Όταν σκεφτόμαστε την πλαστική ρύπανση, το μυαλό μας πηγαίνει σε μπουκάλια, σακούλες και καλαμάκια που επιπλέουν στη θάλασσα. Σπάνια σκεφτόμαστε το αγαπημένο μας φλις, το αθλητικό κολάν ή εκείνη την μπλούζα από πολυεστέρα που μπαίνει στο πλυντήριο κάθε εβδομάδα.
Κι όμως, πολλά από τα ρούχα που φοράμε είναι κατασκευασμένα εν μέρει ή εξ ολοκλήρου από πλαστικό. Κατά τη χρήση και κυρίως κατά το πλύσιμο, μπορούν να απελευθερώνουν εξαιρετικά μικρές συνθετικές ίνες.
Οι ίνες αυτές είναι γνωστές ως μικροΐνες και, όταν αποτελούνται από συνθετικά πολυμερή, αποτελούν μία μορφή μικροπλαστικών.
Είναι τόσο μικρές ώστε δεν τις βλέπουμε. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται.
Πόσο πλαστικό υπάρχει στην ντουλάπα μας;
Ο πολυεστέρας, το νάιλον, το ακρυλικό και η ελαστάνη είναι συνθετικές ίνες που χρησιμοποιούνται ευρέως στη σύγχρονη ένδυση. Είναι οικονομικές, ανθεκτικές και στεγνώνουν γρήγορα, γι’ αυτό και βρίσκονται σε αθλητικά ρούχα, εσώρουχα, μπουφάν, κουβέρτες και δεκάδες καθημερινά προϊόντα.
Με απλά λόγια, αρκετά από τα ρούχα μας είναι φορετές μορφές πλαστικού.
Καθώς οι ίνες τρίβονται μεταξύ τους μέσα στο πλυντήριο, μικροσκοπικά κομμάτια αποσπώνται και καταλήγουν στα λύματα. Ένα μέρος τους συγκρατείται στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας, αλλά όχι απαραίτητα όλο. Όσες ίνες διαφεύγουν μπορούν να φτάσουν σε ποτάμια, λίμνες και θάλασσες.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, υπολογίζεται ότι από 200.000 έως 500.000 τόνοι μικροπλαστικών από υφάσματα εισέρχονται κάθε χρόνο στο παγκόσμιο θαλάσσιο περιβάλλον. Τα συνθετικά υφάσματα θεωρούνται μία από τις σημαντικές πηγές ακούσιας απελευθέρωσης μικροπλαστικών.
Από το πλυντήριο μέχρι το πιάτο μας
Όταν οι μικροΐνες φτάσουν στο περιβάλλον, δεν αποσυντίθενται εύκολα. Μπορούν να παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, να μεταφερθούν σε μεγάλες αποστάσεις και να καταποθούν από θαλάσσιους οργανισμούς.
Έχουν εντοπιστεί μικροπλαστικά στο νερό, στο έδαφος, στον αέρα και σε διάφορα είδη ζώων. Η παρουσία τους σε τόσα διαφορετικά σημεία δείχνει πόσο εύκολα τα μικροσκοπικά αυτά σωματίδια κυκλοφορούν μέσα στα οικοσυστήματα.
Οι επιστήμονες συνεχίζουν να μελετούν τις επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία. Η παρουσία μικροπλαστικών στον οργανισμό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι προκαλούν συγκεκριμένη ασθένεια, ενώ πολλά σχετικά ερωτήματα παραμένουν ανοικτά.
Για το περιβάλλον, όμως, το πρόβλημα είναι ήδη σαφές: προσθέτουμε διαρκώς επίμονα πλαστικά σωματίδια σε οικοσυστήματα που δυσκολεύονται να τα απομακρύνουν.
Δεν φταίει μόνο το πλύσιμο
Οι συνθετικές ίνες μπορούν να αποσπώνται σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής ενός ρούχου: κατά την παραγωγή του, όταν το φοράμε, όταν το πλένουμε, αλλά και όταν τελικά απορρίπτεται. Τα παλιά ή χαμηλής ποιότητας υφάσματα ενδέχεται να φθείρονται ευκολότερα, ενώ η έντονη τριβή και ορισμένοι τρόποι πλύσης μπορούν να αυξήσουν την αποβολή ινών.
Το πλυντήριο, επομένως, δεν είναι ο μοναδικός υπεύθυνος. Είναι όμως ένα σημείο στο οποίο ο καταναλωτής μπορεί να κάνει πρακτικές αλλαγές. Και όχι, η λύση δεν είναι να σταματήσουμε να πλένουμε τα ρούχα μας.
Το περιβάλλον αντιμετωπίζει ήδη αρκετά προβλήματα.
Επτά απλές κινήσεις που μειώνουν τις μικροΐνες
1. Πλένε τα ρούχα μόνο όταν χρειάζεται
Δεν χρειάζεται κάθε ρούχο να μπαίνει στο πλυντήριο έπειτα από λίγες ώρες χρήσης. Το λιγότερο συχνό πλύσιμο περιορίζει τη φθορά, εξοικονομεί νερό και ενέργεια και μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ζωής του υφάσματος.
Φυσικά, η συμβουλή δεν αφορά τις κάλτσες μετά το γυμναστήριο. Ας κρατήσουμε και κάποιες βασικές κοινωνικές ισορροπίες.
2. Γέμιζε σωστά τον κάδο
Ένας λογικά γεμάτος κάδος περιορίζει την έντονη κίνηση και την τριβή των ρούχων. Δεν πρέπει, όμως, να είναι υπερφορτωμένος, καθώς το πλύσιμο δεν θα γίνεται σωστά.
3. Επίλεξε πιο ήπιο πρόγραμμα
Τα πολύ μεγάλα προγράμματα και η έντονη μηχανική καταπόνηση μπορούν να φθείρουν περισσότερο τα υφάσματα. Όταν το επιτρέπουν οι οδηγίες του ρούχου, προτίμησε ένα ηπιότερο και συντομότερο πρόγραμμα.
4. Χρησιμοποίησε χαμηλότερη θερμοκρασία
Το πλύσιμο σε χαμηλότερη θερμοκρασία μπορεί να μειώσει την κατανάλωση ενέργειας και να προστατεύσει καλύτερα αρκετά υφάσματα. Ακολούθησε πάντοτε την ετικέτα φροντίδας, ιδιαίτερα όταν απαιτείται υψηλότερη θερμοκρασία για λόγους υγιεινής.
5. Δοκίμασε φίλτρο ή ειδικό σάκο πλύσης
Στην αγορά υπάρχουν εξωτερικά φίλτρα πλυντηρίου και ειδικοί σάκοι που έχουν σχεδιαστεί για να συγκρατούν μέρος των μικροϊνών.
Δεν αποτελούν τέλεια λύση και η αποτελεσματικότητά τους διαφέρει, μπορούν όμως να περιορίσουν την ποσότητα που φεύγει μαζί με τα λύματα.
Οι ίνες που συλλέγονται πρέπει να απορρίπτονται στα σύμμεικτα απορρίμματα και όχι να ξεπλένονται στον νεροχύτη.
6. Αγόραζε λιγότερα και πιο ανθεκτικά ρούχα
Το πιο οικολογικό ρούχο είναι συχνά εκείνο που ήδη διαθέτουμε. Η παράταση της ζωής των ενδυμάτων μειώνει την ανάγκη για νέα παραγωγή, νέες πρώτες ύλες και περισσότερα απόβλητα.
Πριν αγοράσεις κάτι, σκέψου αν θα το φορέσεις πολλές φορές και αν μπορεί να επισκευαστεί.
Οι αγορές «επειδή είχε έκπτωση» παραμένουν αγορές — το πορτοφόλι και ο πλανήτης το γνωρίζουν.
7. Προτίμησε φυσικές ίνες με προσοχή
Υλικά όπως το βαμβάκι, το λινό και το μαλλί δεν παράγουν πλαστικές μικροΐνες. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φυσικό ύφασμα είναι αυτομάτως φιλικό προς το περιβάλλον.
Η καλλιέργεια, η κατανάλωση νερού, οι βαφές, οι μεταφορές και οι συνθήκες παραγωγής επηρεάζουν επίσης το συνολικό αποτύπωμα ενός προϊόντος.
Δεν υπάρχει «τέλειο» ύφασμα. Υπάρχει όμως πιο συνειδητή κατανάλωση.
Η ευθύνη δεν μπορεί να πέφτει μόνο στον καταναλωτή
Οι καθημερινές αλλαγές βοηθούν, αλλά δεν μπορούν να λύσουν μόνες τους ένα πρόβλημα τέτοιας κλίμακας.
Οι κατασκευαστές μπορούν να σχεδιάζουν πιο ανθεκτικά υφάσματα που αποβάλλουν λιγότερες ίνες. Η βιομηχανία μπορεί να περιορίσει τις απώλειες κατά την παραγωγή, ενώ οι κατασκευαστές πλυντηρίων μπορούν να εξελίξουν αποτελεσματικότερα συστήματα φιλτραρίσματος.
Παράλληλα, χρειάζονται καλύτερες μέθοδοι μέτρησης, κοινοί κανόνες και σαφής ενημέρωση για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των ρούχων.
Το πρόβλημα δημιουργείται σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής και κατανάλωσης. Εκεί πρέπει να αναζητηθεί και η ολοκληρωμένη λύση.
Το αόρατο δεν είναι και ανύπαρκτο
Μία πλαστική σακούλα στην παραλία είναι εύκολο να μας εξοργίσει επειδή μπορούμε να τη δούμε. Οι μικροΐνες είναι διαφορετικές. Φεύγουν από το σπίτι μας χωρίς θόρυβο, περνούν μέσα από τους σωλήνες και χάνονται από το οπτικό μας πεδίο.
Η καθημερινή μπουγάδα δεν αποτελεί το μοναδικό ή το μεγαλύτερο πρόβλημα της πλαστικής ρύπανσης. Είναι όμως μια υπενθύμιση ότι το πλαστικό δεν βρίσκεται μόνο στις συσκευασίες. Βρίσκεται στα αυτοκίνητα, στα χρώματα, στα έπιπλα — και μέσα στην ντουλάπα μας.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα βάλεις πλυντήριο, κοίτα για λίγο την ετικέτα της αγαπημένης σου μπλούζας.
Μπορεί να ανακαλύψεις ότι αυτό που θεωρούσες απλώς ύφασμα είναι και ένα μικρό κομμάτι του παγκόσμιου προβλήματος του πλαστικού.
