Αρχές Μαρτίου 1821. Ο πολεμικός αναβρασμός στην κατεχόμενη εδώ και 400 χρόνια Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο έχει κορυφωθεί .
Στα μέσα του μηνός πλοίο φορτωμένο με πολεμοφόδια, σταλμένο από τους Φιλικούς της Σμύρνης, φθάνει στο λιμάνι του Αλμυρού, έξω από την Καλαμάτα. Ο Νικηταράς και ο Αναγνωσταράς με τους άνδρες τους αναλαμβάνουν να μεταφέρουν το πολύτιμο φορτίο σε ασφαλές μέρος. Οι οθωμανικές αρχές της Καλαμάτας πληροφορούνται το γεγονός και ζητούν να μάθουν από τους προκρίτους το περιεχόμενο του φορτίου και γιατί συνοδεύεται από ενόπλους. Αυτοί τους απαντούν ότι οι ένοπλοι είναι χωρικοί που συνοδεύουν φορτία λαδιού για το φόβο των ληστών. Ο βοεβόδας της Καλαμάτας Σουλεϊμάν αγάς Αρναούτογλου πείθεται και ζητά τη βοήθεια των Μανιατών, που στέλνουν στην πόλη 150 άνδρες, υπό τον Ηλία Μαυρομιχάλη.
Η άλωση της Καλαμάτας
Αμέσως μετά, στα μέσα του μηνός πλοίο φορτωμένο με πολεμοφόδια, σταλμένο από τους Φιλικούς της Σμύρνης, φθάνει στο λιμάνι του Αλμυρού, έξω από την Καλαμάτα. Ο Νικηταράς και ο Αναγνωσταράς με τους άνδρες τους αναλαμβάνουν να μεταφέρουν το πολύτιμο φορτίο σε ασφαλές μέρος.
Οι οθωμανικές αρχές της Καλαμάτας πληροφορούνται το γεγονός και ζητούν να μάθουν από τους προκρίτους το περιεχόμενο του φορτίου και γιατί συνοδεύεται από ενόπλους. Αυτοί τους απαντούν ότι οι ένοπλοι είναι χωρικοί που συνοδεύουν φορτία λαδιού για το φόβο των ληστών. Ο βοεβόδας της Καλαμάτας Σουλεϊμάν αγάς Αρναούτογλου πείθεται και ζητά τη βοήθεια των Μανιατών, που στέλνουν στην πόλη 150 άνδρες, υπό τον Ηλία Μαυρομιχάλη (20 Μαρτίου).
Ξημερώματα της 22ας Μαρτίου 1821: Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης μαζί με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και 2.000 άνδρες καταλαμβάνουν τους λόφους της Καλαμάτας προς τη Σπάρτη.
Ο Παπαφλέσσας μαζί με άλλους αγωνιστές φτάνουν λίγο αργότερα στην πόλη και την περικυκλώνουν. Το πρωϊ της επόμενης ημέρας-23 Μαρτίου- Κολοκοτρώνης, Μαυρομιχάλης και Παπαφλέσσας εισβάλουν στην Καλαμάτα και υψώνουν τη σημαία της επανάστασης. Ο Τούρκος κατακτητής Σουλεϊμάν Αγάς Αρναούτογλου, διοικητής της πόλης, παραδίδει την πόλη χωρίς αντίσταση στους Έλληνες.
Η Επανάσταση ουσιαστικά έχει ξεκινήσει με την κατάληψη της πρώτης κατεχόμενης ελληνικής πόλης, της Καλαμάτας.
Φιλική Εταιρεία
Πότε όμως ελήφθη η απόφαση για κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821; Τυπικά η Επανάσταση κηρύχθηκε ένα μήνα πριν, τον Φεβρουάριο του 1821, στο Ιάσιο της Μολδαβίας από τον αρχηγό της Φιλικής Εταιρίας Αλέξανδρο Υψηλάντη.
Στις 22 Φεβρουαρίου του 1821 ο αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας και ένοπλες δυνάμεις Ελλήνων από την Οδησσό, τη Μακεδονία, την Πελοπόννησο και άλλες περιοχές ξεκίνησαν τον αγώνα για την ελευθερία στη Μολδοβλαχία, χωρίς όμως η προσπάθεια αυτή να έχει ευτυχή κατάληξη. Βέβαια , σύμφωνα με όσα μέχρι τώρα γνωρίζουμε, στις 25 Μαρτίου του 1821 Ελληνική Επανάσταση του 1821 ξεκίνησε από την Αγία Λαύρα Καλαβρύτων.
Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός έγινε θρυλικός για την ύψωση του λαβάρου της μονής της Αγίας Λαύρας, δίκην επαναστατικής σημαίας, την 25η Μαρτίου 1821. Αυτό όμως δεν είναι παρά ένας εθνικός μύθος, αφού ακόμη και ο ίδιος στα απομνημονεύματά του δεν αναφέρει τίποτα γι’ αυτό.
Πότε υψώθηκε το λάβαρο
Στην πραγματικότητα, στην Αγία Λαύρα έγινε στις 10 ή στις 13 Μαρτίου, μια σημαντική σύσκεψη των προκρίτων και των αρχιερέων, οι οποίοι είχαν αρνηθεί να μεταβούν στην Τριπολιτσά και να δηλώσουν τη… πίστη τους στην σουλτανική εξουσία. Οι ηγέτες των ραγιάδων ήθελαν να συζητήσουν τις επόμενες κινήσεις τους. Για το αν αποφασίστηκε στη σύσκεψη αυτή η έναρξη της Επανάστασης υπάρχουν δύο αντικρουόμενες απόψεις. Οι περισσότεροι μελετητές, βασιζόμενοι στα απομνημονεύματα του Παλαιών Πατρών Γερμανού υποστηρίζουν ότι δεν ελήφθη καμία τέτοια απόφαση.
Άλλοι δέχονται το αντίθετο, στηριζόμενοι σε μαρτυρίες προερχόμενες από οικογενειακά αρχεία αγωνιστών, που αναφέρουν ότι όχι μόνο αποφασίστηκε τότε στην Αγία Λαύρα η έναρξη της Επανάστασης, αλλά πως έλαβε χώρα και ειδική δοξολογία στις 17 Μαρτίου. Ανήμερα δηλαδή του τιμώμενου Αγίου Αλεξίου και μετά ακολούθησε η ορκωμοσία. Οι ίδιοι συνδέουν αυτή τη σύσκεψη με ένα ακόμη στοιχείο. Από τα Καλάβρυτα είχε σταλεί μήνυμα στον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, με ημερομηνία 19 Μαρτίου, το οποίο κωδικοποιημένα ανέφερε: «Εξοχώτατε Α. Μ. Χθές ετελέσθη το στεφάνωμα και έστω εις γνώσιν Σας. Kαλάβρυτα τη 19 Μαρτίου 1821. Νικόλαος Χριστοδούλου Σολιώτης. Α. Σκαλτσάς». Οι μελετητές θεωρούν ότι η λέξη «στεφάνωμα» σήμαινε πως κηρύχθηκε η Επανάσταση.
Το πιο πιθανό είναι ότι η Επανάσταση δεν κηρύχθηκε στις 17 (ή στις 18 Μαρτίου) στην Αγία Λαύρα. Άλλωστε μια από τις αποφάσεις της σύσκεψης ήταν να στείλουν μήνυμα στον Σουλτάνο και να τον βεβαιώνουν (ψευδώς) ότι δε θα γίνει επανάσταση και πως στην Τρίπολη δεν πήγαν επειδή φοβούνταν την αντίδρασή του, μετά τις «ψεύτικες καταγγελίες που έγιναν σε βάρος τους». Σκοπός του μηνύματος ήταν να κερδίσουν χρόνο, καθώς ταυτόχρονα αποφασίστηκε η μετάβασή στις επαρχίες τους και η έναρξη μυστικής στρατολόγησης. Πιθανότατα στη σύσκεψη να ορίστηκε και η ημερομηνία της έναρξης του Αγώνα, με λιγότερο πιθανή την 25η Μαρτίου καθώς δεν είχαν τελειώσει οι απαραίτητες προετοιμασίες. Κάτι τέτοιο όμως δεν επιβεβαιώνεται. Από τους Έλληνες αγωνιστές μόνο ο Κανέλλος Δεληγιάννης αναφέρει στα απομνημονεύματά του ότι από την Αγία Λαύρα ξεκίνησε η Επανάσταση, στις 23 Μαρτίου. Ο Γάλλος ιστορικός Πουκεβίλ,που έγραψε τηνΙστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, περιγράφει με εντελώς φανταστικές λεπτομέρειες τη δοξολογία που τελέστηκε στην Αγία Λαύρα στις 25 Μαρτίου, τον λόγο που εκφώνησε ο Γερμανός κ.α. Ο θρύλος αυτός διαδόθηκε ευρύτατα σε ολόκληρη την Ελλάδα και έτυχε καθολικής αποδοχής καθώς συνέδεε δύο μεγάλα ιδανικά, της ελευθερίας του έθνους και της ορθοδοξίας. Η αλήθεια είναι όμως ότι ο Γερμανός την 25η Μαρτίου όρκισε τους αγωνιστές στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου στην Πάτρα και όχι στην Αγία Λαύρα. Το λάβαρο της Mονής χρησιμοποιήθηκε πιθανότατα ως επαναστατική σημαία από τους Καλαβρυτινούς αγωνιστές στις 21 Μαρτίου. Όπως αναφέρει ο Ιωάννης Φιλήμων στα προλεγόμενα των απομνημονευμάτων του Παλαιών Πατρών Γερμανού: «Αληθές είναι ότι η Επανάσταση έλαβε χαρακτήρα γενικότερο απ’ τις 25, αλλά η πρώτη αρχή της υπάρχει κυρίως από τις 21, διότι αι σημαίαι ανυψώθηκαν, τα εθνόσημα διανεμήθησαν και οι Τούρκοι στα φρούρια κλείσθηκαν…». Ο θρύλος πάντως που δημιουργήθηκε, ίσως οφείλεται σε ένα βαθμό και στον γνωστό πίνακα του Θ. Βρυζάκη, που απεικονίζει τον Παλαιών Πατρών Γερμανό να ευλογεί τα όπλα και να ορκίζει τους αγωνιστές. Πρόκειται όμως για τη συγκέντρωση της Πάτρας και όχι για την Αγία Λαύρα.
Όπως και να είναι πάντως σημασία έχει ότι μετά από σχεδόν τέσσερις αιώνες υποδούλωσης ξεκίνησε η επανάσταση. Και όσα αφορούν την ημερομηνία λήψης της απόφασης για επίσημη έναρξη του αγώνα και διάφορες άλλες εικοτολογίες είναι ήσσονος σημασίας.
Η επιλογή της 25ης Μαρτίου
Γεγονός είναι πως την 25η Μαρτίου επιλέξαμε ως ημέρα τιμής της Επανάστασης του 1821 και όχι ως ημέρα έναρξης του Αγώνα για την απελευθέρωση. Αρχικώς ως ημέρα εορτασμού της εθνικής εορτής είχε ορισθεί η πρώτη του έτους, γιατί κατά την ημέρα εκείνη του 1822 έγινε η επίσημη ανακήρυξη της ανεξαρτησίας από τους πληρεξούσιους του λαού. Από το 1823 δηλαδή ως το 1837, δεν υπήρχε για τους Έλληνες η εθνική εορτή της 25ης Μαρτίου, αλλά της 1ης Ιανουαρίου. Το 1838 όμως αυτό άλλαξε. Στις 15 Μαρτίου του έτους εκείνου εκδόθηκε Βασιλικό Διάταγμα σύμφωνα με το οποίο: «Επί τη προτάσει της ημετέρας επί των εκκλησιαστικών κλπ. Γραμματείας, Θεωρήσαντες ότι η ημέρα της 25ης Μαρτίου, λαμπρά καθ’ εαυτήν εις πάντα Έλληνα δια την κατ’ αυτήν την ημέραν τελουμένην εορτήν του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, είναι προσέτι λαμπρά και χαρμόσυνος διά την κατ’ αυτήν την ημέραν έναρξιν του υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνος του ελληνικού έθνους, καθιερούμεν την ημέραν αυτήν εις το διηνεκές ως ημέραν εθνικής εορτής και διατάσσομεν την ημετέραν γραμματείαν να δημοσιεύση και ενεργήση το παρόν Διάταγμα».
