Ρώτα έναν νέο σήμερα τι σημαίνει «επιτυχία» και θα πάρεις πολλές απαντήσεις,καμία όμως σίγουρη. Άλλος θα σου πει «να βγάζω καλά λεφτά», άλλος «να μη σιχαίνομαι τη Δευτέρα», άλλος «να φύγω έξω» κι άλλος «να μπορώ να ζω χωρίς να μετράω τα ρέστα». Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν ξέρουμε τι θέλουμε. Είναι ότι βομβαρδιζόμαστε συνεχώς με έτοιμα πρότυπα για το τι πρέπει να θέλουμε.
- του Γιώργου Ν. Καραμανλή
Η μίμηση παρουσιάζεται ως ασφαλής διαδρομή. Δες ποιος «πέτυχε», κάνε ό,τι έκανε, ακολούθησε τα βήματα. LinkedIn,successstories, influencers που εξηγούν πώς έγιναν αυτό που είναι, careercoaches που πουλάνε «δοκιμασμένες συνταγές». Η επιτυχία μετατρέπεται σε tutorial. Αν δεν τα καταφέρεις, μάλλον δεν ακολούθησες σωστά τις οδηγίες.
Μόνο που η μίμηση έχει ένα βασικό πρόβλημα: προϋποθέτει ότι ζούμε όλοι στον ίδιο κόσμο. Ότι έχουμε τις ίδιες αφετηρίες, τα ίδια δίκτυα, τις ίδιες αντοχές. Ότι το timing δεν παίζει ρόλο. Ότι η αγορά δεν αλλάζει. Ότι το «μοντέλο» δεν έχει ήδη ξεπεραστεί τη στιγμή που το αντιγράφεις. Έτσι, πολλοί νέοι τρέχουν πίσω από μια επιτυχία που έχει ήδη μετακομίσει αλλού.
Απέναντι σε αυτό, η χειραφέτηση μοιάζει πιο αβέβαιη, αλλά και πιο ειλικρινής. Δεν σου υπόσχεται τίποτα. Δεν σου λέει «έτσι θα τα καταφέρεις». Σου λέει «ψάξε». Σημαίνει να αναγνωρίσεις τι σε αφορά πραγματικά, τι αντέχεις, τι σε κουράζει, τι σε κινητοποιεί. Να αποδεχτείς ότι μπορεί να αλλάξεις πορεία. Ότι μπορεί να αποτύχεις. Ότι η διαδρομή δεν θα μοιάζει με κανενός άλλου.
Η χειραφέτηση είναι δύσκολη κι όχι ρομαντική. Θέλει χρόνο, λάθη και μια κοινωνία που να σου επιτρέπει να δοκιμάζεις χωρίς να σε τιμωρεί. Κι εδώ έρχεται η ελληνική πραγματικότητα: χαμηλοί μισθοί, επισφάλεια, περιορισμένα περιθώρια ρίσκου. Όταν δεν έχεις δίχτυ ασφαλείας, η μίμηση φαντάζει λογική επιλογή. Δεν είναι έλλειψη φαντασίας, αλλά ανάγκη.
Για αυτό, το δίλημμα «μίμηση ή χειραφέτηση» δεν είναι ατομικό τεστ ωριμότητας. Είναι πολιτικό ερώτημα. Μια κοινωνία που προωθεί μόνο έτοιμα πρότυπα, στην ουσία λέει στους νέους: «Μην ψάχνετε, ακολουθήστε». Μια κοινωνία που επενδύει στη χειραφέτηση, τους λέει: «Δοκιμάστε -και αν πέσετε, δεν θα χαθείτε».
Η μίμηση μπορεί να σε βάλει σε τροχιά, αλλά σπάνια σε οδηγεί εκεί που είσαι πραγματικά εσύ. Η χειραφέτηση δεν εγγυάται επιτυχία. Εγγυάται όμως ότι, όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα, θα είναι δικό σου. Και ίσως αυτό να είναι το μόνο πρότυπο επιτυχίας που αξίζει να κυνηγήσει κανείς σήμερα.
