Ήταν Κυριακή, 2 Σεπτεμβρίου 1945. Στον Κόλπο του Τόκιο δεκάδες συμμαχικά πολεμικά πλοία είχαν πάρει θέσεις. Πάνω στο κατάστρωμα του αμερικανικού θωρηκτού USS Missouri, μια μικρή ομάδα Ιαπώνων αξιωματούχων στεκόταν απέναντι στους νικητές του μεγαλύτερου και πιο αιματηρού πολέμου που είχε γνωρίσει η ανθρωπότητα.

Λίγα λεπτά μετά τις 9 το πρωί, οι υπογραφές άρχισαν να πέφτουν.

Με ένα έγγραφο μόλις οκτώ παραγράφων, η Ιαπωνία αποδεχόταν την άνευ όρων παράδοση όλων των ενόπλων δυνάμεών της.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε τελειώσει.

Έξι χρόνια και μία ημέρα μετά τη γερμανική εισβολή στην Πολωνία, ο πόλεμος που είχε σαρώσει την Ευρώπη, την Ασία, την Αφρική και τον Ειρηνικό περνούσε στην Ιστορία.

Όχι όμως προτού ο Αύγουστος του 1945 γίνει ένας από τους πιο δραματικούς μήνες ολόκληρου του 20ού αιώνα.

Η Γερμανία είχε πέσει – Η Ιαπωνία συνέχιζε

Στην Ευρώπη ο πόλεμος είχε ουσιαστικά τελειώσει από τον Μάιο.

Η ναζιστική Γερμανία είχε συνθηκολογήσει και ο Χίτλερ ήταν νεκρός.

Στον Ειρηνικό, όμως, η Ιαπωνία συνέχιζε να πολεμά.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες προετοιμάζονταν ακόμη και για το εφιαλτικό ενδεχόμενο μιας εισβολής στα ίδια τα ιαπωνικά νησιά. Οι μάχες της Ίβο Τζίμα και της Οκινάουα είχαν ήδη δείξει πόσο αιματηρή μπορούσε να είναι μια τέτοια επιχείρηση.

Στις 26 Ιουλίου 1945 οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Κίνα εξέδωσαν τη Διακήρυξη του Πότσνταμ, απαιτώντας την άνευ όρων παράδοση της Ιαπωνίας.

Η ιαπωνική ηγεσία δεν αποδέχθηκε τους όρους.

Και τότε ήρθαν μέσα σε λίγες ημέρες τρία χτυπήματα που άλλαξαν τα πάντα.

Χιροσίμα

Στις 6 Αυγούστου 1945, το αμερικανικό βομβαρδιστικό Enola Gay εμφανίστηκε πάνω από τη Χιροσίμα.

Στο εσωτερικό του βρισκόταν ένα όπλο που δεν είχε χρησιμοποιηθεί ποτέ μέχρι τότε σε πόλεμο.

Η ατομική βόμβα Little Boy.

Η έκρηξη κατέστρεψε μεγάλο μέρος της πόλης και σκότωσε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους άμεσα, ενώ πολύ περισσότεροι πέθαναν αργότερα από εγκαύματα, τραυματισμούς και τις επιπτώσεις της ακτινοβολίας.

Ο κόσμος είχε μόλις περάσει στην πυρηνική εποχή.

Και όμως, ακόμη και μετά τη Χιροσίμα, η ιαπωνική ηγεσία δεν αποφάσισε αμέσως την παράδοση.

Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή του αμερικανικού Naval History and Heritage Command, ορισμένοι στην ηγεσία του Τόκιο εκτιμούσαν ακόμη ότι οι ΗΠΑ ενδεχομένως να διέθεταν μόνο μία ή δύο επιπλέον ατομικές βόμβες και επέμεναν στη συνέχιση του πολέμου.

Και τότε μπήκε στον πόλεμο η Σοβιετική Ένωση

Δύο ημέρες αργότερα ήρθε το δεύτερο σοκ.

Στις 8 Αυγούστου, η Σοβιετική Ένωση κήρυξε τον πόλεμο στην Ιαπωνία.

Την επόμενη ημέρα ο Κόκκινος Στρατός εισέβαλε στη Μαντζουρία, καταστρέφοντας ουσιαστικά τις τελευταίες ελπίδες του Τόκιο ότι η Μόσχα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μεσολαβητής για μια ευνοϊκότερη ειρήνη.

Η Ιαπωνία βρισκόταν πλέον αντιμέτωπη με έναν πόλεμο σε ακόμη ένα μέτωπο.

Αλλά η 9η Αυγούστου επρόκειτο να φέρει και ένα τρίτο χτύπημα.

Ναγκασάκι

Την ίδια ημέρα οι Ηνωμένες Πολιτείες έριξαν τη δεύτερη ατομική βόμβα.

Η Fat Man εξερράγη πάνω από το Ναγκασάκι.

Για δεύτερη φορά μέσα σε τρεις ημέρες, μια ιαπωνική πόλη καταστρεφόταν από πυρηνικό όπλο.

Κι όμως, ακόμη και τότε η ανώτατη ιαπωνική ηγεσία παρέμενε διχασμένη.

Το λεγόμενο «Big Six», το ανώτατο συμβούλιο που διαχειριζόταν τον πόλεμο, δεν μπορούσε να καταλήξει ομόφωνα στην αποδοχή των όρων του Πότσνταμ.

Η κατάσταση είχε φτάσει σε αδιέξοδο.

Και τότε παρενέβη ο άνθρωπος που μέχρι εκείνη τη στιγμή βρισκόταν πάνω από την καθημερινή πολιτική αντιπαράθεση.

Ο αυτοκράτορας Χιροχίτο.

Η απόφαση του αυτοκράτορα

Στις 10 Αυγούστου ο Χιροχίτο πήρε την απόφαση υπέρ της παράδοσης, με βασική αγωνία τη διατήρηση του αυτοκρατορικού θεσμού.

Οι επόμενες ημέρες ήταν δραματικές.

Στις 14 Αυγούστου η απόφαση είχε ουσιαστικά ληφθεί και ο αυτοκράτορας ηχογράφησε το μήνυμα με το οποίο θα ενημέρωνε τον ιαπωνικό λαό ότι ο πόλεμος τελείωνε.

Ακόμη και την τελευταία στιγμή, όμως, σκληροπυρηνικοί στρατιωτικοί επιχείρησαν να ανατρέψουν την απόφαση.

Εκδηλώθηκε απόπειρα πραξικοπήματος με στόχο, μεταξύ άλλων, να εμποδιστεί η μετάδοση του αυτοκρατορικού μηνύματος.

Απέτυχε.

Η φωνή που άκουγαν για πρώτη φορά οι Ιάπωνες

Το μεσημέρι της 15ης Αυγούστου 1945, εκατομμύρια Ιάπωνες συγκεντρώθηκαν γύρω από τα ραδιόφωνά τους.

Για τους περισσότερους ήταν η πρώτη φορά που άκουγαν τη φωνή του αυτοκράτορά τους.

Ο Χιροχίτο δεν χρησιμοποίησε με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς τη λέξη «παράδοση». Με εξαιρετικά επίσημη και αρχαΐζουσα γλώσσα ανακοίνωσε ουσιαστικά ότι η Ιαπωνία αποδεχόταν τους όρους των Συμμάχων.

Ο πόλεμος είχε τελειώσει στην πράξη.

Στη Βρετανία, στον Καναδά και στην Αυστραλία η 15η Αυγούστου καθιερώθηκε ως V-J Day – Victory over Japan Day. Στις ΗΠΑ οι πανηγυρισμοί είχαν ξεσπάσει ήδη από τις 14 Αυγούστου, όταν ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν ανακοίνωσε ότι η Ιαπωνία είχε αποδεχθεί τους όρους της παράδοσης.

Οι εικόνες έμειναν στην Ιστορία.

Πλήθη ξεχύθηκαν στους δρόμους της Νέας Υόρκης, της Ουάσιγκτον, του Λονδίνου και δεκάδων άλλων πόλεων.

Ήταν η έκρηξη ανακούφισης ενός κόσμου που πολεμούσε επί έξι χρόνια.

Αλλά η παράδοση δεν είχε ακόμη υπογραφεί.

Ραντεβού στο USS Missouri

Χρειάστηκαν άλλες δυόμισι εβδομάδες.

Το πρωί της 2ας Σεπτεμβρίου, η ιαπωνική αντιπροσωπεία ανέβηκε στο USS Missouri, το οποίο βρισκόταν αγκυροβολημένο στον Κόλπο του Τόκιο.

Επικεφαλής ήταν ο υπουργός Εξωτερικών Μαμόρου Σιγκεμίτσου, ο οποίος υπέγραψε εκ μέρους του αυτοκράτορα και της ιαπωνικής κυβέρνησης.

Ο στρατηγός Γιοσίτζιρο Ουμέζου υπέγραψε για το Αυτοκρατορικό Γενικό Επιτελείο.

Απέναντί τους βρισκόταν ο στρατηγός Ντάγκλας ΜακΆρθουρ, Ανώτατος Διοικητής των Συμμαχικών Δυνάμεων.

Ακολούθησαν οι υπογραφές των εκπροσώπων των Συμμάχων.

Η τελετή κράτησε περίπου μισή ώρα.

Και είχε έναν εντυπωσιακό συμβολισμό.

Πάνω στο Missouri κυμάτιζε αμερικανική σημαία που είχε υψωθεί στην Ουάσιγκτον στις 7 Δεκεμβρίου 1941, την ημέρα της επίθεσης στο Περλ Χάρμπορ – της επίθεσης που είχε βάλει τις Ηνωμένες Πολιτείες στον πόλεμο.

Στο ίδιο πλοίο βρισκόταν επίσης η ιστορική σημαία του Αμερικανού ναυάρχου Μάθιου Πέρι από την αποστολή του στην Ιαπωνία τον 19ο αιώνα.

Παρελθόν και παρόν είχαν στηθεί σχεδόν θεατρικά στο ίδιο κατάστρωμα.

09:04 – Οι υπογραφές που έκλεισαν τον πόλεμο

Η ιαπωνική υπογραφή καταγράφηκε στις 09:04 το πρωί.

Το κείμενο ήταν σύντομο και απόλυτο.

Η Ιαπωνία διακήρυττε την άνευ όρων παράδοση του Αυτοκρατορικού Γενικού Επιτελείου, όλων των ιαπωνικών ενόπλων δυνάμεων και όλων των δυνάμεων που βρίσκονταν υπό ιαπωνικό έλεγχο.

Μετά τις υπογραφές, εκατοντάδες αμερικανικά αεροσκάφη πέρασαν σε σχηματισμό πάνω από το Missouri και τον συμμαχικό στόλο στον Κόλπο του Τόκιο.

Η εικόνα ήταν σχεδόν κινηματογραφική.

Αλλά αυτή τη φορά δεν υπήρχε επόμενη μάχη.

Η τελευταία ημέρα ενός πολέμου που άλλαξε τα πάντα

Γι’ αυτό και η 2α Σεπτεμβρίου 1945 έχει διαφορετική σημασία από τη V-J Day του Αυγούστου.

Στις 14-15 Αυγούστου ήρθε η είδηση της νίκης.

Στις 2 Σεπτεμβρίου μπήκαν οι υπογραφές.

Το ίδιο το αμερικανικό National Archives καταγράφει την ημερομηνία ως την ημέρα κατά την οποία πραγματοποιήθηκε η επίσημη παράδοση της Ιαπωνίας και έκλεισε θεσμικά ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος.

Ο απολογισμός του πολέμου ήταν αδιανόητος.

Δεκάδες εκατομμύρια νεκροί.

Πόλεις ισοπεδωμένες.

Το Ολοκαύτωμα.

Ολόκληρες κοινωνίες ξεριζωμένες.

Η Ευρώπη κατεστραμμένη.

Και δύο πόλεις, η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, είχαν μόλις αποδείξει ότι η ανθρωπότητα είχε πλέον αποκτήσει τη δυνατότητα να καταστρέψει τον ίδιο της τον πολιτισμό.

Ταυτόχρονα γεννιόταν ένας καινούργιος κόσμος.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση αναδύονταν ως οι δύο υπερδυνάμεις.

Η πυρηνική εποχή είχε αρχίσει.

Η αποαποικιοποίηση θα άλλαζε σύντομα τον παγκόσμιο χάρτη.

Και σχεδόν πριν προλάβει να τελειώσει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, είχαν ήδη αρχίσει να διαμορφώνονται οι γραμμές του επόμενου:

του Ψυχρού Πολέμου.

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1945, όμως, τίποτε από αυτά δεν είχε ακόμη γραφτεί.

Εκείνο το πρωινό, πάνω στο κατάστρωμα ενός θωρηκτού στον Κόλπο του Τόκιο, υπήρχε μία πραγματικότητα που επισκίαζε όλες τις άλλες:

ύστερα από έξι χρόνια, ο μεγαλύτερος πόλεμος στην Ιστορία είχε επιτέλους τελειώσει.