Οι οριζόντιοι δασμοί που έχει εφαρμόσει κατά καιρούς ο πρόεδρος των ΗΠΑ συνιστούν ένα εργαλείο εμπορικού προστατευτισμού με ευρείες και συστημικές επιπτώσεις, πολύ πέρα από τους στοχευμένους δασμούς ανά προϊόν ή χώρα.
- του Βασίλη Κορκίδη – Πρόεδρος ΕΒΕΠ
Μια συνοπτική αλλά δομημένη αποτύπωση των βασικών επιπτώσεων δείχνει τις διαφορές και τα κοινά πεδία σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά και ειδικά σε χώρες με έντονη εξωστρέφεια όπως η Ελλάδα. Η εφαρμογή του πολιτικού μηνύματος «America First» φέρνει ένα μακροοικονομικό αποτέλεσμα που είναι η βραχυπρόθεσμη ενίσχυση ορισμένων οικονομικών κλάδων στις ΗΠΑ, όμως μεσοπρόθεσμα αυξάνει κόστος και πληθωρισμό, προκαλώντας χαμηλότερη παγκόσμια ανάπτυξη και αβεβαιότητα διεθνώς.
Οι νέοι επιπρόσθετοι τελωνειακοί δασμοί ύψους 10% τέθηκαν σε ισχύ από τις 24 Φεβρουαρίου ως αντίποινα του προέδρου των ΗΠΑ στην απόφαση από το Ανώτατο Δικαστήριο. Το εκτελεστικό διάταγμα για τους «εκδικητικούς» δασμούς υπογράφηκε με σκοπό να αντικαταστήσουν τους προηγούμενους που είχαν επιβληθεί επί δικαίων και αδίκων και αυτούς που προβλέπονταν σε αρκετές συμφωνίες που υπέγραψε η κυβέρνηση των ΗΠΑ με διάφορους εμπορικούς εταίρους. Αντίθετα, δεν αντικαθιστούν τους λεγόμενους κλαδικούς δασμούς, που κυμαίνονται από 10% έως 50%, σε συγκεκριμένα αγαθά και πολλούς τομείς βιομηχανικής δραστηριότητας, καθώς δεν τους αφορά η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου με την οποία αναιρέθηκε μεγάλο μέρος των επιπρόσθετων δασμών.
Η Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων των ΗΠΑ σταμάτησε την είσπραξη δασμών που επιβλήθηκαν βάσει του Διεθνούς Νόμου περί Έκτακτης Ανάγκης ύψους 130 δισ. δολαρίων και ανακοίνωσε ότι ισχύουν οι νέοι δασμοί του 10% για 150 μέρες και μέχρι να υπογραφεί και το δεύτερο διάταγμα με τον συντελεστή στο 15% με βάση τον νόμο περί εμπορίου του 1974 και του IEEPA του 1977. Ο πρόεδρος Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι οι δασμοί είναι απαραίτητοι για τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος των ΗΠΑ, το έλλειμμα του οποίου σημείωσε το 2025 αύξηση 2,1% σε σύγκριση με το 2024 και διαμορφώθηκε στο 1,2 τρισ. δολάρια.
Οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία είναι η αύξηση του κόστους εισαγωγών, που δημιουργεί υψηλότερες τιμές για τον εγχώριο καταναλωτή από τον εισαγόμενο πληθωρισμό. Επίσης, η μείωση του διεθνούς εμπορίου και η επιβράδυνση παγκόσμιας ανάπτυξης, καθώς και η αναδιάταξη των εφοδιαστικών αλυσίδων και ο κίνδυνος αντιποίνων από μεγάλους εμπορικούς εταίρους όπως η Κίνα. Οι αρνητικές επιπτώσεις για τις ΗΠΑ είναι η αύξηση κόστους πρώτων υλών για αμερικανικές επιχειρήσεις, η μείωση της ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών και η απώλεια θέσεων εργασίας σε εξαγωγικούς κλάδους. Οι θετικές επιπτώσεις στις ΗΠΑ είναι βραχυπρόθεσμα η προστασία της εγχώριας βιομηχανίας στον χάλυβα, το αλουμίνιο και την αυτοκινητοβιομηχανία.
Οι συνήθεις επιπτώσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι ένας νέος γύρος εμπορικής έντασης με πιθανό πλήγμα σε βιομηχανίες αυτοκινήτων, μηχανημάτων, τροφίμων και ποτών με έντονη έκθεση στις ΗΠΑ και νέα προσπάθεια για ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας με διαφοροποίηση της προσέγγισης αγορών σε Ασία, Μέση Ανατολή και Αφρική. Το βασικότερο πρόβλημα είναι πως ο νέος παγκόσμιος δασμός έχει προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών συμμάχων των ΗΠΑ, οι οποίοι είχαν συνάψει προνομιακές εμπορικές συμφωνίες με αντάλλαγμα χαμηλότερους δασμούς πέρυσι και τώρα βλέπουν τα οφέλη αυτών των συμφωνιών να μειώνονται.
Οι επιπτώσεις για μια μικρή ανοικτή οικονομία, όπως είναι η Ελλάδα, είναι διαχειρίσιμες και μας επηρεάζουν κυρίως έμμεσα. Ο κίνδυνος της επιβολής δασμών στις εξαγωγές ελληνικών προϊόντων, όπως τρόφιμα, ποτά, ελαιόλαδο, φέτα, κρασί, καθώς και αλουμίνιο και δομικά υλικά, δεν μας δημιουργεί ιδιαίτερο πρόβλημα, ούτε απώλεια της ανταγωνιστικότητάς μας έναντι τρίτων χωρών. Η ναυτιλία και τα logistics ίσως να έχουν αναταράξεις από την προσωρινή μείωση των παγκόσμιων εμπορευματικών ροών και τη χαμηλότερη ζήτηση μεταφορών για ένα διάστημα αναμονής πέντε μηνών, ασκώντας πίεση σε ναύλους και λιμενική δραστηριότητα.
Οι άμεσες αντιδράσεις για τον νέο παγκόσμιο δασμό των ΗΠΑ ήταν η αναβολή της επικύρωσης των εμπορικών συμφωνιών από την ΕΕ και την Ινδία, καθώς και της Κίνας που βλέπει τη θέση της ενισχυμένη, σε αντίθεση με την έντονη ανησυχία σε άλλες αγορές, κυβερνήσεις και επιχειρήσεις. Η καθυστερημένη εφαρμογή του υψηλότερου δασμού ίσως μπορεί να προσφέρει χρόνο σε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις για να ζητήσουν εξαιρέσεις και προνομιακή μεταχείριση από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Οι δασμοί λειτουργούν σαν έμμεσος φόρος και από πολλούς οικονομολόγους θεωρούνται πως είναι οι φόροι του μέλλοντος που θα αντικαταστήσουν τη φορολογία εισοδήματος.
Στην Ελλάδα, όπου το κόστος ζωής είναι ήδη ευαίσθητο, οι οριζόντιοι δασμοί μεταφράζονται σε μικρότερο διαθέσιμο εισόδημα, ενώ από ένα κατακερματισμένο παγκόσμιο εμπόριο ενδέχεται να δημιουργηθεί και γεωπολιτική διάσταση. Για την Ελλάδα το στοίχημα είναι η διαφοροποίηση των αγορών ενδιαφέροντος, η ενίσχυση της εξωστρέφειας, οι ελληνικές συστάδες με branding προϊόντων, οι επενδύσεις σε logistics και βεβαίως στη ναυτιλία, στο πλαίσιο των διατλαντικών συμφωνιών στην ενέργεια που καθιστούν την Ελλάδα στρατηγικό κόμβο αμερικανικού LNG.
