Ξαναμοιράζονται οι ρόλοι
Η εκεχειρία τέθηκε σε ισχύ, με παράθυρο περίπου 72 ωρών για την πρώτη φάση ανταλλαγών: απελευθερώσεις ομήρων από τη Χαμάς και αποφυλακίσεις Παλαιστινίων κρατουμένων από το Ισραήλ, σε πλαίσιο που σχεδίασαν οι ΗΠΑ σε συνεργασία με την Αίγυπτο και το Κατάρ, με ενεργό ρόλο της Τουρκίας. Παράλληλα, προβλέπεται μαζική κλιμάκωση ανθρωπιστικής βοήθειας και μερική αναδιάταξη των ισραηλινών δυνάμεων εντός της λωρίδας.
του Χρήστου Μυτιλινιού
Στο συνοριακό σκέλος, η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναφέρει την αποστολή EUBAM Rafah στο πέρασμα Ράφα (Γάζα–Αίγυπτος) ως τρίτο, ουδέτερο μάτι για τη ροή πεζών και ανθρωπιστικών νηοπομπών, με επανέναρξη της διάβασης που έχει ανακοινωθεί για την επόμενη εβδομάδα.
Οι «κερδισμένοι» (φανερά και παρασκηνιακά)
Οι άμαχοι της Γάζας. Η κατάπαυση του πυρός μειώνει τον άμεσο κίνδυνο και επιτρέπει πολλαπλάσιες εισόδους φορτηγών με τρόφιμα και ιατροφαρμακευτικό υλικό, σε μια κοινωνία που βρισκόταν στα όρια του λιμού. Πρόκειται για το πρώτο ουσιαστικό όφελος της συμφωνίας.
Όμηροι και οικογένειες – κρατούμενοι και οικογένειες. Η πρώτη φάση προβλέπει σταδιακές απελευθερώσεις και επιστροφές, με σαφή πολιτικό στόχο: ανθρωπιστικό αποτέλεσμα τώρα, ενώ τα δύσκολα ζητήματα (αφοπλισμός, διοίκηση της «επόμενης μέρας») μετατίθενται για αργότερα.
ΗΠΑ. Ο Λευκός Οίκος πιστώνεται μια σημαντική διπλωματική επιτυχία: έδεσε τους βασικούς μεσολαβητές, έπεισε την ισραηλινή κυβέρνηση να εγκρίνει το πλαίσιο και εγκαθιστά μηχανισμό επιτήρησης και συντονισμού με περιφερειακούς εταίρους.
Αίγυπτος. Το Κάιρο φιλοξένησε την τελική ευθεία των διαπραγματεύσεων, κρατά τα κλειδιά του Ράφα και μετατρέπεται σε αναντικατάστατο κόμβο ανθρωπιστικής ροής και πολιτικής σταθερότητας. Κερδίζει τεράστιο πολιτικό βάρος για τις επόμενες φάσεις.
Κατάρ. Η Ντόχα διατηρεί τον μοναδικό αξιόπιστο δίαυλο με τη Χαμάς και παραμένει κρίσιμος συνομιλητής για ανταλλαγές, τήρηση της εκεχειρίας και ανοικοδόμηση. Ο ρόλος της είναι αναντικατάστατος.
Τουρκία. Η Άγκυρα επανεμφανίζεται ως παίκτης-κλειδί, δηλώνοντας πρόθεση συμμετοχής σε task force για την επιτήρηση της εκεχειρίας και για ζητήματα σταθεροποίησης. Έτσι εξασφαλίζει θέση στην «επόμενη μέρα».
Ευρωπαϊκή Ένωση. Με την επαναφορά της EUBAM Rafah, η ΕΕ δεν είναι πλέον απλός χρηματοδότης αλλά ενεργός παράγοντας στο πεδίο, αποκτώντας ρόλο στα σύνορα, στις ροές και στη διαμόρφωση του πλαισίου διοίκησης μετά τον πόλεμο.
Ισραήλ/Νετανιάχου (βραχυπρόθεσμα). Επιστρέφουν όμηροι, αναδιατάσσονται δυνάμεις χωρίς πλήρη αποχώρηση από κρίσιμες ζώνες, και κερδίζεται πολιτικός χρόνος σε ένα δύσκολο εσωτερικό περιβάλλον. Η κυβέρνηση κρατά το δικαίωμα επανέναρξης επιχειρήσεων αν παραβιαστούν οι όροι.
Χαμάς (πολιτικά). Παρά τις τεράστιες απώλειες, κερδίζει πολιτική επιβίωση και ανταλλάγματα, προβάλλοντας ότι «δεν εξαφανίστηκε». Το μεγάλο στοίχημα είναι η επόμενη φάση, όπου θα τεθεί το θέμα του αφοπλισμού.
Οι «χαμένοι» (και γιατί)
Σκληρές πτέρυγες και «κόμματα του πολέμου». Αν οι ανταλλαγές προχωρήσουν ομαλά και οι ροές βοήθειας σταθεροποιηθούν, αποδυναμώνεται το επιχείρημα της διαρκούς κλιμάκωσης και των μαξιμαλιστικών στόχων. Πολιτικές δυνάμεις σε Ισραήλ και Γάζα που επένδυσαν στη συνέχιση του πολέμου βλέπουν το έδαφος να υποχωρεί.
Η πολεμική και παράτυπη οικονομία της Γάζας. Με τη λειτουργία του Ράφα υπό ευρωπαϊκή επιτήρηση και τον αυστηρότερο έλεγχο των σηράγγων, οι μηχανισμοί λαθρεμπορίου και οι τοπικοί «μεσάζοντες» που ευνοούνταν από την ασφυξία χάνουν τη βάση ισχύος τους.
Η Παλαιστινιακή Αρχή. Το σημερινό πλαίσιο δεν την φέρνει στο προσκήνιο. Ο ρόλος της θα κριθεί στην επόμενη φάση, αν και προς το παρόν μένει στη σκιά των μεσολαβητών και των κεντρικών παικτών.
Άξονας Ιράν–Χεζμπολά. Αν παγιωθεί η αποκλιμάκωση, μειώνεται η νομιμοποιητική βάση της «διαρκούς αντίστασης» και αποδυναμώνεται η δυνατότητα να πιέζουν το Ισραήλ μέσω της έντασης στη Γάζα. Το momentum τους υποχωρεί όσο η εκεχειρία τηρείται.
Τι θα κρίνει την επόμενη μέρα
1.Οι πρώτες 72 ώρες. Οι ανταλλαγές ομήρων–κρατουμένων πρέπει να εξελιχθούν χωρίς καθυστερήσεις ή αμοιβαίες παραβιάσεις, γιατί πρόκειται για το πρώτο κρίσιμο τεστ εμπιστοσύνης.
2.Η ανθρωπιστική κλιμάκωση. Αν τα φορτηγά περάσουν με σταθερό ρυθμό και υπάρξει ουσιαστική πρόσβαση σε όλη τη Γάζα, το ανθρωπιστικό κέρδος θα παγιωθεί.
3.Το σύνορο Ράφα. Η επανενεργοποίηση της EUBAM Rafah θα δείξει αν η Ευρώπη περνά από τον ρόλο του χρηματοδότη σε ρόλο επιτηρητή, με επιπτώσεις σε ροές, ασφάλεια και νόμιμη οικονομία.
4.Ο αφοπλισμός και η ασφάλεια. Η αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας και μια πιθανή διεθνής δύναμη σταθεροποίησης είναι το δυσκολότερο κομμάτι της επόμενης μέρας. Εκεί θα φανεί αν η εκεχειρία είναι γέφυρα προς ειρήνη ή απλώς ανάπαυλα.
Η σημερινή εκεχειρία στη Γάζα είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια προσωρινή παύση πυρός: είναι ένας μηχανισμός που συνδέει ανθρωπιστική ανακούφιση, ανταλλαγές, σύνορα με επιτήρηση και πολιτικές δεσμεύσεις για το μέλλον. Οι κερδισμένοι —άμαχοι, οικογένειες, ΗΠΑ, Αίγυπτος, Κατάρ, Τουρκία, ΕΕ, Ισραήλ βραχυπρόθεσμα και Χαμάς πολιτικά— αποκτούν μερίδιο μόνο αν υλοποιηθούν οι συμφωνημένοι στόχοι. Οι χαμένοι —σκληρές πτέρυγες, παράτυπη οικονομία, άξονας που τρέφεται από τη μόνιμη κλιμάκωση— χάνουν όσο η εκεχειρία τηρείται και βαθαίνει. Το ρολόι της 72ωρης δοκιμής έχει ήδη ξεκινήσει.
