Μια νέα προσπάθεια για να ξαναμπεί σε τροχιά υλοποίησης η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου ξεκινά από το Μέγαρο Μαξίμου, με την κυβέρνηση να επιχειρεί να δώσει πολιτική, οικονομική και γεωπολιτική ώθηση σε ένα έργο που τους τελευταίους μήνες βρέθηκε αντιμέτωπο με σοβαρές καθυστερήσεις.
Παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη υπογράφεται η συμφωνία για την είσοδο της γαλλικής Meridiam στη Great Sea Interconnector, την εταιρεία που έχει αναλάβει την υλοποίηση και τη χρηματοδότηση της διασύνδεσης Κρήτης–Κύπρου και, σε επόμενη φάση, Κύπρου–Ισραήλ.
Η Meridiam εισέρχεται, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, με ποσοστό μεγαλύτερο του 50%, αποκτώντας ουσιαστικά τον μετοχικό έλεγχο της εταιρείας. Πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό, ο οποίος προέβλεπε συμμετοχή της γαλλικής εταιρείας με ποσοστό 49,9% και διατήρηση της πλειοψηφίας από τον ΑΔΜΗΕ.
Την ίδια στιγμή, ΑΔΜΗΕ, Great Sea Interconnector και Nexans υπογράφουν τριμερή συμφωνία για τις θαλάσσιες έρευνες που απαιτούνται, προκειμένου να καθοριστεί με ακρίβεια η όδευση του υποθαλάσσιου καλωδίου. Η συμφωνία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μεταφέρει την προσπάθεια επανεκκίνησης του έργου από τις πολιτικές συζητήσεις και τις διαπραγματεύσεις ξανά στο πεδίο.
Διπλή γαλλική παρουσία στο έργο
Η είσοδος της Meridiam δεν αποτελεί απλώς την προσθήκη ενός ακόμη επενδυτή. Ο γαλλικός όμιλος ειδικεύεται στη χρηματοδότηση και διαχείριση μεγάλων έργων υποδομής, με μακροχρόνιο επενδυτικό ορίζοντα και παρουσία σε τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και τα ψηφιακά δίκτυα.
Η συμμετοχή του μπορεί να ενισχύσει τα κεφάλαια της Great Sea Interconnector, να διευκολύνει τη χρηματοδότηση του έργου και να περιορίσει το βάρος που μέχρι σήμερα είχε αναλάβει ο ΑΔΜΗΕ.
Παράλληλα, στο έργο έχει ήδη ισχυρή παρουσία η επίσης γαλλική Nexans, η οποία έχει αναλάβει την κατασκευή και εγκατάσταση του υποθαλάσσιου καλωδίου, μέσω σύμβασης ύψους περίπου 1,43 δισ. ευρώ.
Δημιουργείται έτσι μια διπλή γαλλική παρουσία: η Meridiam στο χρηματοδοτικό και μετοχικό σκέλος και η Nexans στο τεχνικό και κατασκευαστικό μέρος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Παρίσι αναλαμβάνει επισήμως την πολιτική προστασία του έργου. Σημαίνει, όμως, ότι η ολοκλήρωσή του συνδέεται πλέον ακόμη περισσότερο με σημαντικά γαλλικά επιχειρηματικά και οικονομικά συμφέροντα.
Τι επιδιώκει το Μαξίμου
Η επιλογή να πραγματοποιηθεί η υπογραφή στο Μέγαρο Μαξίμου και παρουσία του πρωθυπουργού δείχνει τη σημασία που αποδίδει η κυβέρνηση στη συμφωνία.
Σύμφωνα με πληροφορίες του ePolitical.gr, στην κυβέρνηση εκτιμούν ότι η είσοδος ενός ισχυρού ευρωπαϊκού επενδυτή μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα γύρω από το έργο, ενισχύοντας τόσο τη χρηματοδοτική του αξιοπιστία όσο και τη διεθνή πολιτική πίεση για την ολοκλήρωσή του.
Η Αθήνα επιχειρεί, ουσιαστικά, να στείλει τρία μηνύματα.
Το πρώτο είναι ότι το έργο παραμένει ενεργό και δεν εγκαταλείπεται, παρά τις δυσκολίες που εμφανίστηκαν.
Το δεύτερο είναι ότι η Ελλάδα δεν σκοπεύει να σηκώσει μόνη της το οικονομικό και γεωπολιτικό βάρος μιας τόσο μεγάλης επένδυσης.
Το τρίτο απευθύνεται προς την Τουρκία: η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου δεν αποτελεί μια στενά ελληνοκυπριακή υπόθεση, αλλά ένα ευρωπαϊκό έργο με σημαντική κοινοτική χρηματοδότηση και ισχυρή γαλλική συμμετοχή.
Το καλώδιο που θα βγάλει την Κύπρο από την ενεργειακή απομόνωση
Ο Great Sea Interconnector, που παλαιότερα ήταν γνωστός ως EuroAsia Interconnector, σχεδιάζεται για να ενώσει τα ηλεκτρικά δίκτυα της Ελλάδας, της Κύπρου και αργότερα του Ισραήλ.
Η Great Sea Interconnector δημιουργήθηκε από τον ΑΔΜΗΕ τον Ιανουάριο του 2024 ως εταιρεία ειδικού σκοπού για την υλοποίηση και τη χρηματοδότηση του έργου.
Το πρώτο και πιο ώριμο τμήμα είναι εκείνο που θα συνδέσει την Κρήτη με την Κύπρο. Πρόκειται για υποθαλάσσια διασύνδεση μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων, η οποία θα φτάνει σε ορισμένα σημεία σε βάθος έως και 3.000 μέτρων.
Η αρχική μεταφορική ικανότητά της υπολογίζεται στα 1.000 MW, με δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης.
Το έργο έχει ενταχθεί στα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει εξασφαλίσει σημαντική κοινοτική χρηματοδότηση. Βασικός στόχος είναι να τερματιστεί η ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, η οποία παραμένει το τελευταίο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική σύνδεση με άλλο ευρωπαϊκό δίκτυο.
Μέσω του καλωδίου, η Κύπρος θα μπορεί να εισάγει ηλεκτρική ενέργεια όταν οι ανάγκες της είναι αυξημένες, αλλά και να εξάγει ενέργεια που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές. Παράλληλα, η διασύνδεση μπορεί να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να δημιουργήσει μεγαλύτερο ανταγωνισμό στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Το μεγάλο αγκάθι της Τουρκίας
Η επανεκκίνηση των θαλάσσιων ερευνών αποτελεί το σημαντικότερο πρακτικό τεστ για την πορεία του έργου.
Η Τουρκία έχει επιχειρήσει να συνδέσει τις έρευνες για την πόντιση του καλωδίου με τις ευρύτερες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι σε ορισμένες θαλάσσιες περιοχές απαιτείται η δική της άδεια, θέση την οποία απορρίπτει η ελληνική πλευρά.
Η Αθήνα τονίζει ότι η πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων αποτελεί ελευθερία που προβλέπεται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν εξαρτάται από τουρκική έγκριση.
Ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό. Στο παρελθόν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή Κάσου–Καρπάθου προκάλεσε εμπλοκή στις έρευνες, αναδεικνύοντας το πραγματικό γεωπολιτικό ρίσκο του έργου.
Η είσοδος της Meridiam δεν εξαφανίζει αυτό το ρίσκο. Αυξάνει, όμως, το πολιτικό και οικονομικό κόστος μιας νέας τουρκικής παρέμβασης, καθώς πλέον απέναντι στην Άγκυρα δεν θα βρίσκονται μόνο η Αθήνα, η Λευκωσία και ένας ελληνικός διαχειριστής, αλλά ένα έργο με βαθύτερη ευρωπαϊκή και γαλλική εμπλοκή.
Οι εκκρεμότητες με την Κύπρο
Παρά τη νέα συμφωνία, ανοιχτό παραμένει και το κεφάλαιο της Κύπρου.
Η Λευκωσία έχει εκφράσει επιφυλάξεις για το τελικό κόστος του έργου, τη βιωσιμότητά του και τον τρόπο με τον οποίο θα επιβαρυνθούν οι Κύπριοι καταναλωτές. Η βασική ανησυχία είναι να μη χρειαστεί η Κύπρος να καταβάλλει μεγάλα ποσά για μια διασύνδεση που μπορεί να καθυστερήσει ή να εμποδιστεί για γεωπολιτικούς λόγους.
Η είσοδος της Meridiam μπορεί να βοηθήσει στην οικονομική θωράκιση του σχεδίου, δεν απαντά όμως από μόνη της σε όλα τα ερωτήματα της κυπριακής πλευράς.
Θα πρέπει να αποσαφηνιστούν το ακριβές ποσοστό που αποκτά ο γαλλικός όμιλος, το τίμημα της συμφωνίας, τα δικαιώματα που διατηρεί ο ΑΔΜΗΕ και το νέο σχήμα διοίκησης της εταιρείας.
Κρίσιμο θα είναι επίσης να φανεί αν η νέα μετοχική σύνθεση επηρεάζει την κατανομή του κόστους ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Το πραγματικό τεστ θα γίνει στη θάλασσα
Η συμφωνία στο Μέγαρο Μαξίμου αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την επανεκκίνηση του Great Sea Interconnector, αλλά δεν είναι ακόμη το τέλος της διαδρομής.
Το έργο αποκτά ισχυρότερο επενδυτή, μεγαλύτερη ευρωπαϊκή βαρύτητα και πιο καθαρή πολιτική στήριξη από την ελληνική κυβέρνηση. Η γαλλική παρουσία μπορεί να λειτουργήσει ως οικονομική και διπλωματική ασπίδα, ενισχύοντας τη θέση της Αθήνας.
Η πραγματική πρόοδος, όμως, θα κριθεί όταν τα ερευνητικά πλοία επιστρέψουν στη θάλασσα, όταν ολοκληρωθούν οι αναγκαίες εργασίες και όταν Ελλάδα και Κύπρος καταλήξουν σε μια σταθερή συμφωνία για τη χρηματοδότηση και τη λειτουργία του καλωδίου.
Το Μαξίμου ξαναβάζει το έργο μπροστά. Το επόμενο και δυσκολότερο βήμα είναι να κρατήσει την πορεία του ανοιχτή μέχρι την Κύπρο.
