Η έννοια του virtue signalling – της δημόσιας επίδειξης ηθικής αρετής χωρίς πραγματικό κόστος – εμφανίστηκε στις αρχές των 2000s για να περιγράψει μια συγκεκριμένη πολιτισμική και πολιτική στάση.
Συνδέθηκε κυρίως με προοδευτικούς χώρους, όπου η ηθική θέση δεν ήταν μόνο πράξη αλλά και δημόσιο θέαμα: συμμετοχή στις «σωστές» διαδηλώσεις, άμεση καταγγελία κάθε μορφής μισαλλοδοξίας, δημόσιες δηλώσεις συμπαράστασης σε ομάδες που βρίσκονταν στο περιθώριο.
Αν και οι αξίες αυτές ήταν – και παραμένουν – ουσιαστικά σωστές, η επιδεικτική τους προβολή συχνά έγινε αντικείμενο ειρωνείας. Όχι επειδή η ευγένεια, η ισότητα ή η συμπερίληψη είναι προβληματικές, αλλά επειδή η υπερβολικά επιμελημένη και εύθραυστη παρουσίασή τους έμοιαζε να καταρρέει μπροστά στην κριτική. Έτσι, η πολιτική ορθότητα έγινε στόχος χλευασμού.
Ωστόσο, αυτό που ακολούθησε δεν ήταν το «αντίθετο» της. Η άνοδος του vice signalling – της δημόσιας επίδειξης κακίας, μισαλλοδοξίας και σκόπιμης παραβίασης ταμπού – δεν αποτελεί συμμετρική απάντηση στο virtue signalling. Όπως η απανθρωπιά δεν είναι το αντίθετο της ευπρέπειας, έτσι και το vice signalling δεν είναι απλώς μια υπερβολή από την άλλη πλευρά· ανήκει σε εντελώς διαφορετική πολιτική και ρητορική κατηγορία.
‼️‼️‼️ DO NOT FORGET!!! Renee Good did NOT deserve to have her brains blown out in front of her dog for not complying with armed vigilantes who were terrorizing HER community.
You simply arrest, fine and release.
YOU DO NOT MURDER!
ARREST ICE AGENT ROSS NOW ‼️‼️‼️ pic.twitter.com/OS400IGUPn— Morgan J. Freeman (@mjfree) February 9, 2026
Η εμφάνιση του vice signalling στη σύγχρονη πολιτική
Ο όρος δεν απέκτησε δυναμική από μόνος του. Χρειάστηκε μια προσωπικότητα με τεράστια επικοινωνιακή ισχύ – και αυτή ήταν ο Ντόναλντ Τραμπ. Το 2015, ανακοινώνοντας την πρώτη του προεκλογική εκστρατεία, δήλωσε ότι θα χτίσει τείχος στα σύνορα ΗΠΑ–Μεξικού και προχώρησε σε μια ωμή, ανορθόδοξη ομιλία που κορυφώθηκε με τη φράση: «Το Μεξικό στέλνει ανθρώπους με πολλά προβλήματα… είναι βιαστές».
Η δήλωση παραβίαζε πολλαπλά ταμπού – ρητορική μίσους, συλλογική ενοχοποίηση, φυλετικά στερεότυπα – και ακριβώς γι’ αυτό λειτούργησε. Ο Τραμπ έστειλε το μήνυμα ότι είναι πρόθυμος να πει όσα «δεν επιτρέπεται» να ειπωθούν. Η παραβίαση των κανόνων έγινε απόδειξη αυθεντικότητας.
Η στρατηγική της πρόκλησης
Το vice signalling δεν είναι αυθόρμητη αγριότητα· είναι στρατηγική. Όπως εξηγεί η Ruth Wodak, αποτελεί τακτική της ακροδεξιάς: συνεχής παραβίαση ταμπού ώστε να κλιμακώνεται η ένταση και να μονοπωλείται η προσοχή των μέσων. Κάθε πρόκληση ανοίγει τον δρόμο για την επόμενη, πιο ακραία. Το πρόσφατο ρατσιστικό βίντεο που απεικονίζει τους Ομπάμα ως πιθήκους δεν είναι εξαίρεση, αλλά συνέχεια μιας δεκαετούς πορείας όπου το φυλετικό μίσος εκφράζεται όλο και πιο απροκάλυπτα.
Trump posted a disgustingly racist video depicting the Obamas as apes.
Are my Republican colleagues going to continue to bend the knee to a racist, authoritarian president who wants the American people to bow down before him? pic.twitter.com/GO9h5A2ah8
— Bernie Sanders (@BernieSanders) February 6, 2026
Όταν η εξουσία ενισχύει την πρόκληση
Κάποτε θεωρούσαμε ότι η άνοδος στην εξουσία θα συγκρατούσε τέτοιες συμπεριφορές. Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Ο Μπερλουσκόνι συνέχιζε να κάνει ρατσιστικά σχόλια για τον Ομπάμα, ο Φάρατζ διατηρεί θετική εικόνα παρά τις κατηγορίες για αντισημιτισμό. Η εξουσία συχνά θωρακίζει, αντί να περιορίζει, τους προκλητικούς.
Nigel Farage is a well known antisemite.
There can be no Jewish alliance with Reform whilst he is leading them.pic.twitter.com/cywRzw7ENW
— Socialist Opera Singer (@OperaSocialist) February 11, 2026
Ο ριζοσπαστικός σεξισμός ως «επόμενο βήμα»
Παρά τον εκλογικό κίνδυνο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται έξαρση ακραίου σεξισμού. Δεν στοχεύει άμεσα σε ψήφους, αλλά στη μετατόπιση των ορίων του αποδεκτού. Οι δηλώσεις του Τραμπ για σεξουαλική κακοποίηση ή η απαξίωση των άτεκνων γυναικών από τον Τζέι Ντι Βανς αποτελούν κρίκους μιας αλυσίδας που ανοίγει τον δρόμο για ακόμη πιο ακραίες θέσεις – όπως η ανοιχτή συζήτηση για κατάργηση της γυναικείας ψήφου.
Η κόπωση της αγανάκτησης
Ένα από τα πιο επικίνδυνα αποτελέσματα του vice signalling είναι η «κόπωση από την αγανάκτηση». Όταν η πρόκληση γίνεται καθημερινότητα, η αντίδραση ατονεί. Το μίσος παύει να σοκάρει και ενσωματώνεται στον δημόσιο λόγο. Είναι η θεωρία των «σπασμένων παραθύρων» εφαρμοσμένη στη ρητορική μίσους.
Η κατάρρευση των φίλτρων
Τα mainstream μέσα, που κάποτε λειτουργούσαν ως φραγμός στον ανοιχτό ρατσισμό και τη μισογυνία, πλέον υιοθετούν όλο και πιο ακραία ρητορική για να ανταγωνιστούν το διαδίκτυο. Όπως σημειώνει ο Tim Bale, όσα θα ήταν αδιανόητα πριν από μια δεκαετία σήμερα θεωρούνται φυσιολογικά. Κάθε ατιμώρητη μισογυνική δήλωση ενθαρρύνει τους ομοϊδεάτες και μετατοπίζει το κλίμα.
Το κοινό παίζει κρίσιμο ρόλο: κάθε κλικ, κάθε κοινοποίηση «για να δούμε πόσο χυδαίο είναι», κάθε τηλεοπτικό πάνελ που αναπαράγει την πρόκληση, λειτουργεί ως ενισχυτής. Η παθητική κατανάλωση γίνεται συνενοχή, όχι επειδή όλοι συμφωνούν, αλλά επειδή αποδέχονται το πλαίσιο της πολιτικής ως θεάματος.
Και τελικά, δυστυχώς, αποδίδει
Το vice signalling αποφέρει κέρδη: μονοπωλεί την προσοχή, αποδυναμώνει τη δημόσια συζήτηση, δημιουργεί πιστό ακροατήριο και κανονικοποιεί τη βία. Μετατοπίζει το κέντρο βάρους της πολιτικής και αλλάζει τα όρια του αποδεκτού. Κάθε πολιτικός που εκπέμπει τέτοια σήματα δηλώνει το ίδιο πράγμα: οι κανόνες τελείωσαν. Αν δεν το πιστέψεις την πρώτη φορά, ίσως το πιστέψεις την εκατοστή.
