Μια σημαντική αναδίπλωση της αμερικανικής στάσης στο ουκρανικό ζήτημα σηματοδότησε η άρνηση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να προχωρήσει στην πώληση πυραύλων Tomahawk στην Ουκρανία, κατά τη συνάντησή του με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο.
Μόλις λίγες ημέρες μετά τις πρώτες θετικές διαρροές περί ενδεχόμενης αποστολής τους, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε επιφυλακτικός και προσεκτικός, επικαλούμενος την ανάγκη διασφάλισης των αμερικανικών στρατηγικών αποθεμάτων. «Έχω την υποχρέωση να διασφαλίσω ότι η χώρα μας είναι πλήρως εφοδιασμένη, γιατί ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να συμβεί», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η στάση αυτή προκάλεσε απογοήτευση στο Κίεβο, καθώς η ουκρανική πλευρά είχε καταθέσει σχέδιο ανταλλαγής, προτείνοντας στις ΗΠΑ παραχώρηση προηγμένων drones με αντάλλαγμα την αγορά των Tomahawk. Οι συγκεκριμένοι πύραυλοι, με εμβέλεια 1.600 χλμ., θεωρούνται από τους Ουκρανούς κρίσιμο εργαλείο στρατηγικής πίεσης προς τη Μόσχα, καθώς θα μπορούσαν να πλήξουν στόχους βαθιά στο ρωσικό έδαφος – στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές και δίκτυα.
Σύμφωνα με το Time, ο Τραμπ αρνήθηκε συνολικά την ενίσχυση της Ουκρανίας με όπλα μεγάλου βεληνεκούς, στέλνοντας έτσι ένα σαφές σήμα αναπροσαρμογής της αμερικανικής πολιτικής, ενόψει της καθοριστικής συνόδου κορυφής στη Βουδαπέστη με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
H Βουδαπέστη ως κομβικό σημείο
Το γεωπολιτικό επίκεντρο μεταφέρεται τώρα στη Βουδαπέστη, όπου ο Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί με τον Ρώσο πρόεδρο στο τέλος του μήνα. Ο ίδιος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο διπλής συνάντησης, με συμμετοχή και του Ζελένσκι, δηλώνοντας πως «η μορφή της συνόδου θα καθοριστεί», αλλά «είναι πιθανό να είναι διπλή».
Πίσω από τις δηλώσεις του διαφαίνεται μια πολιτική τακτική «παγώματος» των μεγάλων κινήσεων, έως ότου υπάρξει ξεκάθαρη εικόνα για τη ρωσοαμερικανική επαφή. Ο Τραμπ δήλωσε ευθέως ότι «πιστεύει πως ο Πούτιν θέλει να τελειώσει τον πόλεμο», αναφερόμενος σε τηλεφωνική επικοινωνία διάρκειας 2,5 ωρών που είχαν οι δύο άνδρες την Πέμπτη.
Η φράση αυτή δεν περνά απαρατήρητη, καθώς μετατοπίζει το βάρος της στρατηγικής από τη στρατιωτική ενίσχυση της Ουκρανίας σε ένα σενάριο πολιτικής διευθέτησης μέσω απευθείας διαπραγματεύσεων. Η επιλογή της Ουγγαρίας ως τόπου της συνάντησης, χώρας-συμμάχου του Πούτιν εντός ΕΕ και ΝΑΤΟ, είναι επίσης πολιτικά φορτισμένη: στέλνει το μήνυμα ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει να κινηθεί εκτός του παραδοσιακού δυτικού πλαισίου πίεσης.
Στην ίδια συνάντηση, ο Τραμπ εμφανίστηκε θετικός στην ιδέα αγοράς ουκρανικών drones από τις ΗΠΑ, δείχνοντας ότι θέλει να κρατήσει ανοιχτά κανάλια συνεργασίας με το Κίεβο, χωρίς ωστόσο να εμπλακεί σε κινήσεις που θα μπορούσαν να θεωρηθούν άμεση στρατιωτική πρόκληση προς τη Μόσχα.
Πίεση προς Πούτιν ή διαπραγμάτευση υπό όρους;
Για την ουκρανική πλευρά, η απόκτηση Tomahawk θα αποτελούσε πολλαπλασιαστή ισχύος, αυξάνοντας το διαπραγματευτικό της βάρος. Όπως δήλωσε ο Ζελένσκι, «η προτεραιότητά μας είναι να ξεκινήσουν οι συζητήσεις και να επιτευχθεί εκεχειρία». Ο Ουκρανός πρόεδρος επιμένει ότι μόνο με πραγματική πίεση μπορεί ο Πούτιν να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αντιθέτως, η Ουάσινγκτον δείχνει να επιλέγει μια πιο ελεγχόμενη στρατηγική: καμία κλιμάκωση πριν τη Βουδαπέστη, διατήρηση διαύλων με το Κίεβο, αλλά και αποφυγή κινήσεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε απρόβλεπτη στρατιωτική αντιπαράθεση με τη Ρωσία.
Σύμφωνα με τον σύμβουλο του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσάκοφ, ο Πούτιν προειδοποίησε τον Τραμπ ότι μια τέτοια προμήθεια «δεν θα άλλαζε την κατάσταση στο πεδίο, αλλά θα προκαλούσε σοβαρή ζημιά στις διμερείς σχέσεις». Από ουκρανικής πλευράς, ο υπουργός Εξωτερικών, Σιμπίχα, σχολίασε ότι «η ίδια η συζήτηση για τους Tomahawk έχει ήδη επιφέρει πίεση στη Μόσχα», υπογραμμίζοντας την ανάγκη «δυναμικών βημάτων» για την ειρήνη.
Παράλληλα, ο Ζελένσκι είχε επαφές με Αμερικανούς αξιωματούχους του ενεργειακού τομέα, προωθώντας την ανασυγκρότηση της ουκρανικής ενεργειακής υποδομής και τη διεύρυνση της παρουσίας αμερικανικών εταιρειών, δείχνοντας ότι το Κίεβο δεν περιορίζει την ατζέντα του στα στρατιωτικά ζητήματα.
Τι σημαίνει η αναδίπλωση Τραμπ
Η στάση του Τραμπ αντικατοπτρίζει μια πιο ρεαλιστική -ή επιλεκτική- προσέγγιση των ΗΠΑ προς την Ουκρανία. Δεν πρόκειται για πλήρη απομάκρυνση, αλλά για αναδιάταξη προτεραιοτήτων με επίκεντρο την προσωπική διπλωματία του Αμερικανού προέδρου με τον Πούτιν.
Με την αναστολή της πώλησης Tomahawk, η Ουάσινγκτον στέλνει μήνυμα προς όλες τις πλευρές: πρώτα η κορυφαία συνάντηση, μετά οι αποφάσεις. Εάν στη Βουδαπέστη προκύψει σοβαρό πλαίσιο ειρηνευτικής διαδικασίας, οι Tomahawk ίσως αποδειχθούν περιττοί. Αν όχι, η επιλογή αυτή μπορεί να επανέλθει, με διαφορετικούς όρους.
Σε κάθε περίπτωση, η εξέλιξη αλλάζει τη δυναμική στο ουκρανικό μέτωπο: το Κίεβο καλείται να κινηθεί με περιορισμένα στρατηγικά εργαλεία, η Μόσχα βλέπει θετικά μια πιθανή «παύση» των δυτικών προμηθειών μεγάλης εμβέλειας, και ο Τραμπ επιχειρεί να αναλάβει προσωπικό ρόλο διαμεσολαβητή.
