Ένα σενάριο που μέχρι πρότινος θεωρούνταν μακρινό αρχίζει πλέον να γίνεται απτή πραγματικότητα: τα αποθέματα της Κίνας σε βασικά μέταλλα για την παραγωγή μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων μειώνονται με ανησυχητικούς ρυθμούς, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και ιδιαίτερα στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις, η Κίνα διαθέτει αποθέματα λιθίου που επαρκούν για περίπου 14,6 χρόνια, νικελίου για μόλις 3,8 χρόνια, ενώ το κοβάλτιο από εγχώριες πηγές έχει πρακτικά εξαντληθεί. Τα δεδομένα αυτά έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η ζήτηση για μπαταρίες εκτοξεύεται λόγω της ταχείας διείσδυσης της ηλεκτροκίνησης.
Η κυριαρχία της Κίνας και η εξάρτηση από εισαγωγές
Παρά τη δεσπόζουσα θέση της στη διύλιση λιθίου και κοβαλτίου σε παγκόσμιο επίπεδο, η Κίνα εξαρτάται σχεδόν πλήρως από εισαγόμενες πρώτες ύλες. Για τον λόγο αυτό έχει προχωρήσει τα τελευταία χρόνια σε επιθετικές επενδύσεις σε ορυχεία στο εξωτερικό, εξασφαλίζοντας ισχυρό έλεγχο σε στρατηγικές περιοχές όπως η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (κοβάλτιο) και η Ινδονησία (νικέλιο).
Ωστόσο, η εκρηκτική αύξηση της ζήτησης για ηλεκτρικά οχήματα και συστήματα αποθήκευσης ενέργειας περιορίζει δραστικά τα περιθώρια επάρκειας, αυξάνοντας τον γεωοικονομικό ανταγωνισμό.
Η Ευρώπη στο πιο ευάλωτο σημείο
Ακόμη πιο εκτεθειμένη εμφανίζεται η Ευρώπη. Η ΕΕ εξαρτάται σε ποσοστό έως και 98% από την Κίνα για μαγνήτες σπανίων γαιών, κρίσιμους για ηλεκτροκινητήρες και ανεμογεννήτριες. Παράλληλα, περίπου το 70% των ευρωπαϊκών εισαγωγών σπανίων γαιών προέρχεται από τη χώρα που ελέγχει σχεδόν το σύνολο της παγκόσμιας παραγωγής των αντίστοιχων οξειδίων.
Η συγκέντρωση αυτή δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την ενεργειακή και βιομηχανική ασφάλεια της Ευρώπης.
Το 2025 αποκάλυψε τη fragility της εφοδιαστικής αλυσίδας
Το 2025 αποτέλεσε καμπανάκι κινδύνου. Οι κινεζικοί περιορισμοί στις εξαγωγές βαρέων σπανίων γαιών και μαγνητών οδήγησαν σε προσωρινές διακοπές παραγωγής ηλεκτρικών αυτοκινήτων σε ευρωπαϊκά εργοστάσια, ενώ οι τιμές βασικών υλικών εκτοξεύθηκαν.
Ενδεικτικά, το κόστος του νεοδυμίου και του δυσπροσίου αυξήθηκε έως και 50%, ενώ ορισμένα υλικά μπαταριών κατέγραψαν ανατιμήσεις άνω του 100% μέσα σε λίγους μήνες, με τις ευρωπαϊκές αγορές να πληρώνουν έως και εξαπλάσιες τιμές σε σχέση με την κινεζική αγορά.
Οι κινήσεις της ΕΕ και της αυτοκινητοβιομηχανίας
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να απαντήσει μέσω της νομοθεσίας για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, θέτοντας στόχους για ενίσχυση της εγχώριας εξόρυξης, μείωση της εξάρτησης από τρίτες χώρες και αύξηση της ανακύκλωσης μπαταριών.
Ταυτόχρονα, μεγάλοι αυτοκινητοβιομηχανικοί όμιλοι όπως οι Volkswagen, Stellantis, Mercedes-Benz και Renault έχουν προχωρήσει σε στρατηγικές συνεργασίες και συμφωνίες προμήθειας, επιδιώκοντας να θωρακίσουν την εφοδιαστική τους αλυσίδα.
Το διακύβευμα για τα προσιτά ηλεκτρικά αυτοκίνητα
Το διακύβευμα είναι κρίσιμο: οι μπαταρίες αντιστοιχούν έως και στο 40% του κόστους ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου. Εάν η μεταβλητότητα και οι αυξήσεις στις τιμές των πρώτων υλών συνεχιστούν, τα προσιτά ηλεκτρικά αυτοκίνητα πόλης κινδυνεύουν να γίνουν ακριβότερα ή ακόμη και να εξαφανιστούν προσωρινά από την αγορά.
Και χωρίς οικονομικά προσιτά μοντέλα, η μαζική μετάβαση της Ευρώπης στην ηλεκτροκίνηση μπαίνει πλέον σε σοβαρή δοκιμασία.
