Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στην κορυφή μιας ζοφερής ευρωπαϊκής λίστας: των θανάτων από μικρόβια που δεν υποχωρούν σε κανένα διαθέσιμο αντιβιοτικό. Περίπου 2.100 άνθρωποι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους από ανθεκτικές λοιμώξεις, με τους λοιμωξιολόγους να προειδοποιούν ότι η κατάσταση έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Τα συνηθισμένα αντιβιοτικά δεν «πιάνουν» πια, ενώ τα νεότερης γενιάς φάρμακα είτε δεν κυκλοφορούν στη χώρα είτε φτάνουν με καθυστέρηση ημερών, όταν για πολλούς ασθενείς κάθε ώρα είναι κρίσιμη.
Η σιωπηλή πανδημία που «αφοπλίζει» τα νοσοκομεία
Η μικροβιακή αντοχή έχει εξελιχθεί σε μια αθέατη απειλή που σκοτώνει περισσότερο από όσο φανταζόμαστε. Σύμφωνα με την Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων, η Ελλάδα καταγράφει τουλάχιστον τριπλάσιους θανάτους από ανθεκτικές λοιμώξεις σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ο πρόεδρος της ΕΕΛ, Νίκος Σύψας, μιλά για μια «σιωπηλή πανδημία» που το 2024 εκτιμάται ότι προκάλεσε πάνω από 1,3 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως, ενώ μέχρι το 2050 τα ανθεκτικά μικρόβια αναμένεται να αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου διεθνώς.
Στην Ελλάδα, η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών εκτός νοσοκομείου τροφοδοτεί τον φαύλο κύκλο. Οι ημερήσιες δόσεις φτάνουν τις 28,5 ανά 1.000 κατοίκους, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 20. Το 75% των Ελλήνων δήλωσε ότι πήρε αντιβιοτικά το 2023, ενώ το 16% τα προμηθεύτηκε χωρίς συνταγή.
Τα πανανθεκτικά μικρόβια που εξαπλώνονται και στην κοινότητα
Στα νοσοκομεία, τα στοιχεία είναι δραματικά: σε ΜΕΘ πανεπιστημιακού νοσοκομείου, το 20% των μικροβίων που εξετάστηκαν ήταν πανανθεκτικά acinetobacter. Σε άλλο μεγάλο νοσοκομείο, τα πανανθεκτικά στελέχη acinetobacter, κλεμπσιέλλας και ψευδομονάδας τριπλασιάστηκαν μέσα σε δύο χρόνια.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι τα ανθεκτικά μικρόβια δεν περιορίζονται πια στους νοσηλευόμενους. Χρυσίζων σταφυλόκοκκος (MRSA), εντεροβακτήρια και ανθεκτικός πνευμονιόκοκκος εντοπίζονται πλέον και σε ασθενείς εκτός νοσοκομείου, αυξάνοντας τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα στην κοινότητα. Παράγοντες όπως πρόσφατη νοσηλεία, παραμονή σε ΜΕΘ, μόνιμος ουροκαθετήρας ή λήψη αντιβιοτικών ενισχύουν τον κίνδυνο αποικισμού.
Η αντοχή του πνευμονιόκοκκου στην πενικιλλίνη και τις μακρολίδες παραμένει υψηλή, ενώ στα παιδιά τα στελέχη με αντοχή σε τρεις ή περισσότερες ομάδες αντιβιοτικών έφτασαν το 23,3% την περίοδο 2011-2015, από μηδενικά επίπεδα το 1986.
Στην Κρήτη, ανθεκτικός χρυσίζων σταφυλόκοκκος ανιχνεύθηκε στο 13% των ασθενών με σχετικές λοιμώξεις.
Η ανάγκη για άμεση πρόσβαση σε νέα αντιβιοτικά και η πρόταση για αποθέματα
Παρά το γεγονός ότι διεθνώς έχουν εγκριθεί έξι νέα αντιβιοτικά από το 2018, μόνο τα τέσσερα κυκλοφορούν στην Ελλάδα. Για τα υπόλοιπα δύο απαιτούνται ειδικές διαδικασίες εισαγωγής μέσω ΙΦΕΤ, που μπορεί να καθυστερήσουν έως και μία εβδομάδα – χρόνος που συχνά οι ασθενείς δεν έχουν.
Οι λοιμωξιολόγοι ζητούν τη δημιουργία αποθεμάτων στα νοσοκομεία, τόσο για τα νέα αντιβιοτικά όσο και για παλαιότερα που παρουσιάζουν ελλείψεις, όπως το Bactrimel. Παράλληλα, προτείνουν ταχεία διαδικασία έγκρισης για τα φάρμακα που κρίνονται απαραίτητα.
Επιπλέον, ετοιμάζουν λίστα με τα απολύτως κρίσιμα αντιβιοτικά που πρέπει να υπάρχουν διαθέσιμα στη χώρα, ώστε να μην καθυστερεί η θεραπεία ασθενών με πολυανθεκτικές λοιμώξεις.
Ο εμβολιασμός ως ασπίδα απέναντι στην απειλή
Ως βασική απάντηση στην εξάπλωση της μικροβιακής αντοχής, οι ειδικοί τονίζουν τη σημασία του εμβολιασμού. Η πρόληψη λοιμώξεων που μπορούν να αποφευχθούν μειώνει την ανάγκη για αντιβιοτικά και άρα περιορίζει την ανάπτυξη ανθεκτικών στελεχών.
