. Είναι να αποδείξει ότι είναι gateway με έξοδο. Να μειώσει τους «κόμπους» προς Βορρά, να αυξήσει την προβλεψιμότητα της διασυνοριακής δυναμικότητας, να μεγαλώσει τη ρευστότητα της αγοράς της πέρα από το balancing, να κάνει την τιμή της όχι απλώς διαθέσιμη αλλά «χρήσιμη» σε τρίτους.
Για την Τουρκία, το κλειδί δεν είναι να πει ότι είναι hub. Είναι να αποδείξει ότι είναι hub που τοεμπιστεύονται και όσοι δεν είναι Τουρκία.Στην SEE, τελικά, price reference γίνεται όποιος κάνει την ενέργεια να μοιάζει λιγότερο με πολιτικό συμβολισμό και περισσότερο με αυτό που είναι: ένα καθημερινό εμπόρευμα που πρέπει να φτάνει, να τιμολογείται και να εξισορροπείται χωρίς δράματα. Η υπόλοιπη συζήτηση είναι θόρυβος.
