Ο John M. Martinis, γεννημένος το 1958, είναι ένας ελληνοαμερικανός φυσικός και ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στη Σάντα Μπάρμπαρα. Το 2025 τιμήθηκε με το Νόμπελ Φυσικής, μαζί με τους John Clarke και Michel H. Devoret, για την ανακάλυψη της μακροσκοπικής σήραγγας και της κβάντωσης ενέργειας σε ηλεκτρικό κύκλωμα — ένα έργο που θεμελίωσε την εποχή των κβαντικών υπολογιστών.
Η συνεργασία που οδήγησε στο Νόμπελ
Ο Martinis πραγματοποίησε το διδακτορικό του στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, με επιβλέποντα τον John Clarke. Εκεί μελέτησε την κβαντική συμπεριφορά μιας μακροσκοπικής μεταβλητής σε διασταύρωση Josephson και συνεργάστηκε με τον Michel Devoret.
Το 1985, οι τρεις τους δημοσίευσαν την ανάλυση που απέδειξε την κβαντική συμπεριφορά μιας επαφής Josephson, σηματοδοτώντας την αρχή της υπεραγώγιμης κβαντικής υπολογιστικής. Η ανακάλυψή τους άνοιξε τον δρόμο για τη σύγχρονη ανάπτυξη κβαντικών συστημάτων.
Από το NIST στη Silicon Valley
Μετά το διδακτορικό του, ο Martinis συνέχισε την έρευνα στη Γαλλία (Saclay) και στο NIST στο Boulder, δουλεύοντας πάνω σε υπεραγώγιμες διατάξεις και καινοτόμες μεθόδους ανίχνευσης ακτίνων Χ. Το 2004 μετακόμισε στο UC Santa Barbara, όπου ηγήθηκε κορυφαίων ερευνητικών προγραμμάτων.
Το 2014, η Google Quantum AI Lab προσέλαβε τον Martinis και την ομάδα του σε συμφωνία πολλών εκατομμυρίων δολαρίων, για να κατασκευάσουν κβαντικό υπολογιστή με υπεραγώγιμα qubits. Το 2019, δημοσίευσαν στο Nature το ιστορικό άρθρο «Quantum supremacy using a programmable superconducting processor», ανακοινώνοντας ότι πέτυχαν κβαντική υπεροχή με έναν επεξεργαστή 53 qubits — μια στιγμή-ορόσημο για την επιστήμη.
Νέες πρωτοβουλίες και διεθνής παρουσία
Το 2020 ο Martinis αποχώρησε από την Google και εντάχθηκε στην Silicon Quantum Computing στην Αυστραλία. Το 2022 συνίδρυσε την Qolab, με στόχο τη δημιουργία πρακτικών κβαντικών υπολογιστών βασισμένων στη βιομηχανία ημιαγωγών. Από τον Ιανουάριο του 2025 κατέχει τη θέση του CTO της εταιρείας, συνεχίζοντας να επηρεάζει την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα.
Διακρίσεις και παρακαταθήκη
Πριν το Νόμπελ, ο Martinis είχε ήδη λάβει σημαντικές διακρίσεις:
- Βραβείο Fritz London Memorial Prize (2014) για συνεισφορά στη Φυσική χαμηλών θερμοκρασιών
- Βραβείο John Stewart Bell (2021) για την έρευνα στην κβαντική πληροφορία
Ο John M. Martinis παραμένει πρωτοπόρος της κβαντικής εποχής, ενώ η ελληνική του καταγωγή προσθέτει ένα ξεχωριστό στοιχείο υπερηφάνειας στην ιστορία του. Με το έργο του, η κβαντική φυσική πέρασε από τη θεωρία στην πράξη, αλλάζοντας την πορεία της τεχνολογίας για τις επόμενες δεκαετίες.
