Υπάρχουν γεγονότα που ξεπερνούν τα όρια της εποχής τους και μένουν στη συλλογική μνήμη μέσα από μία εικόνα, μία ημερομηνία, μερικές ώρες που άλλαξαν τα πάντα. Για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, μία τέτοια ημερομηνία είναι η 5η Σεπτεμβρίου 1972.
Ήταν περίπου 4 τα ξημερώματα στο Μόναχο όταν οκτώ ένοπλα μέλη της παλαιστινιακής οργάνωσης «Μαύρος Σεπτέμβρης» πλησίασαν το Ολυμπιακό Χωριό. Οι Αγώνες εκείνης της χρονιάς είχαν σχεδιαστεί ώστε να προβάλλουν ένα διαφορετικό πρόσωπο της μεταπολεμικής Δυτικής Γερμανίας. Το κλίμα ήταν σκόπιμα πιο χαλαρό, με περιορισμένα μέτρα ασφαλείας και χωρίς την έντονη αστυνομική παρουσία που θα μπορούσε να παραπέμπει στο σκοτεινό γερμανικό παρελθόν.
Αυτή η επιλογή έμελλε να αποδειχθεί μοιραία.
Οι οκτώ άνδρες πέρασαν τον φράχτη του Ολυμπιακού Χωριού έχοντας μαζί τους τσάντες με όπλα και κατευθύνθηκαν προς τους χώρους όπου διέμενε η αποστολή του Ισραήλ. Μέσα σε λίγη ώρα, μια διοργάνωση αφιερωμένη στον αθλητισμό είχε μετατραπεί σε διεθνή κρίση ομηρίας.
Από τη γιορτή του αθλητισμού στον τρόμο
Η εισβολή στους χώρους της ισραηλινής αποστολής δεν εξελίχθηκε χωρίς αντίσταση. Ο προπονητής πάλης Μοσέ Βάινμπεργκ ήταν ο πρώτος που έχασε τη ζωή του. Ο αρσιβαρίστας Γιοσέφ Ρομάνο αντιστάθηκε επίσης, τραυματίστηκε σοβαρά και πέθανε.
Ορισμένοι αθλητές, προπονητές και μέλη της αποστολής κατάφεραν να διαφύγουν. Εννέα Ισραηλινοί, όμως, παρέμειναν όμηροι των ενόπλων.
Όταν ξημέρωσε, η είδηση είχε ήδη περάσει τα σύνορα της Δυτικής Γερμανίας. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες βρίσκονταν πλέον σε δεύτερο πλάνο και τα βλέμματα όλου του κόσμου είχαν στραφεί σε ένα συγκρότημα διαμερισμάτων στο Μόναχο.
Στο Ισραήλ, η πρωθυπουργός Γκόλντα Μέιρ ενημερώθηκε για την επίθεση, ενώ ο επικεφαλής της Μοσάντ Σβι Ζαμίρ αναχώρησε για τη Γερμανία.
Οι απαιτήσεις του «Μαύρου Σεπτέμβρη»
Οι δράστες απαίτησαν την απελευθέρωση περισσότερων από 200 Αράβων κρατουμένων από το Ισραήλ. Στα αιτήματά τους συμπεριλήφθηκε επίσης η απελευθέρωση των μελών της RAF Αντρέας Μπάαντερ και Ούλρικε Μάινχοφ, καθώς και του Ιάπωνα Κόζο Οκαμότο.
Παράλληλα, ζητούσαν αεροσκάφος που θα τους μετέφερε μαζί με τους ομήρους σε ασφαλή προορισμό στη Μέση Ανατολή.
Οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονταν μπροστά στα μάτια εκατομμυρίων ανθρώπων. Η τηλεόραση, που είχε βοηθήσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες να μετατραπούν σε παγκόσμιο θέαμα, μετέδιδε τώρα σχεδόν σε πραγματικό χρόνο μία κρίση που οι γερμανικές αρχές δυσκολεύονταν να διαχειριστούν.
Η ισραηλινή πλευρά επιχείρησε να εμπλακεί πιο ενεργά. Ο Ζαμίρ υποστήριξε την πραγματοποίηση επιχείρησης διάσωσης με τη συμμετοχή της επίλεκτης ισραηλινής μονάδας Σαγιερέτ Ματκάλ. Οι γερμανικές αρχές, ωστόσο, δεν αποδέχθηκαν την πρόταση.
Μια επιχείρηση που φαινόταν στην τηλεόραση
Οι χειρισμοί των γερμανικών αρχών εκείνες τις ώρες έχουν μείνει στην ιστορία ως ένα από τα πλέον προβληματικά κεφάλαια της υπόθεσης.
Σε μία από τις απόπειρες επέμβασης, αστυνομικοί τοποθετήθηκαν στο Ολυμπιακό Χωριό με στόχο να αιφνιδιάσουν τους ενόπλους. Υπήρχε όμως ένα κρίσιμο πρόβλημα. Η τηλεοπτική μετάδοση συνεχιζόταν.
Οι δράστες μπορούσαν να παρακολουθούν από τις τηλεοράσεις την ανάπτυξη των αστυνομικών δυνάμεων γύρω τους. Όταν αντιλήφθηκαν τι συνέβαινε, απείλησαν με αντίποινα και η σχεδιαζόμενη επιχείρηση εγκαταλείφθηκε.
Το θρίλερ συνεχιζόταν και η πίεση για μία λύση γινόταν όλο και μεγαλύτερη.
Φέρστενφελμπρουκ: Η νύχτα που όλα κατέρρευσαν
Το σχέδιο που ακολούθησε προέβλεπε τη μεταφορά των ενόπλων και των εννέα ομήρων με ελικόπτερα στο στρατιωτικό αεροδρόμιο του Φέρστενφελμπρουκ. Εκεί υποτίθεται ότι θα τους περίμενε το αεροσκάφος που είχαν ζητήσει.
Στην πραγματικότητα, οι γερμανικές αρχές σχεδίαζαν επιχείρηση εξουδετέρωσής τους.
Στο αεροδρόμιο είχαν τοποθετηθεί ελεύθεροι σκοπευτές. Όταν όμως άρχισαν οι πυροβολισμοί, η επιχείρηση κατέρρευσε μέσα σε ένα χαοτικό σκηνικό. Οι εννέα Ισραηλινοί όμηροι σκοτώθηκαν.
Μαζί με τους δύο Ισραηλινούς που είχαν χάσει τη ζωή τους κατά την αρχική εισβολή στο Ολυμπιακό Χωριό, ο συνολικός αριθμός των νεκρών μελών της ισραηλινής αποστολής έφτασε τους έντεκα.
Η γιορτή των Ολυμπιακών Αγώνων είχε μετατραπεί σε τραγωδία.
Η λανθασμένη είδηση που έκανε τον γύρο του κόσμου
Μέσα στη σύγχυση εκείνης της νύχτας κυκλοφόρησε αρχικά η πληροφορία ότι οι όμηροι είχαν σωθεί.
Η είδηση αποδείχθηκε λανθασμένη.
Ο Σβι Ζαμίρ είχε παρακολουθήσει την επιχείρηση στο Φέρστενφελμπρουκ ως παρατηρητής. Σύμφωνα με την αφήγηση που παραθέτει το δημοσίευμα, όταν επικοινώνησε με την Γκόλντα Μέιρ, το μήνυμά του δεν άφηνε περιθώριο παρερμηνείας:
«Γκόλντα, λυπάμαι που σας το λέω αλλά οι αθλητές δεν σώθηκαν. Τους είδα. Κανένας τους δεν επέζησε».
Το Μόναχο είχε πλέον αποκτήσει μία εντελώς διαφορετική θέση στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων.
Μετά το Μόναχο, η «Οργή του Θεού»
Η 5η Σεπτεμβρίου δεν έκλεισε, ωστόσο, τον κύκλο της βίας.
Στο διάστημα που ακολούθησε, το Ισραήλ προχώρησε σε επιχειρήσεις εναντίον προσώπων που θεωρούσε ότι συνδέονταν με τον «Μαύρο Σεπτέμβρη» και την επίθεση του Μονάχου. Οι ενέργειες αυτές έμειναν γνωστές με την κωδική ονομασία «Οργή του Θεού» και αποτέλεσαν ένα από τα πλέον πολυσυζητημένα κεφάλαια στην ιστορία της Μοσάντ.
Οι επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικές ευρωπαϊκές πόλεις και είχαν ως στόχο στελέχη της PLO και του «Μαύρου Σεπτέμβρη» που οι ισραηλινές υπηρεσίες θεωρούσαν ότι συνδέονταν με την επίθεση.
Πολλά έχουν γραφτεί έκτοτε για την έκταση, τον σχεδιασμό και την πολιτική έγκριση αυτής της εκστρατείας. Ο ίδιος ο Ζαμίρ, χρόνια αργότερα, υποστήριξε ότι δεν είχε λάβει συγκεκριμένη εντολή από την Γκόλντα Μέιρ για την πραγματοποίησή της.
Από το Μόναχο στην καρδιά της Βηρυτού
Ανάμεσα στις επιχειρήσεις που ακολούθησαν ξεχωρίζει εκείνη που πραγματοποιήθηκε στη Βηρυτό στις 9 Απριλίου 1973.
Στόχοι ήταν ο Άμπου Γιούσεφ, ο Καμάλ Νάσερ και ο Καμάλ Άντουαν, πρόσωπα που συνδέονταν με την PLO και, σύμφωνα με την ισραηλινή πλευρά, με επιχειρησιακές δραστηριότητες εναντίον του Ισραήλ.
Ισραηλινές δυνάμεις προσέγγισαν τις ακτές του Λιβάνου και κομάντο της Σαγιερέτ Ματκάλ μεταφέρθηκαν στη Βηρυτό, όπου τους περίμεναν πράκτορες της Μοσάντ με οχήματα. Επικεφαλής της ομάδας ήταν ο Εχούντ Μπαράκ, μετέπειτα πρωθυπουργός του Ισραήλ.
Σύμφωνα με τις αφηγήσεις για την επιχείρηση, ο Μπαράκ και άλλοι κομάντο μεταμφιέστηκαν σε γυναίκες ώστε να κινηθούν χωρίς να προκαλέσουν υποψίες. Η επιδρομή στα κτίρια όπου βρίσκονταν οι στόχοι ολοκληρώθηκε με τον θάνατο και των τριών.
Η επιχείρηση στην καρδιά της Βηρυτού προκάλεσε τεράστια διεθνή δημοσιότητα και ενίσχυσε την εικόνα μιας σύγκρουσης που είχε πλέον μεταφερθεί πολύ μακριά από το Ολυμπιακό Χωριό.
54 χρόνια μετά, μια πληγή στην ιστορία των Αγώνων
Πενήντα τέσσερα χρόνια έχουν περάσει από εκείνο το ξημέρωμα της 5ης Σεπτεμβρίου 1972. Οι εικόνες, όμως, παραμένουν από τις πιο αναγνωρίσιμες και οδυνηρές στην ιστορία του παγκόσμιου αθλητισμού.
Η επίθεση του Μονάχου ανέδειξε με τον πιο τραγικό τρόπο τα κενά ασφαλείας μιας διεθνούς διοργάνωσης τέτοιας κλίμακας και επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε έκτοτε η προστασία αθλητών και θεατών σε μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1972 έμειναν τελικά στη μνήμη για κάτι που κανένας διοργανωτής δεν είχε προβλέψει. Για εκείνες τις ώρες κατά τις οποίες ο αθλητισμός παραμερίστηκε και ο κόσμος παρακολουθούσε σε ζωντανή μετάδοση μια ομηρία να οδηγείται στην τραγωδία.
