Σχεδόν 8 στους 10 ανθρώπους που ζουν σε πολυδιάστατη φτώχεια —δηλαδή 887 εκατομμύρια από τα συνολικά 1,1 δισεκατομμύρια παγκοσμίως— είναι άμεσα εκτεθειμένοι σε σοβαρούς κλιματικούς κινδύνους, όπως ακραίες θερμοκρασίες, πλημμύρες, ξηρασία και ατμοσφαιρική ρύπανση.
Αυτό αποκαλύπτει νέα έκθεση του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) σε συνεργασία με την Πρωτοβουλία Φτώχειας και Ανθρώπινου Δυναμικού του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (OPHI), που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή (17/10), με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας.
Η πολυδιάστατη φτώχεια δεν αφορά μόνο το εισόδημα, αλλά περιλαμβάνει παραμέτρους όπως εκπαίδευση, υγεία, διατροφή, πρόσβαση σε καθαρό νερό και στέγαση. Η νέα μελέτη δείχνει ότι οι πιο ευάλωτοι πληθυσμοί του πλανήτη βρίσκονται και στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης, χωρίς μέσα προστασίας ή δυνατότητες προσαρμογής.
Η έκθεση τονίζει την ανάγκη για άμεσες, στοχευμένες παρεμβάσεις τόσο στην καταπολέμηση της φτώχειας όσο και στην αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, με επίκεντρο τις πιο ευάλωτες κοινότητες.
Η έκθεση του Παγκόσμιου Δείκτη Πολυδιάστατης Φτώχειας (MPI) 2025 με τίτλο «Επικαλυπτόμενες Δυσκολίες: Φτώχεια και Κλιματικοί Κίνδυνοι», που δημοσιεύθηκε πριν από τη σύνοδο κορυφής για το κλίμα COP30 στη Βραζιλία, παρουσιάζει νέα στοιχεία ότι η κλιματική κρίση αναδιαμορφώνει την παγκόσμια φτώχεια.
Συνδυάζοντας τα δεδομένα για τους κλιματικούς κινδύνους με δεδομένα πολυδιάστατης φτώχειας για πρώτη φορά, τα ευρήματα αποκαλύπτουν έναν κόσμο όπου η φτώχεια δεν είναι απλώς ένα αυτόνομο κοινωνικοοικονομικό ζήτημα, αλλά ένα ζήτημα που είναι βαθιά συνδεδεμένο με τις πλανητικές πιέσεις και την αστάθεια.
Η έκθεση σε κλιματικούς κινδύνους πιθανότατα επιδεινώνει τις καθημερινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που ζουν σε συνθήκες φτώχειας, ενισχύοντας και εμβαθύνοντας τα μειονεκτήματά τους. Η έκθεση διαπιστώνει ότι μεταξύ εκείνων που εκτιμάται ότι ζουν σε οξεία πολυδιάστατη φτώχεια – που εκτείνεται σε τομείς όπως η υγεία, η εκπαίδευση και το βιοτικό βιοτικό επίπεδο – ένα συντριπτικό ποσοστό 651 εκατομμυρίων ανθρώπων βιώνει δύο ή περισσότερους κλιματικούς κινδύνους, ενώ 309 εκατομμύρια αντιμετωπίζουν τρεις ή τέσσερις κινδύνους ταυτόχρονα.
«Η νέα μας έρευνα δείχνει ότι για να αντιμετωπίσουμε την παγκόσμια φτώχεια και να δημιουργήσουμε έναν πιο σταθερό κόσμο για όλους, πρέπει να αντιμετωπίσουμε τους κλιματικούς κινδύνους που θέτουν σε κίνδυνο σχεδόν 900 εκατομμύρια φτωχούς ανθρώπους», δήλωσε ο Haoliang Xu, Αναπληρωτής Διευθυντής του UNDP. «Όταν οι παγκόσμιοι ηγέτες συναντηθούν στη Βραζιλία για τη Διάσκεψη για το Κλίμα, COP30, τον επόμενο μήνα, οι εθνικές τους δεσμεύσεις για το κλίμα πρέπει να αναζωογονήσουν την στάσιμη αναπτυξιακή πρόοδο που απειλεί να αφήσει πίσω τους φτωχότερους ανθρώπους του κόσμου».
Το βάρος της ταυτόχρονης φτώχειας και των κλιματικών κινδύνων
Τα ευρήματα τονίζουν ότι οι φτωχοί άνθρωποι παγκοσμίως αντιμετωπίζουν συχνά πολλαπλές, ταυτόχρονες περιβαλλοντικές προκλήσεις και όχι μία μόνο.
- Από τα 887 εκατομμύρια φτωχών ανθρώπων που εκτίθενται σε τουλάχιστον έναν κλιματικό κίνδυνο, 651 εκατομμύρια αντιμετωπίζουν δύο ή περισσότερους ταυτόχρονους κινδύνους.
- Ανησυχητικά, 309 εκατομμύρια φτωχοί άνθρωποι ζουν σε περιοχές που εκτίθενται σε τρεις ή τέσσερις επικαλυπτόμενους κλιματικούς κινδύνους, ενώ βιώνουν οξεία πολυδιάστατη φτώχεια. Αυτά τα άτομα αντιμετωπίζουν ένα «τριπλό ή τετραπλό βάρος», συχνά κατέχοντας περιορισμένα περιουσιακά στοιχεία και ελάχιστη πρόσβαση σε συστήματα κοινωνικής προστασίας, ενισχύοντας τις αρνητικές επιπτώσεις των κραδασμών.
- Μεμονωμένα, οι πιο διαδεδομένοι κίνδυνοι που επηρεάζουν τους φτωχούς ανθρώπους παγκοσμίως είναι η υψηλή ζέστη (608 εκατομμύρια) και η ατμοσφαιρική ρύπανση (577 εκατομμύρια). Οι περιοχές που είναι επιρρεπείς σε πλημμύρες φιλοξενούν 465 εκατομμύρια φτωχούς ανθρώπους, ενώ 207 εκατομμύρια ζουν σε περιοχές που έχουν πληγεί από ξηρασία. «Αυτή η έκθεση δείχνει πού συγκλίνουν αξιοσημείωτα η κλιματική κρίση και η φτώχεια.
Γεωγραφικά και Οικονομικά Κέντρα
Το βάρος της έκθεσης κατανέμεται άνισα μεταξύ των περιφερειών και των εισοδηματικών ομάδων.
- Η Νότια Ασία και η Υποσαχάρια Αφρική αναγνωρίζονται ως παγκόσμια κέντρα για αυτές τις επιδεινούμενες δυσκολίες, αντιπροσωπεύοντας τον μεγαλύτερο αριθμό φτωχών ανθρώπων που ζουν σε περιοχές που επηρεάζονται από κλιματικούς κινδύνους (380 εκατομμύρια και 344 εκατομμύρια αντίστοιχα).
- Στη Νότια Ασία, η έκθεση είναι σχεδόν καθολική. Το 99,1% των φτωχών ανθρώπων στην περιοχή εκτίθενται σε ένα ή περισσότερα κλιματικά σοκ (380 εκατομμύρια άνθρωποι), με το 91,6%(351 εκατομμύρια) να αντιμετωπίζουν δύο ή περισσότερα, πολύ υψηλότερο από οποιαδήποτε άλλη περιοχή του κόσμου. Παρά την επίτευξη σημαντικών και ιστορικών βημάτων στη μείωση της φτώχειας, η Νότια Ασία πρέπει επίσης να επιταχύνει την κλιματική δράση.
- Σε όλες τις ομάδες εισοδήματος, οι χώρες με χαμηλότερο-μεσαίο εισόδημα φέρουν το μεγαλύτερο βάρος της έκθεσης των φτωχών σε κλιματικούς κινδύνους, τόσο σε απόλυτο αριθμό όσο και σε υψηλό ποσοστό. Περίπου 548 εκατομμύρια φτωχοί άνθρωποι σε χώρες με χαμηλότερο-μεσαίο εισόδημα εκτιμάται ότι εκτίθενται σε τουλάχιστον έναν κλιματικό κίνδυνο, αντιπροσωπεύοντας το 61,8% των φτωχών ανθρώπων παγκοσμίως που εκτίθενται σε οποιονδήποτε κλιματικό κίνδυνο. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι πάνω από 470 εκατομμύρια φτωχοί άνθρωποι σε χώρες με χαμηλότερο-μεσαίο εισόδημα αντιμετωπίζουν δύο ή περισσότερους ταυτόχρονους κλιματικούς κινδύνους ταυτόχρονα.
Προβλεπόμενη μελλοντική ανισότητα
«Τα βάρη που εντοπίστηκαν δεν περιορίζονται στο παρόν, αλλά αναμένεται να ενταθούν στο μέλλον», δήλωσε ο Pedro Conceição, Διευθυντής του Γραφείου Εκθέσεων Ανθρώπινης Ανάπτυξης του UNDP.
Η ανάλυση των δεδομένων πρόβλεψης θερμοκρασίας αποκαλύπτει ότι οι χώρες με υψηλότερα τρέχοντα επίπεδα πολυδιάστατης φτώχειας προβλέπεται να βιώσουν τις μεγαλύτερες αυξήσεις στις
θερμοκρασίες μέχρι το τέλος αυτού του αιώνα.
Αυτά τα ευρήματα υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για παγκόσμια δράση για την αντιμετώπιση του άνισου βάρους των κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα για τους ανθρώπους που ζουν σε πολυδιάστατη φτώχεια. Η αντιμετώπιση αυτών των επικαλυπτόμενων κινδύνων απαιτεί τη μετάβαση από την αναγνώριση στη δράση, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη για στρατηγικές μείωσης της φτώχειας ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή, ενισχυμένες τοπικές ικανότητες για προσαρμογή και κλιμακωτούς διεθνείς μηχανισμούς αναδιανομής και συνεργασίας στη χρηματοδότηση.
