Τα τελευταία χρόνια, ένα φαινόμενο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν περιθωριακό αποκτά σταθερά χαρακτηριστικά τάσης: όλο και περισσότεροι συνταξιούχοι παραμένουν ή επανεντάσσονται στην αγορά εργασίας. Η πρόσφατη τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία καταγράφει με σαφήνεια αυτή τη μεταβολή, αναλύοντας την αξία του φαινομένου για την αγορά εργασίας, αλλά και για το ασφαλιστικό σύστημα της χώρας.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Κωνσταντίνου Δαυλού, τα στοιχεία που παρουσίασε ο γενικός διευθυντής Νίκος Βέττας, το ποσοστό συμμετοχής ατόμων άνω των 65 ετών στο εργατικό δυναμικό αυξάνεται σταδιακά, ακολουθώντας -έστω και με υστέρηση- μια ευρωπαϊκή τάση.
Αγορά εργασίας σε μετασχηματισμό
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΟΒΕ για το β’ τρίμηνο του 2025, το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στο 8,6% έναντι 9,8% πριν από έναν χρόνο, ενώ καταγράφηκε και αύξηση στο ποσοστό συμμετοχής στην εργασία. Σύμφωνα δε με ανεξάρτητους παρατηρητές, υπολογίζεται ότι περίπου 260.000 συνταξιούχοι επέστρεψαν στη δουλειά τους. Συγκεκριμένα, σε ανεπίσημα στατιστικά που συνοδεύουν την αγορά εργασίας για το γ’ τρίμηνο του 2025, το γενικότερο ποσοστό συμμετοχής στην εργασία αυξήθηκε στο 53,3% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος -μια αύξηση +0,6 ποσοστιαίας μονάδας-, δείγμα μιας ευρύτερης τάσης αύξησης της απασχολησιμότητας συνολικά.
Αυτή η άνοδος συνοδεύεται από ενίσχυση της απασχόλησης στους κύριους κλάδους της οικονομίας:
- Επαγγελματικές δραστηριότητες: +42,2 χιλ. απασχολούμενοι.
- Εμπόριο: +36,5 χιλ. απασχολούμενοι.
- Καταλύματα & Εστίαση: +23,8 χιλ. απασχολούμενοι.
Όπως σημειώνει το ΙΟΒΕ, η αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας σχετίζεται με τη μεγαλύτερη ένταξη ομάδων που παραδοσιακά έχουν χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης -γεγονός που περιλαμβάνει και ηλικιωμένους επαγγελματίες, πολλοί από τους οποίους είναι συνταξιούχοι.
Αντιφατικές τάσεις προβληματισμού
Πέρα από την αύξηση ποσοστών συμμετοχής, η έκθεση του ΙΟΒΕ αναδεικνύει ότι το εργατικό δυναμικό της χώρας γερνά με ραγδαίο ρυθμό, μια τάση που πιέζει τόσο τις δομές κοινωνικής ασφάλισης όσο και την παραγωγική δυνατότητα της οικονομίας. Η γήρανση του πληθυσμού απαιτεί μεγαλύτερη ενεργοποίηση των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας, καθώς το ενεργό εργατικό δυναμικό συρρικνώνεται.
Παράλληλα, το δημογραφικό πρόβλημα και οι πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα έχουν ωθήσει πολλούς συνταξιούχους να επανενταχθούν στην παραγωγική διαδικασία για οικονομικούς λόγους, κυρίως για να συμπληρώσουν τα εισοδήματά τους μπροστά στη στασιμότητα των συντάξεων και την αύξηση του κόστους ζωής.
Οι θεσμικές αλλαγές
Μεγάλη σημασία στην επιστροφή συνταξιούχων στην εργασία τους είχαν οι θεσμικές παρεμβάσεις που απλοποίησαν το καθεστώς εργασίας για συνταξιούχους και μείωσαν τα αντικίνητρα με μόνη παρακράτηση το 10% του μισθού, ενώ στον δικαιούχο αποδίδεται πλέον πλήρης η σύνταξη χωρίς την περικοπή του 30%, ένα μέτρο που είχε αυξήσει κυρίως τη μαύρη απασχόληση. Ένα σημαντικό εύρημα της έκθεσης που ανατρέπει τη γενικότερη εντύπωση που επικρατεί, είναι ότι η απασχόληση των ηλικιωμένων λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι ανταγωνιστικά έναντι των νεότερων, καθώς στην ελληνική αγορά εργασίας η ζήτηση για εργατικό δυναμικό σε ορισμένους κλάδους παραμένει υψηλή.
Οικονομική και κοινωνική διάσταση
Σε ευρύτερο οικονομικό επίπεδο, η αύξηση της απασχόλησης μεταξύ συνταξιούχων έχει πολλαπλές επιπτώσεις:
- Ενισχύει το εργατικό δυναμικό σε περιβάλλον δημογραφικής γήρανσης και έξαρσης αναγκών στην οικονομία.
- Μειώνει μερικώς την επιβάρυνση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, καθώς οι συνταξιούχοι που συνεχίζουν να εργάζονται συνεισφέρουν φορολογικά και μέσω εισφορών.
- Αμβλύνει πιέσεις στο ΑΕΠ, καθώς η συνολική απασχόληση ενισχύει την παραγωγικότητα και συνεισφέρει στη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας παρά την παρουσία μεγαλύτερου ποσοστού ηλικιωμένων.
Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει σημαντικές προκλήσεις όπως είναι:
- η ανάγκη προσαρμογής συνθηκών εργασίας στις δυνατότητες των ηλικιωμένων,
- η αυξανόμενη πίεση στις υποδομές περίθαλψης και
- η ανάγκη σχεδιασμένων πολιτικών απασχόλησης συγκεκριμένων ηλικιακών ομάδων.
Πάντως, η τάση που καταγράφεται δείχνει ότι η ενεργός γήρανση και η επανένταξη συνταξιούχων στην αγορά εργασίας δεν είναι απλώς μια στατιστική μεταβολή, αλλά μια σημαντική κοινωνικοοικονομική αλλαγή. Με το ποσοστό απασχόλησης να αυξάνεται σε ετήσια βάση και με θετικά αποτελέσματα σε βασικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας, η συμμετοχή των ηλικιωμένων εργαζομένων αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα για τη βιωσιμότητα του εγχώριου παραγωγικού μοντέλου.
