Οι αλλαγές που προκαλεί η κλιματική αλλαγή δεν περιορίζονται πλέον μόνο στην ατμόσφαιρα και στην ξηρά. Οι ωκεανοί του πλανήτη μεταβάλλονται με γρήγορους ρυθμούς και στις πολικές περιοχές η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη, με την άνοδο της θερμοκρασίας και την απώλεια θαλάσσιων πάγων να δημιουργούν ένα νέο τοπίο.
Οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο το φυσικό περιβάλλον. Από τις ακτές και τις υποδομές της Αρκτικής μέχρι τα είδη που χρειάζονται τον θαλάσσιο πάγο για να επιβιώσουν, οι επιπτώσεις έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται ορατές. «Το μήνυμα είναι πολύ ξεκάθαρο. Ο ωκεανός αλλάζει γρήγορα», δήλωσε ο Πιέρ Μπαϊρέλ, γενικός διευθυντής του οργανισμού Mercator Ocean International, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου.
Η εικόνα αποτυπώνεται στην 10η ετήσια έκθεση για την κατάσταση των ωκεανών, την οποία έδωσε στη δημοσιότητα η ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus Marine. Η έκθεση καταγράφει μεταξύ άλλων κύματα καύσωνα στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, την οξίνιση των θαλάσσιων υδάτων και τη λεύκανση των κοραλιών.
Στους πόλους, ωστόσο, οι αριθμοί δείχνουν πόσο γρήγορα αλλάζει το περιβάλλον.
Η Αρκτική θερμαίνεται πολύ πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο ωκεανό
Οι πολικοί ωκεανοί αποτελούν περίπου το ένα πέμπτο της συνολικής επιφάνειας των ωκεανών του πλανήτη και βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της υπερθέρμανσης.
Στον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό, η θερμοκρασία της επιφάνειας των υδάτων στην Αρκτική αυξήθηκε κατά 4,2 βαθμούς Κελσίου από το 1982 έως το 2024. Η άνοδος αυτή αντιστοιχεί σε περίπου έναν βαθμό Κελσίου ανά δεκαετία.
Η σύγκριση με τον παγκόσμιο μέσο όρο δείχνει ακόμη πιο καθαρά τη διαφορά. Στο σύνολο των ωκεανών του κόσμου, η θερμοκρασία επιφανείας αυξήθηκε κατά 0,12 βαθμό Κελσίου ανά δεκαετία την ίδια περίοδο.
Σε ορισμένες περιοχές της Αρκτικής, μάλιστα, η μεταβολή ήταν ακόμη μεγαλύτερη. Στη Θάλασσα του Κάρα, που βρίσκεται στα ανοιχτά της ρωσικής ακτογραμμής, η θερμοκρασία της επιφάνειας των υδάτων αυξήθηκε κατά 6,7 βαθμούς Κελσίου μέσα σε μόλις 40 χρόνια.
Και η άνοδος της θερμοκρασίας δεν σταματά στη μέτρηση του θερμομέτρου. Επηρεάζει άμεσα έναν από τους σημαντικότερους «πυλώνες» του πολικού οικοσυστήματος: τον θαλάσσιο πάγο.
Η Αρκτική χάνει πάγο σε έκταση σχεδόν όσο η Ισπανία κάθε δεκαετία
Καθώς τα νερά θερμαίνονται, το παγοκάλυμμα της θάλασσας υποχωρεί. Μέσα σε 42 χρόνια, η συνολική επιφάνεια των θαλάσσιων πάγων στην Αρκτική μειώθηκε κατά 17%. Η απώλεια είναι τόσο μεγάλη ώστε, κατά μέσο όρο, κάθε δεκαετία χάνονται περίπου 490.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιου πάγου – μια έκταση σχεδόν ίση με εκείνη της Ισπανίας.
Το πρόβλημα, όμως, δεν αφορά μόνο τον πάγο που χάνεται από τη θάλασσα. Η τήξη των θαλάσσιων πάγων, σε συνδυασμό με το λιώσιμο των αιώνιων πάγων στην ξηρά, προκαλεί υποχώρηση του εδάφους και αφήνει τις ακτές περισσότερο εκτεθειμένες στη δράση των κυμάτων. Το αποτέλεσμα είναι να ενισχύεται ο κίνδυνος της θαλάσσιας διάβρωσης.
Και αυτό σημαίνει ότι η αλλαγή του κλίματος αγγίζει πλέον άμεσα και τις ανθρώπινες υποδομές. «Περίπου 60% των παραλιακών υποδομών της Αρκτικής είναι ήδη ευάλωτες (…) στη διάβρωση και στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας», υπογράμμισε η Καρίνα φον Σουκμάν, ωκεανολόγος στον Mercator Ocean International.
Στην άλλη άκρη του πλανήτη, ο πάγος είναι ζήτημα επιβίωσης
Οι συνέπειες δεν σταματούν στην Αρκτική. Στην Ανταρκτική, η υποχώρηση του θαλάσσιου πάγου συνδέεται άμεσα με την επιβίωση ορισμένων ειδών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο αυτοκρατορικός πιγκουίνος. Το 2022, η έκταση του θαλάσσιου πάγου στην περιοχή έφτασε σε επίπεδα-ρεκόρ όσον αφορά την υποχώρησή του. Την ίδια περίοδο καταγράφηκαν μαζικές αποτυχίες στην αναπαραγωγή αποικιών του συγκεκριμένου είδους.
Ο λόγος είναι ιδιαίτερα σκληρός: τα μικρά των πιγκουίνων χρειάζονται τον θαλάσσιο πάγο για να παραμείνουν ασφαλή μέχρι να μπορέσουν να επιβιώσουν στο νερό. Όταν ο πάγος λιώνει νωρίτερα από το αναμενόμενο, μπορεί να βρεθούν πολύ γρήγορα στο παγωμένο νερό, με αποτέλεσμα να πνιγούν ή να πεθάνουν από το κρύο.
Οι προβλέψεις για το μέλλον είναι ακόμη πιο ανησυχητικές. Εάν συνεχιστεί ο σημερινός ρυθμός απώλειας των θαλάσσιων πάγων, τα προγνωστικά μοντέλα δείχνουν ότι περισσότερες από 90% των αποικιών των αυτοκρατορικών πιγκουίνων ενδέχεται να έχουν εξαφανιστεί μέχρι το 2100.
Τον περασμένο Απρίλιο, μάλιστα, ο αυτοκρατορικός πιγκουίνος χαρακτηρίστηκε είδος «σε κίνδυνο». Η εικόνα που προκύπτει από τα δεδομένα της έκθεσης είναι σαφής: οι πολικοί ωκεανοί δεν αλλάζουν απλώς σταδιακά. Σε αρκετές περιοχές, οι μεταβολές καταγράφονται με ρυθμούς που επηρεάζουν ήδη τις ακτές, τις ανθρώπινες υποδομές και ολόκληρα οικοσυστήματα
