Σε προηγούμενή μου αρθρογραφία αναλύθηκε πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να απαντήσει στην ενεργειακή κρίση μέσα από μια νέα στρατηγική που συνδυάζει φθηνότερη ενέργεια, ενεργειακή ασφάλεια και επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης. Το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει πλέον δεν είναι αν η Ευρώπη κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά πώς χώρες όπως η Κύπρος μπορούν να μετατρέψουν αυτήν τη στρατηγική σε συγκεκριμένες πολιτικές που θα έχουν πραγματικό αντίκτυπο στην οικονομία και στην καθημερινότητα των πολιτών.
- του δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η ενεργειακή εξάρτηση δεν είναι απλώς ένα οικονομικό ζήτημα αλλά ταυτόχρονα ένα ζήτημα γεωπολιτικής ασφάλειας, ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής συνοχής. Οι αυξήσεις στις τιμές ενέργειας επηρεάζουν άμεσα το κόστος ζωής, τις επιχειρήσεις και τη συνολική δυναμική της οικονομίας. Για μια μικρή νησιωτική οικονομία, όπως η κυπριακή, το ζήτημα αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η Κύπρος βρίσκεται σε μια ιδιόμορφη ενεργειακή πραγματικότητα. Από τη μια πλευρά διαθέτει από τα υψηλότερα ποσοστά ηλιοφάνειας στην Ευρώπη, γεγονός που δημιουργεί τεράστιες δυνατότητες για την ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας. Από την άλλη πλευρά, το ενεργειακό σύστημα της χώρας εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από υψηλό κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, περιορισμένες υποδομές αποθήκευσης και ένα ηλεκτρικό δίκτυο που δεν έχει ακόμη προσαρμοστεί πλήρως στις απαιτήσεις της ενεργειακής μετάβασης.
Το επόμενο στάδιο της ενεργειακής πολιτικής της Κύπρου πρέπει επομένως να επικεντρωθεί στην υλοποίηση. Δεν αρκούν πλέον οι γενικές στρατηγικές διακηρύξεις. Απαιτείται ένα συνεκτικό σχέδιο πολιτικής που θα συνδέει τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες με συγκεκριμένα εθνικά έργα και μεταρρυθμίσεις.
Πρώτο βήμα είναι η επιτάχυνση της διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, το δυναμικό της χώρας παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Η απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης, η ενίσχυση των επενδύσεων σε μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα και η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας μπορούν να μειώσουν σημαντικά το κόστος ηλεκτρισμού.
Δεύτερο κρίσιμο στοιχείο είναι η ενίσχυση της ενεργειακής αυτοπαραγωγής. Η δυνατότητα των πολιτών και των μικρών επιχειρήσεων να παράγουν τη δική τους ενέργεια αποτελεί έναν από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους μείωσης του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας. Η επέκταση των προγραμμάτων στήριξης για φωτοβολταϊκά στις στέγες και η δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων μπορούν να μετατρέψουν τους καταναλωτές σε ενεργούς συμμετέχοντες στο ενεργειακό σύστημα.
Τρίτο στοιχείο είναι ο εκσυγχρονισμός των υποδομών. Τα έξυπνα ηλεκτρικά δίκτυα, οι ψηφιακές τεχνολογίες διαχείρισης ενέργειας και οι επενδύσεις σε αποθήκευση αποτελούν προϋπόθεση για την αποτελεσματική αξιοποίηση της καθαρής ενέργειας. Χωρίς αυτές τις υποδομές, ακόμη και η αυξημένη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές δεν μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως.
Τέλος, η Κύπρος πρέπει να αξιοποιήσει πιο δυναμικά τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία που έχουν δημιουργηθεί ακριβώς για να στηρίξουν αυτήν τη μετάβαση. Η ενεργειακή πολιτική της επόμενης δεκαετίας θα καθορίσει όχι μόνο το ενεργειακό κόστος της χώρας αλλά και τη συνολική πορεία της οικονομικής ανάπτυξης.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι απλώς μια περιβαλλοντική πολιτική. Είναι μια βαθιά οικονομική και στρατηγική επιλογή που θα επηρεάζει το μέλλον της χώρας για δεκαετίες. Αν η Ευρώπη έχει ήδη χαράξει τον δρόμο, το επόμενο βήμα ανήκει πλέον στα κράτη-μέλη. Για την Κύπρο το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ακολουθήσει τις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Είναι να τις αξιοποιήσει για να μετατρέψει την ενεργειακή μετάβαση σε μοχλό ανάπτυξης, καινοτομίας και στρατηγικής αυτονομίας.
