Οι πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ούτε λίγο ούτε πολύ υποδεικνύει ότι «η Ευρώπη παίρνει κακές κατευθύνσεις», δεν αποτελούν απλώς μια ακόμη προκλητική παρέμβαση ενός Αμερικανού προέδρου. Είναι ένας ακόμη καθρέφτης των παθογενειών που αναπαράγει η Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και δεκαετίες: της αργοπορίας, της εσωστρέφειας και κυρίως της εξάρτησης από τρίτες δυνάμεις.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες -είτε με Δημοκρατικό είτε με Ρεπουμπλικάνο πρόεδρο- αποτελούν τον κύριο πυλώνα στήριξης της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η ΕΕ εξακολουθεί να επενδύει περισσότερο στη «διαβεβαίωση» της Ουάσιγκτον παρά στη δική της στρατηγική αυτονομία. Η εξάρτηση αυτή δεν είναι θεωρητική: αποτυπώνεται στη λειτουργία του ΝΑΤΟ, όπου η Ευρώπη παραμένει αδύναμη στρατιωτικά, επιχειρησιακά και τεχνολογικά σε σχέση με τον αμερικανικό παράγοντα.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι επιθέσεις Τραμπ για την «πολιτισμική διαγραφή» της ηπείρου, οι επικρίσεις του για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική και η στήριξη της αμερικανικής κυβέρνησης σε ακροδεξιές δυνάμεις της Ευρώπης δεν αντέχουν σε σοβαρή πολιτική ανάλυση. Η ουσία όμως βρίσκεται αλλού. Βρίσκεται στο γεγονός ότι ο -πρώην και εκ νέου- πρόεδρος των ΗΠΑ αισθάνεται πως μπορεί να μιλάει στην Ευρώπη ως δάσκαλος προς μαθητή. Και αυτό συμβαίνει επειδή η ίδια η Ευρώπη τού έχει παραχωρήσει αυτό το έδαφος.
Η ήπειρός μας συχνά αντιδρά καθυστερημένα. Δεν διαμορφώνει τις εξελίξεις, τις ακολουθεί. Στην άμυνα, στην Τεχνητή Νοημοσύνη, στην ενεργειακή ασφάλεια αλλά και στη μεταναστευτική πολιτική η ΕΕ βρίσκεται ένα βήμα πίσω απ’ όσα απαιτεί ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός. Η πρόσφατη αντιπαράθεση με τον Ίλον Μασκ και το πρόστιμο προς την πλατφόρμα X δεν αποτελεί εξαίρεση. Αντιθέτως ανέδειξε την εικόνα μιας Ένωσης που προσπαθεί να επιβάλει κανόνες χωρίς την απαραίτητη πολιτική ισχύ για να τους στηρίξει διεθνώς.
Αυτό όμως δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να κάνει το άλμα από την εξάρτηση στην αυτοπεποίθηση. Να δρομολογήσει μια κοινή ευρωπαϊκή άμυνα -στο πλαίσιο αυτό είναι το πρόγραμμα SAFE-, να επιταχύνει την εναρμόνιση κρίσιμων πολιτικών, να μιλήσει με ενιαία φωνή στις διεθνείς κρίσεις και να επενδύσει στην καινοτομία. Αρκετά ασχοληθήκαμε με δευτερεύοντα ζητήματα που δεν άγγιζαν ή δεν έφεραν αλλαγές στα προβλήματα της γηραιάς ηπείρου.
Η Ευρώπη δεν είναι -και δεν πρέπει να γίνει- ουραγός κανενός. Για να το πετύχει χρειάζεται να σπάσει τις δικές της αγκυλώσεις και να κατανοήσει ότι στον 21ο αιώνα η ήπια ισχύς από μόνη της δεν αρκεί. Απαιτούνται στρατηγικό θάρρος, ταχύτητα αποφάσεων και η βούληση να σταθεί όρθια σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτατα.
Η συζήτηση που ανοίγει, με αφορμή τις δηλώσεις Τραμπ, ας γίνει η αφορμή για να αποκτήσει η Ευρώπη αυτό που διαρκώς αναβάλλει: πραγματική αυτονομία και διεθνή υπόσταση.
