Στις 21 και 22 Νοεμβρίου 2025, το Παρίσι έγινε για δύο ημέρες η καρδιά της ελληνικής μουσικής και πνευματικής παράδοσης. Με αφορμή τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι, η Σορβόννη φιλοξένησε το διεθνές συνέδριο «Manos Hadjidakis: musique, culture, politique», μια διοργάνωση που ξεπέρασε κάθε προσδοκία και μετατράπηκε σε μια βαθιά, συγκινητική αναδρομή στη ζωή, την τέχνη και τον μύθο του κορυφαίου δημιουργού.
Δεν ήταν απλώς μια επετειακή εκδήλωση. Ήταν ένα πολύφωνο ταξίδι γνώσης, μέσα από προσωπικές μαρτυρίες, ακαδημαϊκές προσεγγίσεις και ζωντανές ερμηνείες, που ανέδειξαν το εύρος του έργου και τη σφραγίδα που άφησε στην ελληνική και ευρωπαϊκή πολιτιστική συνείδηση.
Ένα συνέδριο με καρδιά, μνήμη και συναίσθημα
Κάθε ομιλία άνοιγε μια διαφορετική πόρτα στη ζωή και το σύμπαν του Χατζιδάκι. Οι παρουσιαστές ξετύλιξαν αναμνήσεις που πολλοί πίστευαν ότι είχαν χαθεί με τον χρόνο: χειρόγραφα, ιστορίες από τους συνεργάτες του, στιγμές που σημάδεψαν την προσωπικότητα και τη δημιουργικότητά του. Κάθε νότα που ακούστηκε ζωντανά λειτουργούσε σαν ένα αόρατο χέρι που σήκωνε το πέπλο από το πορτρέτο του, αποκαλύπτοντας ξανά εκείνο το χαρακτηριστικό βλέμμα — θλιμμένο, τρυφερό, φωτεινό.
Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε χάρη στην πρωτοβουλία της Θεοδώρας Ψυχογυιού, Καθηγήτριας Μουσικολογίας της Σορβόννης, και του Δημήτρη Παπανικολάου, Καθηγητή Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Στο εγχείρημα συνέβαλαν η διδακτορική σχολή Concepts and Languages, το Ινστιτούτο Έρευνας στη Μουσικολογία (IReMus UMR 8223), η ερευνητική μονάδα EDITTA, η Ελληνική Κοινότητα Παρισιού και Περιχώρων και το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο.
Καλλιτεχνικές παρουσίες που μετέτρεψαν την αίθουσα σε “Ουράνιο Κήπο”
Το συνέδριο πλαισιώθηκε από σημαντικές προσωπικότητες του ελληνικού πολιτισμού. Βιντεοσκοπημένα μηνύματα έστειλαν ο Γιώργος Κουρουπός, η Μαρία Φαραντούρη και η Σαβίνα Γιαννάτου, ενώ η φυσική παρουσία του συνθέτη Νίκου Κυπουργού, του σκηνοθέτη Δημήτρη Βερνίκου, της Νένας Βενετσάνου και της Νάνας Μούσχουρη μετέτρεψε την αίθουσα σε έναν πραγματικό τόπο ποιητικής ανάτασης.
Οι παρουσιάσεις ανέδειξαν όλες τις διαστάσεις του Χατζιδάκι:
– ως συνθέτη,
– ως διανοούμενο,
– ως πολιτικό ον,
– ως πρωτεργάτη θεσμών όπως το Τρίτο Πρόγραμμα και η Ορχήστρα των Χρωμάτων.
Ακαδημαϊκοί και καλλιτέχνες ανέλυσαν τις σχέσεις της μουσικής του με την πολιτική, την ιστορία, την ποίηση, το θέατρο, τον κινηματογράφο και το πνευματικό κλίμα του 20ού αιώνα στην Ελλάδα και την Ευρώπη.
Η συγκινητική στιγμή της Νάνας Μούσχουρη
Αδιαμφισβήτητα, κορυφαία στιγμή ήταν η εμφάνιση της Νάνας Μούσχουρη, η οποία, βαθιά συγκινημένη, απηύθυνε έναν προσωπικό φόρο τιμής στον άνθρωπο που σημάδεψε την πορεία της:
«Ό,τι έχω κάνει το χρωστάω στον Μάνο και στον Νίκο Γκάτσο», είπε χαρακτηριστικά.
Η αίθουσα σιγοτραγούδησε μαζί της το «Χάρτινο το Φεγγαράκι», σε μια από εκείνες τις στιγμές όπου η μουσική παύει να είναι τέχνη και γίνεται μνήμη, παρηγοριά, πατρίδα.
Με εμφανή συγκίνηση, η Μούσχουρη έκλεισε την ομιλία της με ένα μήνυμα που άγγιξε όλους:
«Πρέπει να μείνουν όλα αληθινά… η σελήνη θα μας ακούει καλά. Να έχουμε κουράγιο, ελπίδα και αγάπη· αυτό είναι!»
Ένα συνέδριο που τίμησε πραγματικά τον Μάνο
Το κοινό — μουσικολόγοι, φιλόλογοι, ιστορικοί, ερμηνευτές και λάτρεις της μουσικής — παρακολούθησε μια διοργάνωση υψηλού επιπέδου, όπου η επιστημονική ανάλυση συναντούσε τη συγκίνηση και η μνήμη γινόταν δημιουργική πράξη. Οι παράλληλες καλλιτεχνικές παρεμβάσεις ανέδειξαν εκείνο το «μοναδικό χρώμα» που μόνο ο Χατζιδάκις γνώριζε να δίνει: μια ποίηση που δεν εξηγείται, παρά μόνο βιώνεται.
Το Παρίσι, στις δύο αυτές ημέρες, δεν τίμησε απλώς τον Μάνο Χατζιδάκι.
Τον ανέστησε μέσα από τις ιστορίες, τις μουσικές και τα πρόσωπα που τον αγάπησαν.
Και μας θύμισε ότι το έργο του, 100 χρόνια μετά τη γέννησή του, παραμένει φως που δεν σβήνει.
