Για πολλούς Έλληνες που έζησαν και εργάστηκαν στο εξωτερικό, η επιστροφή στην πατρίδα είναι μια δύσκολη και εσωτερική διεργασία, όπου η επαγγελματική πορεία, η εμπειρία διαφορετικών κοινωνιών και η προσωπική ταυτότητα συνυπάρχουν με τη μόνιμη αίσθηση του νόστου. Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γιώργος Φατούρος, ο νόστος δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα, είναι ένας μόνιμος εσωτερικός διάλογος. Ένα αόρατο νήμα που συνδέει την επαγγελματική διαδρομή στο εξωτερικό με εικόνες, ανθρώπους, μουσικές, γεύσεις και βιώματα της πατρίδας.
«Όπως φαντάζομαι οι περισσότεροι Έλληνες του εξωτερικού, είχα το συναίσθημα του νόστου για την πατρίδα και τους ανθρώπους της. Κι ενώ είχα φύγει όχι μία αλλά δύο φορές για μακροχρόνιες επαγγελματικές διαδρομές στο εξωτερικό, πάντα υπήρχε ο μαγνήτης της επιστροφής στα γνώριμα πρόσωπα, εικόνες, συγκινήσεις, μουσικές και γεύσεις», σημειώνει ο κ. Φατούρος.
Η εμπειρία του, με πολυετή πορεία σε ανώτατες θέσεις πολυεθνικών και διαμονή σε Ευρώπη, Αμερική, Ασία και Αυστραλία, του επιτρέπει να διακρίνει μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στις παλαιότερες γενιές Ελλήνων του εξωτερικού και σε όσους έφυγαν μετά το 2010. «Μια σημαντική διαφορά σε σχέση με τους συμπολίτες μας που έφυγαν μετά το 2010 είναι ότι οι περισσότεροι παλαιότερα έφευγαν και γύριζαν. Με την κρίση, πολλοί αναθεώρησαν σε πιο μόνιμη βάση την αναχώρησή τους», επισημαίνει και εξηγεί: «Έχω ζήσει σε όλες τις ηπείρους, έχω και ξένη υπηκοότητα, αλλά η ψυχή είναι ελληνική…Πραγματικά πιστεύω στις δυνατότητες του λαού μας, ιδιαίτερα μετά την πρόσφατη θετική τροχιά της χωράς, με προϋποθέσεις βέβαια».
Παρά τη διεθνή του διαδρομή και τη δεύτερη υπηκοότητα, η ταυτότητα παραμένει αδιαπραγμάτευτη, η επιστροφή, ωστόσο, όπως λέει, δεν συνοδεύεται μόνο από συναίσθημα, συνοδεύεται και από ρεαλισμό. Όπως παραδέχεται, η προσαρμογή στην ελληνική καθημερινότητα αποδείχθηκε πιο απαιτητική απ’ όσο περίμενε. «Η αλήθεια είναι ότι είχα μάλλον υποτιμήσει την προσαρμογή μου στην ελληνική πραγματικότητα. Άλλο η συχνή επαφή μέσω ταξιδιών και άλλο η καθημερινότητα, που είναι αρκετά διαφορετική σαν εμπειρία και αντίληψη», αναφέρει.
Ανάμεσα στις μεγαλύτερες προκλήσεις, ξεχωρίζει η γραφειοκρατία. «Η πιο σημαντική πρόκληση, παρά την τεράστια πρόοδο των τελευταίων ετών, είναι το θέμα της γραφειοκρατίας και η συνεπακόλουθη ευθυνοφοβία και έλλειψη παραγωγικότητας», ενώ δεν παραλείπει να αναφερθεί και στο κυκλοφοριακό πρόβλημα της Αθήνας αλλά και να τονίσει πως ενώ στον κόσμο είναι απρόβλεπτα, εμείς φαίνεται να έχουμε ακόμα σχετική σταθερότητα.
Ο επαναπατρισμός, όπως λέει, δεν είναι ποτέ εύκολος. «Δεν ήταν αυτόματη διαδικασία ούτε χωρίς προσπάθεια. Χρειάζεται επαρκής δικτύωση, αντίληψη και προσαρμογή στις ελληνικές συνθήκες», σημειώνει, υπογραμμίζοντας τον ρόλο φορέων όπως το Brain Regain και εταιρείες εύρεσης στελεχών με επαγγελματικά πρότυπα που μπορούν να βοηθήσουν, παρότι «κάθε περίπτωση είναι διαφορετική».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στις νέες επαγγελματικές ομάδες όπως, «οι digital nomads, οι ανεξάρτητοι επαγγελματίες και πολλοί επιστήμονες που κατά τη γνώμη μου, θα έκαναν πολύ καλά να περιλαμβάνουν την Ελλάδα στις επιλογές τους», αναφέροντας ότι η ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού στη χώρα είναι πλέον ιδιαίτερα υψηλή. «Παρατηρώ ότι υπάρχουν όλο και περισσότεροι άξιοι και εξειδικευμένοι επαγγελματίες, στελέχη και επιστήμονες στην αγορά που πολλοί είναι εφάμιλλοι άλλων ανεπτυγμένων χωρών του εξωτερικού. Κάποια παραδείγματα είναι τα περισσότερα ερευνητικά κέντρα, οι μεταρρυθμίσεις στα πανεπιστήμια, αλλά και ένα συνεχώς αναπτυσσόμενο οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων, που σηματοδοτεί -επιτέλους- μια πιο υγιή αντίληψη και αποδοχή του μοντέλου της ελεύθερης οικονομίας σε σχέση με το παρελθόν»
Παράλληλα, εντοπίζει μια βαθύτερη έλλειψη που ξεπερνά τις δομές, εστιάζοντας σε, «αυτό που λείπει περισσότερο και είναι ένα πλαίσιο, ένα “υπόδειγμα” αξιοπιστίας. Σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο. Στις σχέσεις μεταξύ μας αλλά και από και προς το κράτος. Κατά τη γνώμη μου, η λύση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Με περισσότερη διαφάνεια, λογοδοσία, άμιλλα, στοχοπροσήλωση, αξιολόγηση και κίνητρα μπορούμε σταδιακά να διορθώσουμε τις νοοτροπίες που μας κρατούν μακριά από τον καλό μας εαυτό. Θυμηθείτε πως, και στην Ελλάδα, ξεπεράσαμε κάθε προσδοκία με τον εθελοντισμό στους Ολυμπιακούς Αγώνες, όταν είχαμε να πραγματοποιήσουμε ένα κοινό όραμα μέσα σε ένα πρακτικό, οργανωμένο πλαίσιο. Κατά τη γνώμη μου, χρειάζεται μια μεγάλη εθνική συναίνεση για το μέλλον που θα υπηρετηθεί από μια οπωσδήποτε μακροχρόνια προσπάθεια για Παιδεία».
Στο επίπεδο νοοτροπίας, ο Γιώργος Φατούρος στέκεται ιδιαίτερα στην ανάγκη ισορροπίας, διευκρινίζοντας ότι, «στερεοτυπικά είμαστε έντονα συναισθηματικοί. Όταν καταφέρνουμε να ισορροπούμε το συναίσθημα με τη λογική, το αποτέλεσμα είναι καταπληκτικό», συνδέοντας αυτή την ισορροπία με μακροπρόθεσμα βιώσιμες επιλογές και προσθέτει: «Το άλλο στοιχείο είναι αυτό της συλλογικότητας σε σχέση με τις ατομικές επιδιώξεις. Όχι πως δεν πρέπει να υπάρχουν οι φιλοδοξίες, το αντίθετο. Αλλά οι κανόνες πρέπει να είναι ξεκάθαροι και με όρια. Αυτό συμβάλει και στην εμπέδωση του πλαισίου αξιοπιστίας
Απευθυνόμενος σε όσους σκέφτονται τον επαναπατρισμό λέει: «Με ρωτούν συχνά ποια είναι η “καλύτερη” χώρα από αυτές που είχα την τύχη να ζήσω. Η απάντηση μου είναι ότι σε όλες τις χώρες ζήσαμε, σαν οικογένεια, υπέροχα, κυρίως γιατί πάντα είχαμε θετική προδιάθεση. Αυτό είναι το πιο σημαντικό. Θα έλεγα υπομονή, δικτύωση και καλές, πρακτικές συμβουλές για την (μετ)εγκατασταση τους. Από ένα καλό βιβλίο για τις συνήθειες και τρόπους της ελληνικής κοινωνίας, μέχρι ένα εξειδικευμένο λογιστή που θα ενημερώσει για τα σημαντικά οικονομικά κίνητρα στους επαναπατριζόμενους, έως κάποιο σύμβουλο για επιλογή σπιτιού και σχολείου.
Και καταλήγει: «Πάνω απ όλα, είναι η παρότρυνση ότι οι Έλληνες που θα αποφασίσουν να επιστρέψουν στη χώρα μας, μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στο χτίσιμο μιας Ελλάδας προόδου και δημιουργίας. Τους έχουμε ανάγκη για τις δεξιότητες, τις γνώσεις, τις εμπειρίες αλλά κυρίως για τις νοοτροπίες».
