Η εικόνα θα έμοιαζε με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αν τη βλέπαμε το 2015: η Ελλάδα του 2025 να εμφανίζεται ως η χώρα με τη μεγαλύτερη μείωση χρέους στην Ευρώπη και να βρίσκεται στον «στενό πυρήνα» των κρατών που μπαίνουν στο 2026 με πλεονάσματα και όχι με τρύπες. Κι όμως, αυτό ακριβώς περιγράφουν σήμερα οι μεγάλοι οίκοι αξιολόγησης και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί.
Σύμφωνα με την Political και το ρεπορτάζ του Χρήστου Μυτιλινιού, τι σημαίνει όμως στην πράξη ότι «η Ελλάδα μείωσε το χρέος της κατά πάνω από 40 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ»; Με απλά λόγια: αν το χρέος ήταν κάποτε ένα βουνό ίσο με δύο Ελλάδες, σήμερα αυτό το βουνό έχει μικρύνει αισθητά, την ώρα που η οικονομία μεγαλώνει. Δεν μιλάμε για ένα λογιστικό τρικ, αλλά για μια σταθερή πορεία που έχει πείσει τους ξένους ότι η χώρα γύρισε σελίδα.
Το χρέος και το ΑΕΠ σε… απλά ελληνικά
Το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ σημαίνει πόσα «χρωστάει» η χώρα σε σχέση με αυτά που παράγει. Αν μια οικογένεια χρωστά 100.000 ευρώ και βγάζει 20.000 τον χρόνο, είναι σε πολύ χειρότερη θέση από μια οικογένεια που χρωστά 100.000 και βγάζει 50.000 ευρώ.
Αυτό ακριβώς συνέβη με την Ελλάδα. Στην πανδημία, το 2020, το ΑΕΠ βούτηξε και το χρέος εκτινάχθηκε πάνω από 200% του ΑΕΠ. Σήμερα, με την οικονομία να τρέχει και τις τιμές -παρά τα προβλήματα της ακρίβειας- να ανεβάζουν την ονομαστική αξία του ΑΕΠ, το ίδιο χρέος «ζυγίζει» πολύ λιγότερο σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας. Έτσι «σβήνονται» δεκάδες μονάδες χρέους χωρίς να χρειάζεται κούρεμα ή νέα μνημόνια.
Πρωτογενή πλεονάσματα
Ο δεύτερος κρίσιμος παράγοντας είναι τα πρωτογενή πλεονάσματα. Με απλά λόγια, είναι η απόδειξη ότι το κράτος δεν ζει πια διαρκώς με δανεικά. Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα κατάφερε να έχει πλεόνασμα -δηλαδή να μαζεύει περισσότερα από όσα ξοδεύει- πριν καν υπολογιστούν οι τόκοι των παλιών δανείων.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε χρόνο ένα κομμάτι του χρέους αποπληρώνεται αντί να μεγαλώνει. Δεν είναι τυχαίο ότι οι οίκοι αξιολόγησης βάζουν την Ελλάδα στην κορυφή των χωρών που μειώνουν σταθερά το χρέος τους και ταυτόχρονα κρατούν τα δημόσια οικονομικά «νοικοκυρεμένα», την ώρα που πολλές μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες βλέπουν τα ελλείμματά τους να φουσκώνουν.
Πρόωρες αποπληρωμές
Το τρίτο μεγάλο κομμάτι του «θαύματος» είναι η επιθετική διαχείριση του χρέους από την κυβέρνηση. Δεν έμεινε μόνο στα νούμερα, αλλά προχώρησε σε πρόωρες αποπληρωμές δανείων με υψηλότερο κόστος, βγάζοντας από την πλάτη της χώρας το πιο βαρύ φορτίο.
Πρώτα ξεπληρώθηκαν τα δάνεια του ΔΝΤ, που ήταν και τα πιο «ακριβοπληρωμένα». Στη συνέχεια, προχώρησε η πρόωρη αποπληρωμή δανείων του πρώτου μνημονίου, με την πιο πρόσφατη κίνηση να αφορά πάνω από 5 δισ. ευρώ. Όλα αυτά χωρίς νέο δανεισμό, αλλά με αξιοποίηση του «μαξιλαριού» ρευστότητας που είχε χτιστεί τα προηγούμενα χρόνια.
Ταυτόχρονα, το Δημόσιο βγήκε ξανά και ξανά στις αγορές, δανείστηκε με χαμηλότερα επιτόκια, άπλωσε στον χρόνο τις αποπληρωμές και έκανε το χρέος πιο διαχειρίσιμο και προβλέψιμο. Κάθε φορά που η Ελλάδα δανείζεται φθηνότερα ή κλείνει παλιές ακριβές υποχρεώσεις, το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι η σχέση χρέους/ΑΕΠ υποχωρεί.
Ταμείο Ανάκαμψης και εμπιστοσύνη των αγορών
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι το Ταμείο Ανάκαμψης. Η Ελλάδα πήρε από τις μεγαλύτερες ενισχύσεις σε όλη την Ευρώπη, με δισεκατομμύρια να κατευθύνονται σε έργα, επενδύσεις, ψηφιακό και πράσινο μετασχηματισμό. Αυτά τα χρήματα μεγαλώνουν την οικονομία, φέρνουν νέες δουλειές και αυξάνουν τα έσοδα του κράτους, χωρίς να φουσκώνουν ανάλογα το χρέος.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι οίκοι αξιολόγησης μιλούν για «ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική» και βλέπουν την Ελλάδα ως χώρα που βγήκε από τον φαύλο κύκλο της διαρκούς λιτότητας και μπήκε σε μια τροχιά ανάπτυξης με επενδύσεις.
Η αναβάθμιση σε επενδυτική βαθμίδα και οι συνεχείς θετικές εκθέσεις Fitch, Moody’s, DBRS κ.ά. δεν είναι απλά επικοινωνιακά χαρτιά. Ρίχνουν τα επιτόκια δανεισμού, βελτιώνουν την εικόνα της χώρας και κάνουν πιο εύκολη κάθε επόμενη κίνηση αποπληρωμής ή αναχρηματοδότησης.
Με το βλέμμα στο μέλλον
Η μεγάλη εικόνα είναι ξεκάθαρη: η Ελλάδα δεν είναι πια ο «αδύναμος κρίκος» της Ευρώπης στο χρέος. Αντίθετα, είναι ανάμεσα στις λίγες χώρες που μπαίνουν στο 2026 με πλεονάσματα, σταθερή μείωση χρέους και θετική αξιολόγηση από τις αγορές.
Φυσικά, προβλήματα υπάρχουν: ακρίβεια, Στεγαστικό, πιέσεις σε μισθούς. Όμως στο μέτωπο του χρέους, εκεί όπου για χρόνια παιζόταν η επιβίωση της χώρας, η εικόνα είναι σήμερα εντελώς διαφορετική και αυτό είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων επιλογών και σταθερής γραμμής από το 2019 μέχρι σήμερα.
