Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που αναμένεται να ψηφιστεί το προσεχές διάστημα, φιλοδοξεί να εκσυγχρονίσει έναν θεσμό δεκαετιών, να ενοποιήσει διάσπαρτες διατάξεις και να θέσει σαφέστερους κανόνες λειτουργίας για δήμους και περιφέρειες. Πρόκειται για μια κρίσιμη μεταρρυθμιστική στιγμή — και ακριβώς γι’ αυτό δεν μπορεί να αγνοηθεί ένα ζήτημα που όλοι γνωρίζουν αλλά σπανίως αντιμετωπίζεται ευθέως: η οικογενειοκρατία ή, πιο ωμά, ο νεποτισμός στην αυτοδιοίκηση.
Σήμερα, το ισχύον πλαίσιο επιτρέπει σε συγγενείς πρώτου βαθμού να συμμετέχουν στον ίδιο συνδυασμό και να καταλαμβάνουν θέσεις εξουσίας. Ένας δήμαρχος μπορεί νόμιμα να έχει στο ψηφοδέλτιό του τη σύζυγο, τα παιδιά ή τα αδέλφια του και, στη συνέχεια, να τους αναθέτει καίριες θέσεις, όπως αντιδημάρχου ή προέδρου δημοτικού συμβουλίου. Το πρόβλημα δεν είναι τυπικά νομικό — είναι βαθιά θεσμικό.
Στεγανή λογοδοσία
Η διαχείριση των δημόσιων πόρων στην τοπική αυτοδιοίκηση —από τους προϋπολογισμούς έως τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα— απαιτεί στεγανή λογοδοσία. Ωστόσο, όταν οι ρόλοι του ελεγκτή και του ελεγχόμενου συγχέονται μέσα από στενούς οικογενειακούς δεσμούς, το σύστημα ασφαλείας καταρρέει.
Το πρόβλημα οξύνεται επικίνδυνα στους αναπτυξιακούς οργανισμούς. Λειτουργώντας συχνά εκτός του αυστηρού δημόσιου λογιστικού και των θεσμικών υπηρεσιακών δομών, οι φορείς αυτοί μετατρέπονται σε «γκρίζες ζώνες». Σε τέτοια περιβάλλοντα, οι «λεωφόροι» της διαφθοράς παραμένουν ανοιχτές, αποδυναμώνοντας κάθε εγγύηση χρηστής διοίκησης.
Δομική παθογένεια
Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται πάντα για ζήτημα δόλου, αλλά για μια βαθιά δομική παθογένεια. Είναι η μοιραία «σύγκρουση πίστης»: εκεί όπου η συναισθηματική δέσμευση προς την οικογένεια υπερισχύει της ηθικής και νομικής υποχρέωσης προς το δημόσιο συμφέρον.
Διεθνώς, παρόμοια φαινόμενα οδήγησαν σε αυστηρές ρυθμίσεις. Στη Γαλλία, μετά το σκάνδαλο Fillon (γνωστό και ως “Penelopegate”), θεσπίστηκε ρητή απαγόρευση απασχόλησης συγγενών, ενώ σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ ισχύουν νόμοι κατά του νεποτισμού (anti-nepotism laws) με ουσιαστικές κυρώσεις.
Στην Ελλάδα, αντίστοιχες προβλέψεις για αιρετούς απουσιάζουν. Ο νέος Κώδικας αποτελεί ευκαιρία να καλυφθεί αυτό το κενό, με σαφείς κανόνες που θα αποτρέπουν τη συγκέντρωση εξουσίας εντός της ίδιας οικογένειας. Η αυτοδιοίκηση δεν είναι οικογενειακή υπόθεση· είναι πυλώνας δημοκρατίας και εμπιστοσύνης των πολιτών.
Νίκος Ζενέτος
Δήμαρχος Ιλίου 2007 – 2023
Νυν Αρχηγός Μείζονος Αντιπολίτευσης
