Υπάρχει μια διαφορετική πλευρά του TikTok που δεν εμφανίζεται εύκολα στην καθημερινή ροή των χρηστών. Μακριά από τα δημοφιλή trends, τα χιουμοριστικά βίντεο και το περιεχόμενο που προτείνει συνήθως ο αλγόριθμος, φαίνεται να υπάρχει ένας αλλόκοτος ψηφιακός κόσμος, γεμάτος παράξενα, σκοτεινά και σε ορισμένες περιπτώσεις τρομακτικά βίντεο.
Οι χρήστες του αποδίδουν την ονομασία «TikTok Farlands», έναν όρο που παραπέμπει στην ιδέα ενός διαδικτυακού «άκρου», μιας περιοχής που βρίσκεται έξω από την κανονική εμπειρία της πλατφόρμας.
Το TikTok είναι γνωστό για την αδιάκοπη ροή σύντομων βίντεο, η οποία προσαρμόζεται διαρκώς στα ενδιαφέροντα κάθε χρήστη. Η εμπειρία αυτή είναι σε μεγάλο βαθμό ελεγχόμενη από έναν αλγόριθμο που επιλέγει τι θα εμφανιστεί στην οθόνη. Ωστόσο, πίσω από αυτή την επιμελημένη ροή υπάρχουν δισεκατομμύρια βίντεο που οι περισσότεροι χρήστες πιθανότατα δεν θα συναντήσουν ποτέ.
Κάποια από αυτά είναι απλώς αδιάφορα ή έχουν ελάχιστη απήχηση. Άλλα, όμως, είναι τόσο ασυνήθιστα ώστε δημιουργούν την αίσθηση ότι προέρχονται από μια εντελώς διαφορετική πλευρά του διαδικτύου.
Πώς φτάνει κανείς στα TikTok Farlands
Σύμφωνα με τους χρήστες που ασχολούνται με το φαινόμενο, δεν αρκεί απλώς να κάνει κάποιος scrolling για να βρεθεί στα Farlands. Μια διαδεδομένη θεωρία υποστηρίζει ότι χρειάζεται να παραμείνει για πολλές ώρες στην εφαρμογή, μέχρι να εξαντληθούν οι συνηθισμένες προτάσεις του αλγορίθμου.
Υπάρχουν, ωστόσο, και χρήστες που υποστηρίζουν ότι έχουν βρει έναν πιο άμεσο τρόπο.
Συγκεκριμένα, χρησιμοποιούν ακολουθίες από τυχαία γράμματα και αριθμούς, τις οποίες άλλοι χρήστες μοιράζονται στα σχόλια βίντεο. Οι συγκεκριμένοι συνδυασμοί λειτουργούν σαν ένα είδος «κωδικού» που μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικά αποτελέσματα αναζήτησης.
Ο δημοσιογράφος διαδικτυακής κουλτούρας και ερευνητής των memes Άινταν Γουόκερ έχει περιγράψει την εμπειρία ως μια διαδικασία που απαιτεί ουσιαστικά «πρόσκληση» από κάποιον άλλο χρήστη, καθώς η συνηθισμένη λειτουργία των αλγοριθμικών προτάσεων δεν οδηγεί από μόνη της εκεί.
Γι’ αυτό και η συζήτηση γύρω από τα Farlands έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά ψηφιακού «μύθου», συνδυάζοντας την κουλτούρα των memes και τις θεωρίες συνωμοσίας με ένα πιο ουσιαστικό ερώτημα: πόσο πραγματικά ελέγχει ο χρήστης το περιεχόμενο που βλέπει στα social media;
Η «λαγουδότρυπα» και η σχέση με το Minecraft
Η ονομασία Farlands δεν δημιουργήθηκε από το TikTok. Προέρχεται από ένα παλιό τεχνικό σφάλμα του Minecraft.
Στις πρώτες εκδόσεις του δημοφιλούς παιχνιδιού, όταν ο παίκτης απομακρυνόταν σε τεράστια απόσταση από το σημείο εκκίνησης, ο κόσμος του παιχνιδιού άρχιζε να παραμορφώνεται. Εμφανίζονταν ασυνήθιστοι σχηματισμοί, παραμορφωμένα τοπία και χαοτικές δομές.
Η αναφορά αυτή αποτελεί τη βάση της σημερινής έννοιας των TikTok Farlands.
Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Σπουδών Μέσων στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια, Τζέσικα Μάντοξ, εξηγεί ότι στα Farlands του Minecraft ο παίκτης έφτανε ουσιαστικά στα όρια του κόσμου του παιχνιδιού.
Αντίστοιχα, στα TikTok Farlands η ιδέα είναι ότι ο χρήστης απομακρύνεται από το «mainstream» περιεχόμενο και εισέρχεται σε μια περιοχή του διαδικτύου όπου οι κανόνες και οι συνηθισμένες επιλογές της πλατφόρμας φαίνεται να μην ισχύουν με τον ίδιο τρόπο.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι εντυπωσιακά διαφορετικό.
Στην οθόνη εμφανίζονται βίντεο με παραμορφωμένες μορφές, εικόνες που έχουν υποστεί έντονη ψηφιακή επεξεργασία, δημιουργήματα τεχνητής νοημοσύνης και σκηνές που θυμίζουν περισσότερο εφιαλτικές ψηφιακές δημιουργίες παρά συνηθισμένο περιεχόμενο του TikTok.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το υλικό είναι ιδιαίτερα disturbing, σε σημείο που το BBC απέφυγε να παραπέμψει απευθείας σε συγκεκριμένα βίντεο.
Κωδικοί, τυχαία αποτελέσματα και ένας «μαύρος» αλγόριθμος
Οι περίφημοι συνδυασμοί γραμμάτων και αριθμών που κυκλοφορούν στα σχόλια παραμένουν ένα από τα πιο μυστηριώδη στοιχεία του φαινομένου.
Κάποιοι χρήστες υποστηρίζουν ότι οι κωδικοί οδηγούν σε συγκεκριμένες κατηγορίες περιεχομένου. Άλλοι υποστηρίζουν ότι τους δημιούργησαν οι ίδιοι για να κατευθύνουν κόσμο στα δικά τους βίντεο. Υπάρχουν ακόμη και περιπτώσεις όπου χρήστες ισχυρίζονται ότι ανακάλυψαν τέτοιους συνδυασμούς απλώς πληκτρολογώντας τυχαία στο πληκτρολόγιο.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν φαίνεται να υπάρχει ένας σταθερός κανόνας.
Ο ίδιος συνδυασμός μπορεί να εμφανίσει διαφορετικά αποτελέσματα σε διαφορετικούς χρήστες, κάτι που καθιστά ακόμη πιο δύσκολο να διαπιστωθεί αν υπάρχει πραγματικά κάποια συγκεκριμένη «πύλη» προς τα Farlands.
Ο Γουόκερ θεωρεί ότι μέρος της γοητείας βρίσκεται ακριβώς στην προσπάθεια των χρηστών να χρησιμοποιήσουν το TikTok με έναν τρόπο για τον οποίο δεν σχεδιάστηκε.
Με αυτόν τον τρόπο, οι χρήστες δεν καταναλώνουν απλώς περιεχόμενο. Πειραματίζονται με τα όρια της ίδιας της πλατφόρμας.
Στα σχόλια γύρω από τέτοια βίντεο εμφανίζεται συχνά και η φράση «I want to stay in the Farlands» («Θέλω να μείνω στα Farlands»).
Παράλληλα, κυκλοφορεί ο ισχυρισμός ότι μεγάλα σχόλια μπορούν να επηρεάσουν τον αλγόριθμο και να οδηγήσουν σε περισσότερα παρόμοια βίντεο. Δεν υπάρχει, ωστόσο, βεβαιότητα ότι κάτι τέτοιο πράγματι λειτουργεί.
Όπως συμβαίνει γενικότερα με τους αλγορίθμους των social media, μεγάλο μέρος του τρόπου λειτουργίας τους παραμένει ένα «μαύρο κουτί».
Το TikTok, σύμφωνα με το αρχικό δημοσίευμα, δεν έχει δώσει απάντηση σχετικά με το συγκεκριμένο φαινόμενο.
Γιατί οι χρήστες αναζητούν τα Farlands
Πίσω από την περιέργεια για τα παράξενα βίντεο υπάρχει και ένα ευρύτερο ζήτημα.
Οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων βλέπουν καθημερινά περιεχόμενο που επιλέγεται σε μεγάλο βαθμό από αλγοριθμικά συστήματα. Η πλατφόρμα αποφασίζει τι είναι πιθανό να κρατήσει το ενδιαφέρον τους και τοποθετεί αυτό το περιεχόμενο μπροστά τους.
Τα Farlands λειτουργούν, σε έναν βαθμό, ως προσπάθεια ανατροπής αυτής της διαδικασίας.
Η Μάντοξ υποστηρίζει ότι οι χρήστες επιχειρούν με αυτόν τον τρόπο να ανακτήσουν ένα μέρος του ελέγχου της διαδικτυακής τους εμπειρίας, σε μια εποχή όπου οι αλγοριθμικές ροές καθορίζουν ολοένα περισσότερο τι βλέπουμε.
Η ιδέα ότι υπάρχει κάπου ένα «τέλος» του διαδικτύου έχει, σύμφωνα με την ίδια, ιδιαίτερη γοητεία. Μέσα σε έναν κόσμο με ατελείωτο περιεχόμενο, η ανακάλυψη ενός υποτιθέμενου ορίου δημιουργεί την αίσθηση ότι ο χρήστης κατάφερε τελικά να φτάσει κάπου που δεν είναι εύκολα προσβάσιμο.
Όταν το «κρυφό» γίνεται viral
Υπάρχει όμως μια σημαντική αντίφαση.
Ολόκληρη η ιδέα των Farlands βασίζεται στην ανακάλυψη περιεχομένου που υποτίθεται ότι δεν προβάλλεται εύκολα. Όσο όμως αυξάνεται το ενδιαφέρον για το φαινόμενο, τόσο περισσότερο περιεχόμενο δημιουργείται ειδικά για να ενταχθεί σε αυτό.
Ορισμένα από τα βίντεο που παρουσιάζονται ως «κρυφά» έχουν ήδη συγκεντρώσει εκατομμύρια προβολές.
Πλέον, μια απλή αναζήτηση του όρου «Farlands» μπορεί να εμφανίσει σχετικό περιεχόμενο. Για τους πιο μυημένους χρήστες, όμως, αυτό δεν αποτελεί το «αυθεντικό» φαινόμενο.
Η αντίληψη αυτή θέλει τα πραγματικά Farlands βίντεο να μην έχουν τίτλο, ετικέτες ή hashtag και να προέρχονται από λογαριασμούς με ελάχιστη απήχηση.
Σύμφωνα με ορισμένους χρήστες, ένα «γνήσιο» βίντεο των Farlands μπορεί να έχει μόλις μερικές δεκάδες προβολές και να βρίσκεται σε έναν λογαριασμό χωρίς followers, γεγονός που καθιστά την ανακάλυψή του ιδιαίτερα δύσκολη.
Από τα creepypasta στα «deep fried memes»
Παρότι ο όρος TikTok Farlands είναι σχετικά πρόσφατος, η αισθητική και πολλές από τις ιδέες που συνδέονται μαζί του έχουν πολύ παλαιότερες ρίζες.
Ένα κομμάτι του περιεχομένου θυμίζει την εποχή των creepypasta, των διαδικτυακών ιστοριών τρόμου που γνώρισαν μεγάλη δημοτικότητα στα πρώτα χρόνια του σύγχρονου internet.
Άλλο χαρακτηριστικό είναι η αισθητική των «deep fried memes», όπου οι εικόνες υφίστανται διαδοχικές επεξεργασίες και φίλτρα, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται υπερβολικά παραμορφωμένες, θολές και αλλοιωμένες.
Παράλληλα, η ιδέα μιας «σκοτεινής πλευράς» του TikTok δεν είναι εντελώς καινούργια. Ήδη από το 2019 και το 2020 υπήρχαν συζητήσεις για το λεγόμενο «Deeptok» και για περιεχόμενο που βρισκόταν μακριά από την κυρίαρχη εμπειρία της πλατφόρμας.
Ο Γουόκερ περιγράφει τα Farlands ως ένα είδος ψηφιακού κολάζ που αντλεί στοιχεία από διαφορετικές εποχές της διαδικτυακής κουλτούρας.
Όταν τα Farlands γίνονται τέχνη
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο σε τρομακτικές εικόνες.
Αρκετοί δημιουργοί χρησιμοποιούν την αισθητική των Farlands ως μορφή ψηφιακής τέχνης ή ως τρόπο να σχολιάσουν την ίδια τη λειτουργία των social media.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Σέιν Μουρ, γνωστός ως @smoorel8r, ο οποίος δημιουργεί βίντεο που αρχικά μοιάζουν με τυπικές κριτικές φαγητού στο TikTok. Στη συνέχεια, όμως, η εικόνα αρχίζει να παραμορφώνεται, σαν ένα κατεστραμμένο αρχείο βίντεο, ενώ εμφανίζονται στοιχεία τρόμου και ψηφιακά glitches.
Άλλοι δημιουργοί, όπως οι @realityisoptional.net και Λούκας Βιλμ, δημιουργούν έργα που θυμίζουν περισσότερο video art παρά συμβατικό περιεχόμενο κοινωνικών δικτύων.
Μάλιστα, ορισμένοι από αυτούς υποστηρίζουν ότι δημιουργούσαν παρόμοιο υλικό πολύ πριν εμφανιστεί ο όρος «Farlands».
Η αντίφαση πίσω από το φαινόμενο
Το ενδιαφέρον για τα Farlands έχει πλέον αυξηθεί τόσο ώστε τίθεται το ερώτημα αν το ίδιο το φαινόμενο έχει ήδη γίνει mainstream.
Ο Γουόκερ εκτιμά ότι, από τη στιγμή που αποτελεί αντικείμενο καθημερινής κατανάλωσης περιεχομένου για αρκετούς ανθρώπους, η υποτιθέμενη «κρυφή» πλευρά του TikTok δεν είναι πλέον τόσο κρυφή.
Και υπάρχει ακόμη μία ειρωνεία: αν η αναζήτηση των Farlands οδηγεί τους χρήστες στο να περνούν περισσότερο χρόνο μέσα στην εφαρμογή, τότε τελικά εξυπηρετεί ακριβώς τον στόχο της πλατφόρμας.
Παρά την αντίφαση, η συζήτηση παραμένει ενδιαφέρουσα επειδή αμφισβητεί τη λογική με την οποία λειτουργούν τα social media.
Το TikTok, όπως και άλλες πλατφόρμες, έχει συγκεκριμένες προτιμήσεις για το περιεχόμενο που προωθεί. Τα Farlands παρουσιάζονται ως μια προσπάθεια να κινηθούν προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Μια ευρύτερη τεχνολογική αμφισβήτηση
Τα TikTok Farlands εντάσσονται τελικά σε ένα ευρύτερο κύμα αμφισβήτησης της σύγχρονης τεχνολογίας.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ανανεωμένο ενδιαφέρον για απλά κινητά τηλέφωνα, αναλογικές φωτογραφικές μηχανές και ενσύρματα ακουστικά, την ώρα που αυξάνονται οι προβληματισμοί για την τεχνητή νοημοσύνη και τον ρόλο της στην καθημερινότητα.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα Farlands μπορούν να ιδωθούν όχι μόνο ως ακόμη ένα διαδικτυακό meme, αλλά και ως μια μορφή αντίδρασης στον τρόπο με τον οποίο οι αλγόριθμοι διαμορφώνουν την εμπειρία μας στο διαδίκτυο.
Ίσως πρόκειται απλώς για μία ακόμη τάση που θα ξεχαστεί όταν εμφανιστεί η επόμενη. Ίσως, όμως, η επιθυμία των χρηστών να ανακαλύψουν τι βρίσκεται πέρα από την προτεινόμενη ροή να αποτελεί ένδειξη μιας βαθύτερης αλλαγής στη σχέση μας με την τεχνολογία.
Σε κάθε περίπτωση, τα TikTok Farlands δείχνουν ότι ακόμη και μέσα σε μια πλατφόρμα σχεδιασμένη να προβλέπει τι θέλουμε να δούμε, υπάρχει πάντα η περιέργεια να ανακαλύψουμε κάτι που ο αλγόριθμος δεν μας πρότεινε ποτέ.
