Η βασιλόπιτα αποτελεί μία από τις πιο αγαπημένες παραδόσεις μικρών και μεγάλων, με ρίζες που φτάνουν στους αιώνες του Μεγάλου Βασιλείου και τα έργα αγάπης του προς τους ανθρώπους.
Η παράδοση θέλει ανήμερα της Πρωτοχρονιάς, ημέρα μνήμης του Αγίου Βασιλείου, κάθε οικογένεια να κόβει την πίτα προς τιμήν του.
Το κόψιμο της βασιλόπιτας δεν είναι τυχαίο· αποτελεί μια μικρή ιεροτελεστία, που ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες και παραδόσεις.
Αυτός που πρέπει να την κόψει είναι ο νοικοκύρης του σπιτιού, (τον παππού ή τον πατέρα). Πρώτα τη σταυρώνει τρεις φορές, στο όνομα της Αγίας Τριάδας και μετά χαράζει τα κομμάτια.
Το πρώτο είναι του Χριστού, το δεύτερο της Παναγίας, το τρίτο του Αγίου Βασιλείου, το τέταρτο του σπιτιού το πέμπτο του νοικοκύρη, το έκτο της νοικοκυράς και μετά ένα κομμάτι για κάθε μέλος της οικογένειας κατά φθίνουσα σειρά ηλικίας, έστω και αν δεν είναι παρόντα.
Στα χωριά, συνηθίζεται ένα κομμάτι να κόβεται για τα ζώα και ένα για τα σπαρτά.
Οι παλαιότεροι συνήθιζαν να κόβουν και ένα κομμάτι για τους φτωχούς, ενθυμούμενοι τις αγαθοεργίες του Αγίου Βασιλείου.
Σε κάποιες περιοχές της Ελλάδος κόβουνε δύο βασιλόπιτες: Μια γλυκιά μεταμεσονύκτια, στην αλλαγή του χρόνου (για να τους φέρει γλυκές ημέρες) και μια αλμυρή –με γέμιση από κρέας, τυρί ή λαχανικά– στο γιορταστικό μεσημεριανό πρωτοχρονιάτικο τραπέζι (για υγεία και ευτυχία).
Από τα παλιά χρόνια τα καλύτερα υλικά (αλεύρι, λάδι, ζάχαρη, μυρωδικά, ξηροί καρποί) ζυμώνονταν από τα χέρια της νοικοκυράς για να φτιαχτεί η παραδοσιακή βασιλόπιτα, η οποία σε κάποιες περιοχές είχε σχήμα κουλούρας.
Την επιφάνειά της κοσμούσαν ένας μεγάλος σταυρός, ο αριθμός της νέας χρονιάς, καθώς και διάφορα στολίδια κεντημένα με το πιρούνι, αληθινά καλλιτεχνήματα.
