Η Ευρώπη έχει εδώ και χρόνια κανόνες. Η πώληση καπνού, αλκοόλ και συναφών προϊόντων σε ανηλίκους απαγορεύεται σχεδόν παντού. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδεικνύει ότι οι απαγορεύσεις από μόνες τους δεν αρκούν. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει νόμος, αλλά αν ο νόμος μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο η Ελλάδα επιχειρεί μια τομή, εισάγοντας ένα μοντέλο που μετατρέπει τον έλεγχο ηλικίας από θεωρητική υποχρέωση σε μηχανισμό επιβολής, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Χρήστου Μυτιλινιού για την εφημερίδα Political.
Νέο επιχειρησιακό μοντέλο
Η συζήτηση που έχει ανοίξει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την Ισπανία -όπου φορείς της αγοράς όπως η Ένωση Προωθητών και Επιχειρηματιών Ηλεκτρονικού Καπνίσματος (UPEV) ζητούν να υιοθετηθεί το ελληνικό σύστημα-, αποτυπώνει τη σημασία της πρωτοβουλίας. Δεν πρόκειται για μια απλή εθνική ρύθμιση. Πρόκειται για ένα νέο επιχειρησιακό μοντέλο, το οποίο αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ελέγχεται η πρόσβαση των ανηλίκων σε προϊόντα με ηλικιακό περιορισμό.
Μέχρι σήμερα, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, η επαλήθευση ηλικίας βασίζεται κυρίως στον ανθρώπινο παράγοντα. Ο πωλητής ζητά ταυτότητα, αξιολογεί την εικόνα του πελάτη και αναλαμβάνει την ευθύνη της συναλλαγής. Πρόκειται για ένα σύστημα που στηρίζεται στην καλή πίστη και την κρίση του επαγγελματία, αφήνοντας σημαντικά περιθώρια λάθους ή και παράκαμψης.
Η Ελλάδα έρχεται να αλλάξει αυτήν τη λογική. Μέσω της αξιοποίησης του Gov.gr Wallet και των σχετικών ψηφιακών εργαλείων, προωθείται ένα σύστημα στο οποίο η ηλικία του αγοραστή επιβεβαιώνεται ψηφιακά και σε πραγματικό χρόνο, πριν ολοκληρωθεί η συναλλαγή. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ενημερωτικό. Είναι καθοριστικό: η πώληση είτε επιτρέπεται είτε μπλοκάρεται.
Αυτή η μετάβαση από τον «έλεγχο» στην «εκτέλεση» της απαγόρευσης αποτελεί το βασικό στοιχείο της ελληνικής ιδιαιτερότητας. Για πρώτη φορά, η συμμόρφωση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον άνθρωπο, αλλά υποστηρίζεται από ένα τεχνικό σύστημα που περιορίζει δραστικά τα περιθώρια παραβίασης.
Αυστηρότερες κυρώσεις
Η ελληνική πρωτοβουλία δεν περιορίζεται σε μια εφαρμογή. Συνοδεύεται από ένα ευρύτερο επιχειρησιακό σχέδιο που περιλαμβάνει την καταγραφή των σημείων πώλησης, τη διασύνδεσή τους με ψηφιακά εργαλεία, τη χρήση QR code και την ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών. Παράλληλα, η παραβίαση της απαγόρευσης αποκτά πλέον σαφές ποινικό αποτύπωμα, με αυστηρότερες κυρώσεις για τους παραβάτες.
Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα επιχειρεί να καλύψει ένα διαχρονικό κενό που παρατηρείται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες: την απόσταση ανάμεσα στον νόμο και την εφαρμογή του. Ενώ το θεσμικό πλαίσιο είναι κοινό σε μεγάλο βαθμό, η αποτελεσματικότητα των ελέγχων διαφέρει σημαντικά. Το ελληνικό μοντέλο έρχεται να γεφυρώσει αυτό το χάσμα, δημιουργώντας έναν μηχανισμό που είναι ταυτόχρονα ψηφιακός, ελέγξιμος και άμεσα εφαρμόσιμος.
Η σημασία της ελληνικής προσέγγισης γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν ληφθεί υπόψη η γενικότερη κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Κομισιόν έχει ήδη προχωρήσει στη διαμόρφωση πλαισίου για την επαλήθευση ηλικίας με ψηφιακά μέσα, δίνοντας έμφαση σε λύσεις που σέβονται τα προσωπικά δεδομένα και επιτρέπουν την επιβεβαίωση της ηλικίας χωρίς περιττή έκθεση στοιχείων.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα δεν κινείται εκτός γραμμής. Αντιθέτως, αποτελεί μια από τις πρώτες χώρες που επιχειρούν να μεταφέρουν αυτήν τη στρατηγική από το επίπεδο της σύστασης στο επίπεδο της εφαρμογής. Το γεγονός ότι η συζήτηση για το ελληνικό μοντέλο έχει ήδη περάσει τα σύνορα και αξιολογείται από άλλες χώρες ως πιθανό πρότυπο επιβεβαιώνει τη δυναμική του.
Παράδειγμα πρακτικής διακυβέρνησης
Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές. Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που θέτει περιορισμούς στην πώληση προϊόντων σε ανηλίκους. Είναι, όμως, από τις ελάχιστες που επιχειρούν να διασφαλίσουν ότι οι περιορισμοί αυτοί δεν θα παραμείνουν γράμμα του νόμου.
Με τη μετάβαση σε ένα σύστημα ψηφιακής επαλήθευσης ηλικίας στο σημείο πώλησης, η χώρα μας εισάγει μια προσέγγιση που ενδέχεται να αποτελέσει το επόμενο βήμα για ολόκληρη την Ευρώπη. Σε μια εποχή όπου η αποτελεσματικότητα των πολιτικών κρίνεται από την εφαρμογή τους και όχι από τη διατύπωσή τους, η ελληνική πρωτοβουλία αναδεικνύεται σε παράδειγμα πρακτικής διακυβέρνησης.
Και αυτό ακριβώς είναι που την καθιστά, ήδη από σήμερα, σημείο αναφοράς.
