Σήμερα, κάθε Ευρωπαίος μπορεί να αγοράσει ένα ψωμί από τον φούρνο της γειτονιάς του πληρώνοντας με μετρητά. Το ίδιο όμως δεν ισχύει στο διαδίκτυο.
του Χρήστου Μυτιλινιού
Εκεί, τα μετρητά παύουν να έχουν νόημα και οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να περάσουν μέσα από ένα οικοσύστημα αμερικανικών υπηρεσιών: Visa, Mastercard, Apple Pay, Google Pay και Paypal κυριαρχούν.
Η Ευρώπη, παρά την οικονομική της ισχύ, εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από μη ευρωπαϊκούς παρόχους ψηφιακών πληρωμών, ενώ μέρος των χρηστών στρέφεται ακόμη και σε κρυπτονομίσματα ή stablecoins.
Η ραγδαία εξάπλωση των online αγορών και η θεαματική αύξηση των ψηφιακών πληρωμών μετά την πανδημία δημιούργησαν για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μια νέα πραγματικότητα. Σε έρευνα του 2024, το 55% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι προτιμά ψηφιακές πληρωμές, ενώ πάνω από το μισό των λιανικών συναλλαγών διεξάγεται πλέον ηλεκτρονικά.
Η ιδέα του ψηφιακού ευρώ: “μετρητά σε ψηφιακή μορφή”
Γι’ αυτόν τον λόγο, τον Οκτώβριο του 2020 η ΕΚΤ έκανε το πρώτο βήμα για ένα ευρωπαϊκό ψηφιακό νόμισμα, το οποίο δεν θα αντικαταστήσει το ευρώ, αλλά θα αποτελέσει μια νέα, ψηφιακή μορφή δημόσιου χρήματος: το ψηφιακό ευρώ.
Η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ το περιγράφει ως «ένα αξιόπιστο σύμβολο ευρωπαϊκής ενότητας», επισημαίνοντας ότι στόχος δεν είναι να καταργηθούν τα μετρητά — άλλωστε σύντομα θα εκδοθεί νέα σειρά χαρτονομισμάτων — αλλά να μεταφερθούν τα πλεονεκτήματά τους («απλότητα», «ιδιωτικότητα», «αξιοπιστία») στον ψηφιακό κόσμο.
Online και offline λειτουργία
Το ψηφιακό ευρώ θα έχει δύο κρίσιμα χαρακτηριστικά:
• Offline δυνατότητα συναλλαγών, ακόμη και χωρίς ίντερνετ ή σε διακοπές ρεύματος.
• Δημόσια εγγύηση, διότι θα στηρίζεται απευθείας στην κεντρική τράπεζα.
Στην πράξη θα μοιάζει με ένα δημόσιο Paypal, αλλά με 100% ασφάλεια και χωρίς εμπορικά συμφέροντα να παρεμβαίνουν.
Νομισματική κυριαρχία: Γιατί το ψηφιακό ευρώ είναι πολιτικό εργαλείο
Η ΕΚΤ θεωρεί ότι το ψηφιακό ευρώ είναι απαραίτητο για να διασφαλιστεί η νομισματική κυριαρχία της Ευρώπης.
Σήμερα, 13 από τις 20 χώρες της Ευρωζώνης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, δεν διαθέτουν εθνικές λύσεις ψηφιακών πληρωμών. Αυτό σημαίνει ότι η ήπειρος παραμένει εξαρτημένη από ξένους παρόχους και Big Tech.
Το ψηφιακό ευρώ, ως «πανευρωπαϊκή λύση υπό ευρωπαϊκή διακυβέρνηση», φιλοδοξεί να ενώσει τις πληρωμές σε μία πλατφόρμα και να δώσει στους πολίτες αληθινά ευρωπαϊκές επιλογές.
Δωρεάν χρήση – Καθολική αποδοχή
Η χρήση του ψηφιακού ευρώ για βασικές συναλλαγές θα είναι δωρεάν και υποχρεωτικά αποδεκτή σε όλη την Ευρωζώνη.
Έτσι δημιουργούνται ίσοι όροι ανταγωνισμού, μειώνονται τα κόστη για τους εμπόρους και ενισχύεται η καινοτομία.
Τα ζητήματα ιδιωτικότητας: Μύθοι και πραγματικότητα
Από την πρώτη στιγμή εμφανίστηκαν φόβοι:
«Είναι το τέλος της ανωνυμίας;»
«Θα μας παρακολουθούν;»
Η ΕΚΤ απαντά ξεκάθαρα:
• Δεν θα έχει πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα.
• Οι συναλλαγές θα είναι ψευδωνυμοποιημένες.
• Στις offline συναλλαγές η ιδιωτικότητα θα είναι αντίστοιχη των μετρητών.
• Οι λεπτομέρειες θα είναι γνωστές μόνο στους δύο συναλλασσόμενους.
Το μόνο σημείο περιορισμού θα είναι τα ανώτατα όρια χρημάτων για λόγους αποτροπής μαύρου χρήματος και προστασίας της σταθερότητας των τραπεζών.
Χρονοδιάγραμμα, κόστος και αντιδράσεις
Το σχέδιο βρίσκεται ακόμη στην προκαταρκτική του φάση.
• 2026: αναμένεται να ψηφιστεί η ευρωπαϊκή νομοθεσία.
• 2027: δοκιμαστική εφαρμογή.
• 2029: πιθανή κανονική κυκλοφορία.
Το συνολικό κόστος έως τότε εκτιμάται στα 1,3 δισ. ευρώ.
Ήδη όμως 14 ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν εκφράσει ενστάσεις, φοβούμενες ότι το ψηφιακό ευρώ μπορεί να μεταβάλει τον ρόλο τους στη δομή των πληρωμών. Παράλληλα, η πρόσφατη έκθεση Ναβαρέτε προτείνει ένα πιο περιορισμένο μοντέλο, δείχνοντας ότι η πολιτική συζήτηση είναι ακόμη ανοιχτή.
Τι σημαίνει τελικά για τους πολίτες
Το ψηφιακό ευρώ υπόσχεται:
• ασφάλεια,
• ευκολία,
• ευρωπαϊκό έλεγχο,
• καθολική χρήση,
• προστασία ιδιωτικότητας,
• πρόσβαση ακόμη και για όσους δεν έχουν τραπεζικό λογαριασμό.
Είναι μια από τις πιο φιλόδοξες αλλαγές στην ιστορία του ευρώ — και μια μεγάλη δοκιμασία για την ενοποιημένη Ευρώπη απέναντι σε Big Tech, κρυπτονομίσματα και ανταγωνιστές παγκόσμιας κλίμακας.
