Πρόκειται για την πιο μελανή στιγμή της Μεταπολίτευσης.
Η χώρα βρισκόταν σε δεινή θέση καθώς δεν μπορούσε να πληρώσει τις εξωτερικές της υποχρεώσεις, είχε χρεοκοπήσει, είχε έρθει σε ρήξη με τους εταίρους της και είχε διχαστεί εσωτερικά, ενώ οι τράπεζες είχαν κλείσει.
Ήταν η πιο δραματική στιγμή της Μεταπολίτευσης. Η χώρα δεν μπορούσε να πληρώσει τις εξωτερικές της υποχρεώσεις. Είχε χρεοκοπήσει. Είχε έρθει σε ρήξη με τους εταίρους της. Είχε διχαστεί εσωτερικά. Οι τράπεζες είχαν κλείσει.
Η 27η Ιουνίου 2015, πέρασε στην ιστορία καθώς είναι η μέρα που ο τότε πρωθυπουργός της χώρας, Αλέξης Τσίπρας ανακοινώνει δημοψήφισμα και καλεί τους πολίτες να προσφύγουν στις κάλπες προκειμένου να αποφασίσουν για την αποδοχή ή απόρριψη της πρότασης συμφωνίας που είχαν καταθέσει οι θεσμοί στην Ελλάδα στις 25 Ιουνίου.
Μπροστά στο αδιέξοδο που είχε δημιουργηθεί και την προοπτική ενός επώδυνου συμβιβασμού, ο Αλέξης Τσίπρας αποφάσισε να προβεί σε έναν πολιτικό αιφνιδιασμό μεταφέροντας την ευθύνη της απόφασης στον Ελληνικό λαό.
Η ιδέα ενός δημοψηφίσματος για τις απαιτήσεις που είχαν οι δανειστές ήταν πρωτοφανής για τα σύγχρονα δεδομένα της Ελλάδας. Μετά το 1974 (όταν είχε τεθεί το πολιτειακό ζήτημα της βασιλείας) θα ήταν το πρώτο πανεθνικό δημοψήφισμα, που θα αφορούσε μορφή πολιτεύματος στη νεότερη ιστορία της χώρας.
θα ήταν το πρώτο πανεθνικό δημοψήφισμα μετά το 1974 (όταν είχε τεθεί το πολιτειακό ζήτημα της βασιλείας) και το μόνο που δεν αφορούσε μορφή πολιτεύματος στη νεότερη ιστορία
Το διάγγελμα Τσίπρα για το δημοψήφισμα
Λίγο μετά τα μεσάνυχτα, ξημερώματα της 27ης Ιουνίου 2015, ο Αλέξης Τσίπρας απηύθυνε τηλεοπτικό διάγγελμα στον ελληνικό λαό και του ανακοίνωσε αιφνιδίως τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί την επόμενη Κυριακή, 5 Ιουλίου 2015, με ερώτημα την αποδοχή ή απόρριψη της πρότασης συμφωνίας που είχαν καταθέσει οι θεσμοί στην Ελλάδα στις 25 Ιουνίου.
«Μας ζήτησαν να εφαρμόσουμε τα μνημόνια, στόχος τους είναι η ταπείνωση του ελληνικού λαού. Η ευθύνη απέναντι στη χώρα μάς υποχρεώνει να απαντήσουμε στο τελεσίγραφο…», τόνισε ο τότε πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας, παρουσιάζοντας το διακύβευμα ως θέμα εθνικής αξιοπρέπειας. Κοιτώντας την κάμερα, έθεσε στον λαό το δίλημμα με δραματικούς τόνους: «Αποφασίστε κυρίαρχα και περήφανα, όπως προστάζει η ιστορία του ελληνικού λαού. Στον αυταρχισμό στείλτε απάντηση δημοκρατίας».
Το ερώτημα του δημοψηφίσματος ήταν αρκετά τεχνικό και εκτενές καιαφορούσε το αν πρέπει να γίνει αποδεκτό το «Σχέδιο Συμφωνίας» των τριών θεσμών (ΕΕ, ΕΚΤ, ΔΝΤ) όπως προτάθηκε στο Eurogroup της 25/6/2015, με δύο συνημμένα κείμενα (σχετικά με μεταρρυθμίσεις και ανάλυση βιωσιμότητας χρέους) με την κυβέρνηση τότε να ξεκαθαρίζει πως η ίδια τάσσεται υπέρ του «Όχι», δηλαδή της απόρριψης των όρων, επιδιώκοντας με ένα ισχυρό λαϊκό «όχι» να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση. Από την άλλη, προειδοποίησε ότι μια νίκη του «Ναι» θα σήμαινε αποδοχή νέας λιτότητας.
Ουρές κα… ξενύχτια στα ΑΤΜ
Η αντίδραση των πολιτών στην απόφαση του Αλέξη Τσίπρα ήταν άμεση. Η είδηση του δημοψηφίσματος έσκασε σαν βόμβα σε όλα τα μέσα ενημέρωσης και διαδόθηκε διεθνώς μέσα στη νύχτα. Πολλοί Έλληνες, ξαφνιασμένοι και ανήσυχοι για το τι πρόκειται να γίνει έτρεξαν αμέσως στα ATM για να σηκώσουν χρήματα, υπό τον φόβο τραπεζικού πανικού.
Τα ξημερώματα του Σαββάτου, βρήκε πολλούς πολίτες σε ουρές στα ΑΤΜ στην Αθήνα προκειμένου να σηκώσουν όσα χρήματα μπορούσαν φοβούμενοι για το μέλλον. Οι πρώτες αυτές εικόνες έδωσαν το στίγμα μιας πρωτόγνωρης κατάστασης με την ελληνική οικονομία και κοινωνία σε αναταραχή.
Οι εικόνες με τις ουρές πανικού στα ελληνικά ATM έκαναν τον γύρο του κόσμου, προκαλώντας ανησυχία για τραπεζικό bank run και ανάγκασαν την κυβέρνηση να αποφασίσει σε κλείσιμο των τραπεζών τραπεζική αργία) και έλεγχο κεφαλαίων (capital controls) και την επιβολή ορίου αναλήψεων εως 60 ευρώ την ημέρα, ενώ περιορίστηκαν και οι κινήσεις κεφαλαίων προς το εξωτερικό, μέτρα πρωτόγνωρα για χώρα της ευρωζώνης.
Μάλιστα, οι κεφαλαιακοί έλεγχοι τέθηκαν σε ισχύ από τη Δευτέρα 29 Ιουνίου, και οι τράπεζες παρέμειναν κλειστές για όλη την εβδομάδα πριν το δημοψήφισμα.
Ένα «0ΧΙ» που έγινε «ΝΑΙ»
Οι εξελίξεις μετά το ιστορικό δημοψήφισμα ήταν ραγδαίες καθώς μετά τη σαφή λαϊκή εντολή για απόρριψη των όρων, η κυβέρνηση Τσίπρα μέσα σε λίγες ημέρες επέστρεψε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Με τις τράπεζες σε ασφυξία και την οικονομία να έχει πλέον παραλύσει, ο πρωθυπουργός βρέθηκε μπροστά σε πολύ σκληρά διλήμματα από τους Ευρωπαίους. Τελικά, τη νύχτα της 12ης προς 13η Ιουλίου 2015, ύστερα από έναν μαραθώνιο διαπραγματεύσεων στις Βρυξέλλες, ο κ. Τσίπρας συμφώνησε σε ένα νέο πακέτο διάσωσης, το περιβόητο τρίτο μνημόνιο, με όρους ακόμη αυστηρότερους από εκείνους που είχαν απορρίψει οι ψηφοφόροι στο δημοψήφισμα.
Πολλοί ήταν αυτοί που χαρακτήρισαν τη στροφή αυτή της κυβέρνησης ως «kolotoumba» καθώς η κυβέρνηση, ενώ είχε υποστηρίξει το «Όχι», βρέθηκε να υπογράφει συμφωνία λιτότητας λίγο αργότερα.
Ο ίδιος ο Υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης, μεγάλος υποστηρικτής του «Όχι», παραιτήθηκε την επομένη του δημοψηφίσματος, ανοίγοντας τον δρόμο για αυτή τη μεταστροφή στην προσέγγιση της κυβέρνησης. Το τρίτο μνημόνιο εγκρίθηκε τον Αύγουστο του 2015 από τη Βουλή, αλλά προκάλεσε διάσπαση στον ΣΥΡΙΖΑ, με περίπου 40 βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος να διαφωνούν, οδηγώντας τον κ. Τσίπρα να προκηρύξει πρόωρες εκλογές τον Σεπτέμβριο του 2015.
Ιστορικά πλέον, το δημοψήφισμα του 2015 άφησε βαθύ αποτύπωμα στην κοινωνία, αφού ήταν η κορύφωση της ελληνικής κρίσης χρέους και συγχρόνως ανέδειξε τον έντονο διχασμό στην ελληνική κοινωνία. Πολλοί το είδαν ως μια πράξη αντίστασης και διεκδίκησης της λαϊκής κυριαρχίας απέναντι στην ευρωπαϊκή οικονομική ορθοδοξία. Άλλοι το χαρακτήρισαν ανεύθυνο τυχοδιωκτισμό που κόστισε ακριβά στην οικονομία και έφερε τη χώρα στο χείλος του Grexit.
Σίγουρο ωστόσο είναι ότι η εβδομάδα από τις 27 Ιουνίου έως τις 5 Ιουλίου 2015 υπήρξε μια από τις πιο δραματικές της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Το δημοψήφισμα χώρισε την Ελλάδα στα δύο, με πληγές που σε κάποιο βαθμό διατηρήθηκαν τα επόμενα χρόνια.
Εν τέλει, η κυβέρνηση Τσίπρα, παρά την αλλαγή πορείας, παρέμεινε στην εξουσία και κέρδισε εκ νέου τις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015, εφαρμόζοντας όμως πλέον μνημονιακές πολιτικές. Η Ελλάδα πέτυχε να αποφύγει την έξοδο από το ευρώ, αλλά πλήρωσε βαρύ τίμημα σε ύφεση και νέα μέτρα.
